از سوی وزیر علوم و همزمان با موضعگیری علیه توهین و تأکید بر برخورد با دانشجویان خاطی مطرح شد
پاسداری از نقد در حریم دانشگاه
بروز آشوب و خشونت در اعتراضات دانشجویی که از روز شنبه در صحن تعدادی از دانشگاههای کشور آغاز شده بود؛ روز گذشته با واکنش و اعلام موضع صریح وزیر علوم مواجه شد. حسین سیمایی صراف که در روزهای پس از حوادث دی ماه مأموریت مهم تشکیل کمیتهای علمی برای بررسی اعتراضات را بر عهده داشت؛ حالا به واسطه آغاز نیم سال دوم تحصیلی و حضور و تقابل دانشجویان از طیفهای مختلف در صحن دانشگاهها مسئولیت مهم دیگری بر عهدهاش قرار گرفته است. این مسئولیت پیشبرد توأمان دو هدف اساسی است؛ اول حمایت از امکان بیان و بروز دیدگاههای مختلف دانشجویان و کنشگری آنان درباره مسائل جامعه و دیگری تلاش برای مانع شدن از بروز آشوب و رفتارهای خشونتآمیز و مدیریت عوامل داخلی و بیرونی که میتوانند این شرایط را تشدید کنند و مانع از پیگیری کارویژههای اصلی شوند که بر عهده نهاد علم قرار دارند. مواضع روز گذشته سیمایی صراف نیز در همین چهارچوب قابل ارزیابی بود. چه اینکه، وزیر علوم روز گذشته در جریان گزارش خود از آنچه در قالب کمیته بررسی اعتراضات مطرح کرد بر ضرورت بیتفاوت و بیتعهد نبودن دانشگاه نسبت به اتفاقات و مسائل جامعه تأکید داشت، با انتشار یک پیام تصویری در حالی که به احترام و ادب در کنار پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران ایستاده بود، گفت: «سرمایههای نمادین و مشترک ملی متعلق به همه مردم عزیز ایران است. قطعاً هیچ یک از شهروندان عزیز ایرانی توهین به نمادهای ملی، مثل پرچم ایران عزیز، را نمیپذیرند.» سیمایی صراف در کنار این موضعگیری صریح نسبت به برخی رفتارهای غیرقابل دفاعی که در اتفاقات چند روز گذشته دانشگاهها دیده شد، بیان کرد: «دانشگاه مهیای آموزش، پژوهش و نوآوری است. آشوب عدهای، در صحن دانشگاه، مخل این فرآیند علمی و آکادمیک است و ما به هیچ عنوان با آشوب مماشات نخواهیم داشت و آن را تحمل نخواهیم کرد.» وی با یادآوری اینکه «هزاران استاد و دانشجو امروز سر کلاسها هستند و معترضِ آشوباند»، به صراحت گفت: «قطعاً با آشوبگر در شوراهای انضباطی برخورد جدی میشود و اگر جنبه قضایی داشته باشد، محاکم قضایی ورود خواهند کرد.»
دانشگاه تهران هم در بیانیهای تأکید کرد: «رویکرد اصلی دانشگاه، گفتوگو و مدیریت تنش از طریق تعامل دوسویه بین دانشجویان، استادان و مسئولان است و امیدواریم دانشجویان فهیم و فرهیخته دانشگاه تهران نیز، با درک فضای سیاسی و اجتماعی کشور، خاصه در برههای که از سوی دشمنان همیشگی ایران عزیز در معرض تهدید است، با خردورزی، دوراندیشی و مهمتر از همه آیندهنگری، با بیان اعتراضات بحق خود، اجازه دهند دانشگاه همچنان مانند گذشته، محیطی امن برای نقد و انتقاد سازنده و هماندیشی برای ساختن آینده بهتر باقی بماند و به میدان کشاکشهای خشونتآمیز و دور از خردورزی که در نهایت جز آسیب به سپهر علمی کشور حاصلی ندارد، تبدیل نگردد.»
