ندا سیجانی
گروه فرهنگی

بیش از سه دهه از فعالیت ارکستر سمفونیک صداوسیما می‌گذرد، اما طی این سال‌ها اجراهای ارکستر اغلب به کارهای سازمانی خلاصه شده و تنها حضورش در فضای عمومی همین جشنواره موسیقی فجر است. محدودیت خاصی برای اجرا وجود دارد؟ 
ارکستر سمفونیک صداوسیما، به دلیل مأموریت‌های داخل‌سازمانی، اجرای عمومی برایش تعریف نشده اما این‌گونه نیست که هیچ اجرایی خارج از سازمان نداشته باشیم. به طور مثال، محرم سال 1403 با مشارکت شهرداری تهران و با همکاری خوانندگانی چون سالار عقیلی و محسن حسینی، به مدت هفت شب پوئم سمفونی «هلال کاروان» را که با پرفورمنس تعزیه همراه بود، در سالن شهید شیرودی برگزار کردیم و با وجود سختی‌های کار تجربه خوبی داشتیم. اما به طور کلی فعالیت ارکستر سمفونیک صداوسیما در مأموریت‌های دیپلماتیک سازمان یا مناسبت‌های ویژه چون تنفیذ ریاست‌جمهوری و همچنین اجرا در جشنواره موسیقی فجر است. البته سال گذشته برنامه‌ریزی‌هایی برای اجراهای عمومی انجام گرفت اما به دلیل عدم همراهی از سوی آهنگسازان در استفاده از آثاری که متعلق به صداوسیماست، محدودیت‌هایی برای اجرا به وجود آمد.
به طور مثال اجرای تیتراژ سریال‌ها. اغلب این آثار سال‌های بسیار از رسانه ملی پخش شده و در خاطرات مردم ماندگار است و بی‌تردید مالکیت اثر هم به سازمان برمی‌گردد. آثاری همچون موسیقی سریال‌های«سربداران»، «هزار دستان» و... که چندین بار روی آنتن تلویزیون رفته و با قدردانی از خالقان این آثار بزرگ چون استادان فرهاد فخرالدینی، مجید انتظامی، بابک بیات و...، به عقیده من این آثار برای مردم است و حیف است برای آنها اجرا نشود، کما اینکه در فضاهای خصوصی هم اجرا کرده‌ایم و بسیارمورد استقبال قرار گرفته، اما از سوی دیگر احترام به اساتید موسیقی و رضایت این بزرگان نیز باید مد نظر قرار گیرد. بنابراین اگر بنا بر اجرای تیتراژهای تلویزیونی باشد، اولویت اول با ارکسترصداوسیماست و به‌زودی به لحاظ حقوقی تکلیف این ماجرا مشخص خواهد شد و ان‌شاءالله در آینده نزدیک این اجراها را با همراهی ارکستر سمفونیک صداوسیما خواهیم داشت.

چندین سال است اغلب هنرمندان موسیقی نسبت به برخی از رویکرد‌های صداوسیما در خصوص حوزه موسیقی مانند عدم نشان دادن ساز یا تعریف نشدن شبکه‌ای برای موسیقی و حتی پخش آثارشان بدون اجازه صاحب اثر و عدم پرداخت حق مالکیت و... معترض هستند، دیدگاه شما دراین باره چیست؟
در زمان ریاست عزت‌الله ضرغامی، به رئیس مرکز موسیقی سازمان مأموریت داده شد تا طراحی شبکه‌ای با عنوان موسیقی انجام شود و حتی دراین زمینه شورایی شکل گرفت و بنده هم عضو این شورا بودم و کنداکتور 6 ماهه آن را نوشتیم. اما در همان برهه زمانی، یکی از دوستان مصاحبه‌ای دراین زمینه انجام داد و بازخورد خوبی از بیرون دریافت نکردیم و همین امر موجب مسکوت ماندن این شبکه شد. اما به عنوان یک کارشناس حوزه ارتباطات عرض می‌کنم در عصر حاضر که عصر تکنولوژی و هوش مصنوعی است، به همین نسبت دسترسی خانواده‌ها به دنیای مجازی گسترده‌تر شده و فرزندان با جست‌و‌جو در این صفحات، موسیقی‌های مورد علاقه خود را انتخاب می‌کنند و حتی برای درک و دریافت بیشتر آن موسیقی، زبان آن کشور را هم می‌آموزند و این یعنی تأثیر موسیقی. من بر این نظرم که در این زمینه نیاز است دوستانی که اهل علم و علوم دینی هستند به ما کمک کنند و همراهی داشته باشند تا بالاخره روزی این ماجرا گره‌گشایی شود، به این دلیل که موسیقی هنر جذابی است و افراد بسیاری را جذب خود می‌کند. به طور مثال در فصل جدید برنامه «هزار و یک» که هومن حاجی‌عبداللهی مجری آن بود و شب یلدا هم روی آنتن رفت، سه قطعه جذاب اجرا کردیم که بسیار مورد توجه قرار گرفت. من بر این نظرم که اگر اثری ارزشمند ارائه نشود، امکان مقایسه و قائل شدن تفاوت بین موسیقی قابل دفاع و موسیقی ضعیف هم نخواهد بود. از سوی دیگر مخاطب جوان هم تأملی ندارد و با جست‌و‌جو در فضای مجازی موسیقی و ساز مورد علاقه خود را دانلود می‌کند و به‌راحتی می‌بیند و می‌شنود و آن جایگاه خالی برای نسل جوان، از سوی فضای مجازی پر می‌شود. بنابراین نشان دادن ساز در رسانه ملی و پخش موسیقی‌های خوب یک ضرورت است و شاید برای انجام آن خیلی هم دیر شده باشد. البته این نظر من است و تصمیم کلان در رسانه‌ ملی گرفته می‌شود. 

