بازخوانی دیدگاههای رهبر شهید
هنر امروز ایران، هنر مقاومت است
یاسر محمدزاده
روزنامهنگار
رهبر معظم انقلاب از معدود متفکران مذهبی روحانی بود که از هنر و ابعاد آن آگاهیهای شایستهای داشت. او از صاحبنظرانی بود که با توجه به آشنایی عمیق از اسلام و رسالت آن از یکسو و درک واقعبینانه ضرورتهای تبلیغی و پیامرسانی و شیوههای نوین آن از سوی دیگر، در هنگامه ظهور و بروز «هنراسلامـــی» و جلوههـــــای زیبای«هنر انقلابی» باید به رهنمودها و پیشنهادهای وی بجد نگریست.
هنر، موهبتی الهی است
حضرت آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اصحاب فرهنگ و هنر اندیشه در رشتههای سینما، تئاتر، نویسندگی، موسیقی، نقاشی، شعر، خوشنویسی، ترجمه و دیگر رشتههای هنری و فرهنگی، حقیقت هنر را گوهری بسیار گرانبها و موهبتی الهی خوانده و تصریح کرده بودند: «در مواجهه با هنر و هنرمند و قضاوت در این عرصهها، باید ظرافتهای فراوان و مرزهای بسیار حساس و دقیقی را رعایت کرد.»
مقام معظم رهبری هنر را مجموعهای از احساس و ادراک زیباییها و حقایق و تبیین آنها برشمرده و خاطرنشان کرده بودند: «هنر حقیقتی بسیار فاخر و عطیهای از جانب پروردگار است که مانند هر موهبت دیگر الهی، مسئولیتها و تکالیفی را برای صاحب آن به همراه میآورد.» ایشان در تبیین تعبیر «هنر متعهد» به مسئولیتهای انسانی معتقد بودند: «هنرمند علاوه بر تکالیف ذاتی انسانی، به علت ویژگیهای بسیار ممتاز هنر، باید در خصوص قالب و مضمون آثار خود نیز احساس تعهد کند. هنرمندان باید علاوه بر مسئولیتپذیری در خلاقیت، نوآوری و پیشرفت در قالب، همواره در قبال مضمون و محتوای آثار خود نیز احساس مسئولیت کنند و از این طریق به مخاطبان خود احترام بگذارند.»
هنر و اخلاق
رهبر انقلاب، هنر و اخلاق را ممزوج یکدیگر دانسته و بر این باور بودند: «هر قدر یک هنرمند به مرحله بالاتری از فکر و اندیشه و درک عقلانی برسد، جوهره کارهای هنری او کیفیت و ارتقای بیشتری خواهد یافت و درک هنری او از پشتوانه بیشتری برخوردار خواهد شد.»
ایشان با تفکیک کامل هنر دینی از هنر ریاکارانه متحجر و قشریگرا تأکید میکردند: «هنر دینی، آن است که معارفی را که ادیان الهی و کاملتر از همه دین مبین اسلام با هدف سعادت حقیقی بشر، به دنبال ترویج آن بودهاند، در جوامع انسانی منتشر کند و در افکار بشر، ماندگار و جاودانه سازد.»
رسالت هنرمند
رهبر شهید انقلاب اسلامی بشدت به مسئولیتپذیری هنرمندان باور داشتند و معتقد بودند: «هنرمند علاوه بر تکالیف ذاتی انسانی به علت ویژگیهای بسیار ممتاز هنر، باید در خصوص قالب و مضمون آثار خود نیز احساس تعهد کند، هر قدر یک هنرمند به مرحله بالاتری از فکر و اندیشه و درک عقلانی برسد، جوهره کارهای هنری او کیفیت و ارتقای بیشتری خواهد یافت و درک هنری او از پشتوانه بیشتری برخوردار خواهد بود. نمیتوان در وادی هنر با انگیزههای سطحی یا ناسالم حرکت کرد و سرافراز و موفق بود.»
هنر دینی
مقام معظم رهبری همچنین درباره هنر دینی معتقد بود «هنر دینی آن است که معارفی را که ادیان الهی و کاملتر از همه، دین مبین اسلام با هدف سعادت حقیقی بشر به دنبال ترویج آن بودهاند در جوامع انسانی منتشر کنند و در افکار بشر ماندگار و جاودانه سازد.» به باور ایشان: «در هنر دینی، الزامی به استفاده از واژگان یا نهادهای مذهبی نیست، بلکه ترویج هنرمندانه مقولاتی نظیر عدالت، حقوق انسانی و مسائل اخلاقی و پرهیز از ابتذال و استحاله هویت انسان و جامعه میتواند نمونههای خوبی از هنر دینی باشد». حضرت آیتالله خامنهای در ارتباط با هنر دینی تأکید کرده بود: «میتوان با کارهای هنری لطیف و عمیق، اهل بیت عصمت و طهارت را به عنوان الگوهای عملی به ملتهای تشنه معرفی کرد».
هنر، تبلیغ و مقاومت
از جمله کارکردهای مهمی که رهبر انقلاب همواره برای هنر و کار هنری برمیشمردند، ظرفیت تربیتی و تبلیغی آن بود. به باور معظم له: «هنر در جمهوری اسلامی یک وسیله و ابزار و از شمار بهترینهاست. اگر جمهوری اسلامی حرفی برای گفتن یا ایدهای برای عرضه کردن دارد، این عرضه باید با بهترین شیوهها که همان هنر است، انجام گیرد». ایشان همچنین بر نقش هنر و مقاومت تأکید میکردند و معتقد بودند: «هنر امروز ایران، هنر مقاومت است، نه هنر تسلیم و سازش. این گونه هنر، شرط اصلی آگاهی و زمانشناسی و نیز شجاعت و گستاخی در برابر تهاجم وحشیانهای است که در آن از همه ابزارها برای سرکوبی و به ذلت کشانیدن ملت ما استفاده میشود» و هنر را با معیارهای اسلامی یاد بگیرید و یاد بدهید و آن را به کار ببرید تا بتوانیم مفاهیم و ارزشهای الهی و اسلامی را به مردم
نشان دهید.
کار هنر با محتوا پایان نمییابد، قالب نیز ارزش بسیار دارد. ظرف نازیبا، مظروف زیبا را زشت جلوه میدهد و برای ساختن ظرف زیبا در عرصه هنر، تنها استعداد کافی نیست، آموزش هم ضرورت دارد. هنرمندانی که قدرت آموزش اصول هنری را در خود میبینند، باید به یاری جوانان بشتابند.