همچنین جمعی از دانشجویان با صدور بیانیهای بر حفظ فضای گفتوگو در دانشگاه تأکید کردند : « ما جانفدای آرمانهایمان هستیم؛ اگر پای شعار دادن باشد شعار میدهیم، اگر پای هزینه دادن باشد هزینه میدهیم. نمیگذاریم اقلیتی رادیکال، فضای دانشگاه را به آشوب بکشاند و سال ۱۴۰۱ صبر کردیم و دیدیم چه گذشت؛ امسال از همان ابتدا محکم و استوار میایستیم تا فضا برای گفتوگو و حرف زدن دانشجوها حفظ شود.» آنها در این بیانیه افزودند: « ما ایستادهایم تا تصویر دانشگاه، تصویر مقاومت و وحدت باشد؛ نه آنچه دشمنان بیرونی میخواهند مخابره شود. اینجا سنگر گفتوگوست، نه میدان تسلیم.»
از برخورد انضباطی تا ورود دادستان
به آشوب کشیده شدن اعتراضات دانشجویان در چندین دانشگاه از جمله دانشگاههای امیرکبیر، علم و صنعت، تهران، شهید بهشتی، الزهرا و صنعتی شریف روز گذشته نیز بر اساس انتشار ویدیویی از تقابل و درگیری میان دانشجویان بسیجی با همدانشگاهیهای معترضشان در دانشگاه خواجه نصیر ادامه یافت. البته همزمان در چند دانشگاه و از جمله در همین دانشگاههای محل وقوع اعتراضات دیروز راهپیماییهایی در اعتراض به اهانت به پرچم ایران صورت گرفت و با پرچم ایران نماز جماعت اقامه شد. با این حال مجموع شرایط سبب شد رؤسای تعدادی از دانشگاهها راهکار ادامه تعطیلی کلاسهای حضوری و برگزاری مجازی کلاس را در پیش بگیرند؛ اما مسئولان دو دانشگاه صنعتی شریف و تهران تداوم برگزاری حضوری کلاسهای آموزشی را ترجیح دادند. هرچند برقراری این کلاسها با ممنوع الورودی معدودی از دانشجویان و معرفی دانشجویان خاطی از هر طیف به کمیته انضباطی همراه است. کمیتههایی که رئیس سازمان امور دانشجویان وزارت علوم در بیان ضرورت برگزاریشان با حمایت از ذات نقد و اعتراض در محیط دانشگاه، گفت: «پیگیری در شورای انضباطی، راهکاری برای جلوگیری از عقوبت قضایی و البته، بسیار ملایمتر از سازوکارهای قضایی است.»
اعلام رسیدگی بدون اغماض به پرونده دانشجویان خاطی از هر طیفی در حالی است که حجتالاسلام والمسلمین موحدی دادستان کل کشور هم دیروز با گفتن اینکه «شکستن قداست مراکز علمی قابل قبول نیست» اظهار کرد: «دستگاههای مسئول باید سریعاً عوامل مرتبط را شناسایی و برخورد قاطع و قانونی با آنان انجام دهند.» البته پیش از انتشار این خبر مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف به دانشجویان معترض خبر داده بود که دادستانی کل کشور به اعتراضات دانشجویی دانشگاهها ورود کرده است. او گفته بود که در صورت ورود دستگاه قضایی به اعتراضات صورت گرفته در محیط دانشگاهها، دیگر کاری از دست مسئولان این دانشگاه برای صیانت از دانشجویان ساخته نخواهد بود.