صداوسیما آرشیو غنی از موسیقی ملی ایران است که شامل موسیقی گلها و آثار بزرگان این حوزه بوده. آیا این آرشیو قابل دسترسی است و می‌توان آنها را با ارکسترسمفونیک صداوسیما حتی در جشنواره موسیقی فجر اجرا کرد؟
بله. این آرشیو موجود است. در سه سال اخیر قطعاتی که در جشنواره نواختیم به دو بخش موسیقی کلاسیک غربی و کلاسیک ایرانی تقسیم می‌شد و در بخش کلاسیک ایرانی آثار موسیقی ایرانیان معاصر را بسیار زیبا و خاطره‌انگیز اجرا کردیم، اما باید بگویم با توجه به تجربه بنده طی سال‌های پیشین، متأسفانه تبلیغات خوبی در موسیقی فجرصورت نمی‌گیرد. این درحالی است که علاوه بر اجرای آثار بسیار فوق‌العاده، قیمت بلیت‌ها نیز نسبت به طی سال بسیار مناسب‌تر است، اما تبلیغات جشنواره خیلی ضعیف است. نکته دیگر زمان بلیت‌فروشی است که به نظرم بهتر است برگزارکنندگان جشنواره حداقل یک ماه جلوتر بلیت‌فروشی و تبلیغات آن را آغاز کنند تا علاقه‌مندان موسیقی بویژه افرادی که در شهرستان‌ها ساکن هستند از این موضوع مطلع و در صورت تمایل از تماشای این جشنواره بهره‌مند شوند.
نکته دیگر در مورد آرشیو موسیقی سازمان است که باید بگویم مالکیت بسیاری از آثار موجود در آرشیو گلها برای صداوسیماست و جالب است بدانید دستنویس بسیاری از این پارتیتور‌ها در سازمان موجود است. البته سال‌های بسیاری است که رادیو پیام و رادیو آوا برخی از آثار قدیمی موسیقی مربوط به برنامه گلها را پخش می‌کنند و فکر می‌کنم در این زمینه مسأله‌ای وجود نداشته باشد. 

بــــرش

چرا تهیه‌کنندگان و کارگردانان تلویزیونی در تولید آثار موسیقی سریال‌ها با ارکستر سمفونیک صداوسیما همکاری ندارند؟

در دوره ریاست عزت‌الله ضرغامی در سازمان، این پیشنهاد را با تهیه‌کنندگان و کارگردانان مطرح کردیم و نامه‌نگاری‌های آن نیز انجام شد و اعلام کردیم آثار سریال‌های «الف» و «ویژه» را بدون دریافت دستمزد می‌سازیم. حتی پیشنهاد کردیم با آهنگساز مورد نظرشان همکاری می‌کنیم و حق‌الزحمه او را هم تقبل خواهیم کرد. اما برخی از این دوستان حاضرند دستمزدهای آنچنانی به آهنگسازان بپردازند اما تولید کار را به ارکستر رسانه ملی نسپارند. متأسفانه موسیقی ایران مافیاهایی دارد که نمی‌گذارند کار به روش درست پیش برود. امسال هم نامه‌ای برای پیمان جبلی رئیس سازمان نوشتیم و ایشان هم موافقت خود را اعلام کردند تا موسیقی برخی از کارهای سیمافیلم به ارکستر سپرده شود، اما تاکنون اتفاقی نیفتاده است و بازخوردی نداشته‌ایم. این درحالی است که نوازنده‌های ارکستر سازمان با دیگر ارکسترها همکاری دارند و اغلب این عزیزان بسیاری از کارهای معروف را با آهنگسازان ایرانی نواخته‌اند و اسامی‌شان در تیتراژ فیلم‌ها و سریال‌ها قرار گرفته است.