آرزو کیهان
گروه علم و فناوری

بیش از 60 سال پیش، دکتر «فرانک درک» و همکارانش اولین آزمایش اختصاصی را برای جست‌وجوی هوش فرازمینی انجام دادند؛ تلاشی که بعدها از آن با عنوان SETI یاد شد. از آن زمان تاکنون، اخترشناسان به‌طور مداوم آسمان را عمدتاً در طیف امواج رادیویی، برای یافتن نشانه‌هایی از پیام‌های احتمالی تمدن‌های بیگانه، رصد کرده‌اند. هرچند فرضیه‌های مختلفی درباره نوع مطالعه برای یافتن فرازمینی‌ها وجود دارد ولی تازه‌ترین پژوهش‌ها نشان می‌دهد حتی اگر تمدن‌های پیشرفته‌ای هم وجود داشته باشند، پیام‌های آنها احتمالاً نادر و بسیار دوردست خواهد بود. شاید در نگاه اول، این نتیجه ناامیدکننده به نظر برسد، اما لزوماً به معنای بیهوده بودن تلاش‌های SETI نیست. طبق پژوهش‌های جدید، جست‌وجوهای آینده باید عمیق‌تر و گسترده‌تر باشند و به ‌جای تمرکز بر چند ستاره یا خوشه نزدیک (در مقیاس کیهانی)، بخش‌های وسیع‌تری از راه شیری اسکن شود. به نظر می‌رسد جست‌وجوی نشانه‌های تمدن‌های بیگانه، بیش از آنکه مسابقه‌ای کوتاه‌مدت باشد، سفری طولانی در مقیاس کیهانی خواهد بود.

مدل‌سازی یک تمدن پیشرفته در کیهان
در سال‌های اخیر دامنه جست‌وجوها گسترده‌تر شده و بررسی نشانه‌های گرمایی، درخشش‌های نوری و دیگر جلوه‌های فعالیت فناورانه که «رد پای فناورانه» یا امضای فناوری نامیده می‌شود نیز به آن افزوده شده است. یکی از فرضیه‌های پژوهشگران این بود که شاید ما به فرکانس یا محدوده درستی گوش نداده‌ایم. از آنجا که بررسی‌های انجام ‌شده، تنها بخش محدودی از طیف رادیویی را پوشش داده‌اند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا ممکن است زمین در گذشته سیگنال‌هایی دریافت کرده باشد اما به دلیل تنظیم نبودن روی «فرکانس درست»، آنها را تشخیص نداده باشیم؟
مطالعه‌ تازه، پاسخ چندان امیدوارکننده‌ای به این پرسش نداد. از این‌‌ رو «کلودیو گریمالدی»، از محققان سوئیسی در مطالعه‌ای تازه، رد پاهای فناورانه را به‌عنوان نشانه‌ای فعال از یک تمدن پیشرفته، مدل‌سازی کرد. گریمالدی با تحلیل یک روش آماری که احتمال‌ها را بر اساس داده‌های جدید به‌روزرسانی می‌کند، بررسی کرد که اگر در گذشته سیگنال‌هایی به زمین رسیده اما شناسایی نشده باشند، این موضوع چه تأثیری بر احتمال کشف سیگنال در زمان حال دارد.
او برای این منظور، تحقیقات را به‌ صورت انتشارهای فعال یا آثار بر جا‌ مانده از یک تمدن پیشرفته، مدل‌سازی کرد. این مدل، سه متغیر کلیدی تعداد تماس‌های احتمالی گذشته با زمین، طول عمر معمول تحقیقات فناورانه و همچنین فاصله‌ای را که ابزارهای کنونی قادر به کاوش آن هستند در نظر گرفت. او همچنین میان سیگنال‌های مختلف تمایز قائل شد اما نتایج به دست آمده چندان جالب نبود.
بر اساس این تحلیل، برای آنکه امروز احتمال بالایی برای کشف نشانه‌های فناورانه در نزدیکی منظومه شمسی داشته باشیم، باید در گذشته تعداد بسیار زیادی سیگنال شناسایی ‌نشده به زمین رسیده باشد. در برخی سناریوها، این تعداد حتی از شمار سیارات بالقوه قابل سکونت در شعاع چند صد تا چند هزار سال نوری پیرامون زمین فراتر می‌رود. با این حال، وقتی مدل در مقیاس کل کهکشان به فواصل بسیار بزرگ‌تر تعمیم داده شد، نتایج تغییر کرد. اگر فرض کنیم رد پاهای فناورانه عمر طولانی دارند و می‌توانند سراسر کهکشان را درنوردند، احتمال آشکارسازی آنها در فاصله چند هزار سال نوری یا بیشتر افزایش می‌یابد، اما حتی در این حالت نیز تعداد سیگنال‌های قابل شناسایی در هر لحظه در مقیاس کهکشانی بسیار اندک است. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد حتی اگر تمدن‌های پیشرفته‌ای هم وجود داشته باشند، پیام‌های آنها احتمالاً نادر و بسیار دوردست است.