پایان «ال منچو» و آغاز بحران امنیتی تازه در آمریکای مرکزی
مکزیک در التهاب؛ واکنشهای خشن به حذف رهبر کارتل
کشته شدن «نمسیو روبن اوسگرا سروانتس» معروف به ال منچو، تحت تعقیبترین قاچاقچی مواد مخدر این کشور به دست نیروهای امنیتی، مکزیک را به صحنهای از جنگ داخلی میان دولت و کارتلهای مواد مخدر تبدیل کرده است. ال منچو، سالها رهبر یکی از قدرتمندترین کارتلهای مکزیک، کارتل نسل جدید خالیسکو بود و بهطور گسترده به عنوان یکی از خشنترین چهرههای جنایی کشور شناخته میشد. او بر یک شبکه مافیایی نظارت داشت که طی دهه گذشته به سرعت گسترش یافته و به تولید و فروش مواد مخدر، اخاذی از کسبوکارهای محلی و ترساندن جوامع سراسر کشور مشغول بوده است. در پی مرگ او، گروههای مسلح در سراسر مکزیک خودروها و ساختمانها را به آتش کشیدند. همزمان با کشته شدن ال منچو، وزارت دفاع مکزیک اعلام کرد این عملیات با اطلاعاتی از سوی ایالات متحده که به آن کمک کرده بود، صورت گرفت. ارتش مکزیک این عملیات را «از طریق کارگروه مشترک آمریکا-مکزیک که بهطور منظم» با ارتش مکزیک و از طریق فرماندهی شمالی ایالات متحده آمریکا همکاری میکند، انجام داده است.
آغاز خشونت
ال منچو سالها رهبر یکی از قدرتمندترین کارتلهای این کشور بود. در پی مرگ او، گروههای مسلح در سراسر مکزیک خودروها و ساختمانها را به آتش کشیدند. روزنامه نیویورک تایمز در همین رابطه نوشت: دولت مکزیک در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای امنیتی مکزیک روز یکشنبه اوسگرا را در تاپالپا، شهری با حدود 20 هزار نفر جمعیت در ایالت ساحلی غربی خالیسکو، جایی که کارتل او تأسیس و مستقر بود، دستگیر کردند. طبق اعلام دولت، اوسگرا در جریان عملیات زخمی شد و در حین انتقال به مکزیکوسیتی برای دریافت خدمات پزشکی جان باخت. دستکم 9 عضو دیگر کارتل نیز کشته شدند. این امر موجی از آتشسوزی و خشونت را در سراسر کشور به راه انداخت، زیرا اعضای کارتل در تلاشی برای انتقامگیری، قدرتنمایی نگرانکنندهای از خود نشان دادند.
کشته شدن اوسگرا، باعث بروز سریع خشونت در سراسر مکزیک شد. در ایالتهای مختلف، گروههای مسلح جادهها را مسدود کردند و سوپرمارکتها، بانکها و خودروها را آتش زدند.
وندا برون، کارشناس اندیشکده بروکینگز، کشته شدن اوسگرا را با دستگیری خواکین گوزمن لوئرا ملقب به «اِل چاپو»، رهبر کارتل سینالوا در سال ۲۰۱۶ یا شریک سابقش اسماعیل ماریو زامبادا گارسیا در سال ۲۰۲۴ قابل مقایسه دانست.
برون ادامه داد که گسترش ناآرامیها بستگی به این دارد که آیا رهبران کارتل خالیسکو خط جانشینی روشنی برای حفظ انسجام سازمان ایجاد کردهاند یا خیر؟ در غیر این صورت، خلأ ناشی از مرگ اوسگرا میتواند باعث فروپاشی گروه و آغاز موج جدیدی از خونریزی شود.
جزئیات حادثه
نیروهای امنیتی مکزیک در سراسر کشور مستقر شدند تا با خشونتها و واکنشهای پس از کشته شدن اوسگرا مقابله کنند. دستکم در ۱۳ ایالت، اعضای کارتل ظاهراً برای ایجاد آشوب، جادهها را با خودروهای در حال سوختن مسدود کردند و آتشسوزی به راه انداختند. کارتلها معمولاً پس از دستگیری رهبران ارشد خود، واکنش خشونتآمیز نشان میدهند تا قدرتشان را به رخ بکشند و مقامات را از مقابله مجدد بازدارند.
