نیلوفر ساسانی
گروه فرهنگی

بعضی فیلم‌ها درباره سینما نیستند، درباره آدم‌هایی‌اند که عمرشان را پای سینما گذاشته‌اند؛ بی‌آنکه اسم‌شان جایی درشت نوشته شود. «شاه‌نقش» از همین‌جا شروع می‌شود؛ از حاشیه، از هنرورهایی که سال‌ها عاشقانه در قاب ایستاده‌اند و حالا برای یکبار، دوربین مکث می‌کند روی آنها. این فیلم که آخرین حضور زنده‌یاد عنایت بخشی در سینماست، حالا به اکران آنلاین رسیده است. فیلم سینمایی «شاه‌نقش» به کارگردانی شاهد احمدلو، این روزها در شبکه نمایش خانگی اکران آنلاین شده؛ فیلمی که در نگاه اول ممکن است یک کمدی به نظر برسد، اما در لایه‌های زیرینش، روایتی تلخ و صریح از سینما و مناسباتش دارد؛ بویژه نسبتش با هنرورهایی که سال‌ها در سینما بوده‌اند شاید گاهی دیده شدند اما کمتر به حساب آمدند. 
علی قائم‌مقامی، تهیه‌کننده «شاه‌نقش»، در گفت‌وگو با «ایران» از نقطه آغاز پروژه می‌گوید: «آقای احمدلو فیلمنامه‌ای با عنوان «کتک‌خور» برای من آوردند. حدود ۸۰ درصد فیلم «شاه‌نقش» بر اساس همان فیلمنامه شکل گرفت. متن را خواندم و حس کردم با اثری روبه‌رو هستم که هم به سینما نگاه دارد و هم به آدم‌هایش. همکاریمان از همان‌جا شروع شد.»  اما آنچه «شاه‌نقش» را از بسیاری فیلم‌های موسوم به «سینما درباره سینما» جدا می‌کند، تمرکز آن بر هنرورهاست؛ کسانی که معمولاً فقط وقتی دیده می‌شوند که قرار است جمعیتی را پر کنند. قائم‌مقامی در این‌باره می‌گوید: «از ابتدا با آقای احمدلو به این نتیجه رسیدیم که اگر قرار است درباره این فضا فیلم بسازیم، خودِ این آدم‌ها باید جلوی دوربین باشند. دوستانی مثل مجید علیزاده، غلام ژاپنی و بسیاری از هنرورهایی که سال‌ها در سینما کار کرده‌اند. اینها نقش بازی نمی‌کردند؛ زندگی‌شان را می‌آوردند جلوی دوربین.» 
در کنار هنرورها، حضور پیشکسوتان سینما نیز بخش مهمی از فیلم است؛ از جمله زنده‌یاد عنایت بخشی و رضا رویگری. «شاه‌نقش» آخرین حضور سینمایی عنایت بخشی است؛ حضوری که سال گذشته در چهل‌وسومین جشنواره فیلم فجر، دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را برای او به همراه داشت. قائم‌مقامی درباره این همکاری می‌گوید: «واقعاً هیچ‌وقت فکر نمی‌کردیم این آخرین نقش‌آفرینی زنده‌یادبخشی باشد. حتی برای پروژه بعدی شاهد احمدلو هم قرار بود حضور داشته باشند که متأسفانه آن کار به تعویق افتاد. ما با این نگاه سر صحنه نرفتیم که داریم وداع می‌کنیم؛ این فقط تقدیر بود.» 
او از منش حرفه‌ای و اخلاق کاری عنایت بخشی با احترام یاد می‌کند: «با وجود شرایط جسمی خاص‌شان، شخصاً برای جلسه گفت‌وگو درباره فیلمنامه به دفتر آمدند. بیش از شصت سال سابقه کار داشتند، اما با تواضع کامل. دقیق، منضبط و وقت‌شناس بودند. برایشان مهم بود که کار درست انجام شود.» 
در «شاه‌نقش»، عنایت بخشی نقش یک پیشکسوت سینما را بازی می‌کند که در آسایشگاه سالمندان بستری است؛ شخصیتی که همزمان یادآور تاریخ سینما و فراموش‌شدگی آن است. همین انتخاب، فیلم را از نوستالژی صرف دور می‌کند و به نقدی اجتماعی نزدیک 
می‌سازد. 
قائم‌مقامی تأکید می‌کند که «شاه‌نقش» فقط ادای دین به سینما نیست: «فیلم رگه‌های اجتماعی و انتقادی جدی دارد. حتی فضاهای انتخاباتی و بخشی از سخنان نامزدهای ریاست‌جمهوری در فیلم آمده است. شاید بعضی‌ها انتظار یک کمدی داشته باشند، اما این فیلم بیشتر یک اثر اجتماعی است که از طنز به‌عنوان ابزار استفاده می‌کند، نه هدف.» 
او درباره واکنش هنروران به فیلم می‌گوید: «بسیاری از این دوستان با عشق به سینمای قدیم زندگی می‌کنند. آرزویشان شاید فقط حضور در یک پلان کوتاه باشد. وقتی فیلم را دیدند، هیجان‌زده شدند، چون خودشان را دیدند؛ بی‌واسطه و بی‌اغراق. «شاه‌نقش» برای همین آدم‌هاست؛ برای کسانی که سال‌ها زحمت کشیده‌اند، اما کمتر دیده شده‌اند.» 
در نهایت، اکران آنلاین فرصتی تازه برای فیلمی از این جنس فراهم کرده است. قائم‌مقامی معتقد است: «خیلی از فیلم‌ها در اکران عمومی آن‌طور که باید دیده نمی‌شوند، اما در اکران آنلاین مخاطب خودشان را پیدا می‌کنند. خوشبختانه «شاه‌نقش» فروش خوبی داشته و این نشان می‌دهد این فضا می‌تواند شانس دوباره‌ای برای بعضی فیلم‌ها باشد.»