تبدیل شدن ماجرای دانشگاهها
به اهرم سیاسی علیه دولت
تعارضی که در صحن دانشگاهها به خشونت کشیده شد، در عرصه سیاست هم خود را به شکل تبدیل کردن این اعتراضات به مستمسکی برای تهدید وزیر علوم به استیضاح از سوی یکی دو نماینده مجلس نشان داد. به این ترتیب در حالی که سیمایی صراف عصر دیروز در جمع اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس حضور یافته بود، یک نماینده عضو این کمیسیون و یک نماینده عضو کمیسیون فرهنگی که اتفاقاً در نشست با وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز حضور داشت، علیه سیمایی صراف موضع گرفتند. یکی وقایع دانشگاه را با نادیده گرفتن و انکار واقعیتهای سیاسی – اجتماعی جامعه و تبعات حوادث دی ماه نتیجه «سیاستهای غلط و مماشات رئیس جمهوری و وزیر علوم با جریان نفوذ» معرفی کرد و دیگری بیان کرد: «مردم متدین تهران مادام که حس کنند توانایی مدیریت دارید به دانشگاهها وارد نخواهند شد؛ اما اگر ببینند چوب و چماق و چاقو وارد دانشگاه میشود و جان فرزندان میهن در خطر است، حتماً برای مراقبت از دانشجویان مقابل لیدرهای نفوذی تحت اشراف تروریستها اقدام خواهند کرد.» هر دو نماینده هم صریحاً یا تلویحاً تهدید کردند که اگر ایجاد نظم درون دانشگاهی جدّی گرفته نشود، روند استیضاح وزیر علوم در مجلس آغاز خواهد شد.
نیمه پر و متفاوت اعتراضات دانشجویی اسفند 1404
اعتراضات آشوب زده و بروز رفتارهای خشونتآمیز غیرقابل دفاع در جریان اعتراضات دانشجویی و تقابل طیفهای مختلف اگر چه در امتداد حوادث تلخ دی ماه اتفاقی نبود که به هیچ وجه بتوان آن را امری توجیه پذیر تصور کرد با این حال مدارای دولت با اعتراضات دانشجویی همچنان زوایایی داشت که مؤید موفق بودن رویکرد متفاوت دولت پزشکیان در شیوه مواجهه با چنین مسائلی بود. دستکم در سه دهه گذشته موارد متعددی از چنین اعتراضاتی در دانشگاهها مسبوق به سابقه بوده است. در یادماندهترینشان وقایع سال 1378 کوی دانشگاه بود. زمانی که با وجود اجرای سیاست برخورد مسئولان برخی نهادهای انتظامی با دانشجویان هم نیروهای خودسر وارد حریم دانشگاه شدند و فاجعه آفریدند و هم اعتراضات به خیابان کشیده شد. باوجود پیشینههایی از این دست و با وجود همه استعدادی که در امتداد برنامه معاندان برای به آشوب و ناامنی کشاندن خیابانها وجود دارد، دولت و وزارت علوم مسائل اخیر دانشگاهها را به نحوی مدیریت کرد که اعتراضات و بروز خشم و هیجان دانشجویان جوان در محیط دانشگاه باقی ماند و دامنهدار نشد. همچنان که اگرچه خشونت بین خود دانشجویان سبب آسیبهای جسمی محدود شد اما دستکم ورود هیچ نیرویی از خارج دانشگاه مایه بروز حوادث پشیمانکننده نشد. این همان نیمه پری است که باید برخی منتقدان و نگران نمایان با کنار گذاشتن نگاه سیاسی صرف آن را مورد توجه قرار دهند. بماند که اگر در سالهای گذشته فضای دانشگاه در خدمت برگزاری جدیتر و غیرنمایشیتر کرسیهای آزاداندیشی قرار میگرفت و فرصت گستردهتری برای تعاطی افکار و بیان اعتراضات و پاسخ گرفتن شبهات صورت میگرفت نه فقط در دانشگاه که شاید در عرصه خیابان هم شعارهایی بر زبان جاری نمیشد که با هر منطقی و با مبانی مردمسالاری و جمهوریت به عنوان خواست همه ایرانیان در تعارض است.