نیویورک تایمز در همین رابطه نوشت: فقط در ایالت خالیسکو، مقامات اعلام کردند که ۲۰ شعبه از بانکهای دولتی به آتش کشیده یا آسیب دیدهاند، در حالی که گروهها خودروهایی را آتش زدند تا بیش از ۲۰ جاده را مسدود کنند. مقامات خالیسکو گفتند که در برخی مناطق حملونقل عمومی را تعلیق کردهاند و به هتلها هشدار دادهاند که به میهمانان خود دستور دهند در داخل بمانند، از جمله در پوئرتو والارتا، شهری ساحلی که مورد علاقه گردشگران آمریکایی و مکزیکی است.
بخش زیادی از خشونتها در گوادالاخارا، مرکز خالیسکو و مرکزی با جمعیت ۱.۴ میلیون نفر که میزبان جام جهانی امسال است، رخ داد. روز یکشنبه، در فرودگاه بینالمللی گوادالاخارا وحشت به وجود آمد و ویدئوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میداد کارکنان و مسافران ساختمان را ترک میکنند.
کنسرتها و مسابقات فوتبال لغو شدند، پروازها تغییر مسیر دادند و حداقل یک بندر عملیات خود را متوقف کرد. این ناآرامی همچنین بر هفته پیش رو تأثیر گذاشت؛ برخی ایالتها کلاسها را در روز دوشنبه لغو کردند و خطوط هوایی و اپراتورهای اتوبوس برخی مسیرها را این هفته متوقف کردند.
در تازهترین اقدام، رئیس جدید کارتل مواد مخدر مکزیک با انتشار ویدئویی از خود اعلام کرد: «مواد مخدر جهان را ما تأمین میکنیم و برای کشور درآمدزایی میکنیم. اگر بار دیگر برای کار ما مزاحمتی ایجاد کنید، در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ چیزی به نام مکزیک برای شما باقی نخواهیم گذاشت!»
نقش آمریکا
همزمان با کشته شدن ال منچو، وزارت دفاع مکزیک اعلام کرد این عملیات با اطلاعاتی از سوی ایالات متحده که به آن کمک کرده بود، صورت گرفت. وزارت دفاع مکزیک در بیانیه خود در شبکه ایکس اعلام کرد که «برای اجرای این عملیات، علاوه بر تلاشهای مرکزی اطلاعات نظامی، در چهارچوب هماهنگی و همکاری دوجانبه با ایالات متحده آمریکا»، مقامات آمریکایی اطلاعاتی ارائه کردند که به پیشبرد این عملیات کمک کرد.» به گزارش آکسیوس، ماههاست که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، مقامات مکزیکی را برای هدف قرار دادن کارتلهای مواد مخدر تحت فشار قرار داده و برای اطلاعاتی که به بازداشت ال منچو منجر شود، تا سقف ۱۵ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود. وزارت امور خارجه آمریکا در پستی در فضای مجازی در دسامبر ۲۰۲۴ از افزایش جایزه برای دستگیری ال منچو خبر داد و او را فردی متواری توصیف کرد. طبق این پست، «از سال ۲۰۱۷، اوسگرا سروانتس چندین بار در ایالات متحده به اتهام قاچاق مواد مخدر تحت پیگرد و صدور کیفرخواست قرار گرفته است.» در تازهترین مورد، در آوریل ۲۰۲۲، اوسگرا به مشارکت در یک شبکه مجرمانه؛ توطئه برای تولید و توزیع متآمفتامین، کوکائین و فنتانیل بهمنظور واردات به ایالات متحده و استفاده از سلاح گرم در جریان و در ارتباط با جرایم مرتبط با قاچاق مواد مخدر متهم شد.
روزنامه واشنگتن پست به نقل از یک مقام ناشناس دفاعی آمریکا گزارش داد که ارتش مکزیک این عملیات را «از طریق یک کارگروه مشترک آمریکا-مکزیک که بهطور منظم» با ارتش مکزیک و از طریق فرماندهی شمالی ایالات متحده آمریکا همکاری میکند، انجام داده است؛ نهادی که بر عملیاتهای آمریکا در هر دو کشور نظارت دارد.
کریستوفر لاندو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در شبکه ایکس «ال منچو» را «یکی از خونریزترین و بیرحمترین سردستههای مواد مخدر» توصیف کرد. لاندو گفت کشته شدن او «تحولی بزرگ برای مکزیک، ایالات متحده، آمریکای لاتین و جهان» است و افزود: «آدمهای خوب از آدمهای بد قویترند.» با این حال، مرگ او احتمالاً روابط دولت مکزیک با واشنگتن را بهبود میبخشد. دونالد ترامپ فشار آورده بود تا مکزیک کارتلها را با قدرت بیشتری مهار کند و تهدید به حملات نظامی علیه این گروهها کرده بود اگر از نتایج راضی نباشد.
