کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ در چه فضایی برگزار میشود؟
فرسایش اتحاد فراآتلانتیک در مونیخ
کنفرانس امنیتی مونیخ یکی از مهمترین مجامع غیررسمی جهان در حوزه سیاست خارجی و امنیت بینالملل است؛ نشستی که ریشههای آن به اوج جنگ سرد بازمیگردد اما امروز به صحنهای جهانی برای رقابت روایتها، مدیریت بحرانها و حتی ارسال پیامهای راهبردی تبدیل شده است. این نشست در دل یکی از پرتنشترین مقاطع دهههای اخیر برگزار میشود و آنچه در سالنهای هتل «بایریشرهوف» گفته یا ناگفته میماند، میتواند نشانهای از مسیر پیش روی سیاست جهانی باشد. کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ که از دیروز، جمعه ۱۳ فوریه، آغاز و تا یکشنبه ادامه خواهد داشت در فضایی برگزار میشود که دنیا بیش از سالهای قبل در تلاطم و تنش به سر میبرد. یورونیوز در رابطه با نشست امسال مونیخ یادآور شده است با پیچیدهتر شدن معادلات جهانی، اهمیت این نشست کاهش نیافته، بلکه بیشتر هم شده است. جنگ اوکراین، رقابت فزاینده چین و آمریکا، بحرانهای خاورمیانه و افزایش بیاعتمادی میان قدرتهای بزرگ باعث شدهاند که مونیخ به یکی از معدود فضاهای باقیمانده برای گفتوگوی مستقیم میان بازیگران متخاصم تبدیل شود. رهبران و مقامات عالیرتبه در حالی برای افتتاحیه بزرگترین کنفرانس امنیتی سالانه اروپا گردهم آمدند که نسبت به آنچه که پس از یک سال آشفتگی در روابط دو سوی آتلانتیک ایجاد شده محتاط به نظر میرسند. کنفرانس امنیتی مونیخ در سال ۱۹۶۳ تأسیس شد و اغلب رویدادی نسبتاً آرام بود اما اقدام ترامپ در تخریب نهادها و اتحادهای پس از جنگ جهانی دوم به این رویداد حال و هوای ویژهتری بخشیده و نگرانی اروپا را تشدید کرده است، چرا که در طول سال گذشته ترامپ بر کالاهای اروپایی تعرفه وضع کرده است و برای پایان دادن به جنگ اوکراین با شرایطی که عمدتاً به نفع روسیه به نظر میرسد، اقدام و تهدید کرده است که گرینلند را از دانمارک جدا خواهد کرد.
سایه «مرد دیوانه»
نیویورک تایمز گزارش داد مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، قصد دارد در مونیخ با نخستوزیران دانمارک و گرینلند دیدار کند. ترامپ، روبیو و معاون رئیسجمهور جی دی ونس را مأمور کرده است تا با مقامات دو دولت صحبت کنند تا برای مذاکره در مورد گسترش حضور ایالات متحده در گرینلند یا کنترل رسمی بیشتر آمریکا بر این سرزمین که بخشی خودمختار از دانمارک است، تلاش کنند. امسال، مارکو روبیو وزیر امور خارجه، ریاست هیأت آمریکایی را در مونیخ بر عهده دارد و اروپاییها با نگرانی منتظر سخنرانی او هستند و از خود میپرسند آیا سخنرانی او نیز به اندازه سخنان سال گذشته معاون رئیسجمهوری آمریکا، جی دی ونس، کوبنده خواهد بود یا خیر. سخنرانی جنجالی سال گذشته ونس همچنان بر فضای نشست امسال سایه انداخته است. معاون رئیسجمهور آمریکا با سخنرانی خود در کنفرانس امنیتی مونیخ سال گذشته، نزدیکترین متحدان آمریکا را شگفتزده کرد و هشدار داد که اروپا با «تهدیدی از درون» روبهرو است. او در مونیخ با لحنی تند از دولتهای اروپایی بهدلیل محدودیتهای رسانهای، نحوه برخورد با احزاب راست افراطی و آنچه «فاصله گرفتن از ارزشهای آزادی بیان» خواند، انتقاد کرد و هشدار داد تهدید اصلی برای اروپا «از درون» است نه صرفاً از روسیه یا چین. سخنان ونس نشانهای از شکاف عمیقتر در نگاه دو سوی آتلانتیک به امنیت، دموکراسی و نقش آمریکا در اروپاست. کارشناسان نشست امسال را نماد گذار به دورهای تازه در سیاست جهانی نیز دانستهاند؛ دورهای که در آن اتحادهای سنتی زیر فشار قرار گرفتهاند. برخی از تحلیلگران هم از «بازگشت ژئوپلتیک سخت» سخن میگویند؛ فضایی که در آن جنگ، رقابت تسلیحاتی و منازعه ایدئولوژیک بار دیگر در مرکز سیاست جهانی قرار گرفتهاند. به گزارش نیویورک تایمز، برگزارکنندگان کنفرانس در گزارشی که این هفته منتشر شد، نوشتند که «در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، ایالات متحده تا حد زیادی نقش «رهبر جهان آزاد» را کنار گذاشته است» و رئیسجمهوری آمریکا را «مرد ویرانگر» خواندند. اندیشکده شورای آتلانتیک در مقالهای تحلیلی در خصوص کنفرانس امسال نوشت: «کنفرانس امنیتی مونیخ (MSC) که مسلماً مهمترین گردهمایی امنیتی سالانه فراآتلانتیک است، در گزارش افتتاحیه کنفرانس خود با عنوان «در حال نابودی» به سروصدای نگرانکنندهای دامن زد و زمینه را برای یکی از مهمترین گردهماییها در تاریخ شصتوسه سالهاش فراهم کرد.» این گزارش توضیح میدهد: «جهان وارد دورهای از سیاستهای مخرب شده است. تخریب گسترده - به جای اصلاحات دقیق و اصلاحات سیاسی - دستور کار روز است. برجستهترین کسی که وعده میدهد کشورش را از محدودیتهای نظم موجود آزاد کند دولت فعلی ایالات متحده است. در نتیجه، نظم بینالمللی پس از ۱۹۴۵ بیش از ۸۰ سال پس از آغاز ساخت و ساز، اکنون به رهبری ایالات متحده در حال نابودی است.» بندیکت فرانکه، مدیرعامل کنفرانس امنیتی مونیخ میگوید: «روابط دو سوی اقیانوس اطلس دچار مشکل جدی است. به نظر میرسد در برخی از محافل سیاسی در ایالات متحده، آگاهی کافی از میزان اعتماد از بین رفته و عمق شکاف وجود ندارد.»
فرسایش اعتماد در مونیخ
شورای آتلانتیک میافزاید: «آنچه که از بین رفته، اعتماد به ایالات متحده است. اعتماد به نیات، قابلیت اطمینان و پیشبینیپذیری ایالات متحده اخیراً به پایینترین حد خود رسیده است؛ زمانی که دونالد ترامپ تهدید کرد گرینلند را به هر وسیلهای که لازم باشد، تصرف خواهد کرد و احتمال اعمال تعرفههای جدید بر هر کشور اروپایی که مانع او شود را مطرح کرد.»
از دیدگاه اروپاییها، دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ، سیاست فراآتلانتیک را از یک اقدام مشترک به یک مذاکره پویا تبدیل کرده است؛ جایی که تعهدات موقتی به نظر میرسند، حمایت از اوکراین با برچسبهای قیمتی فزاینده همراه است و معاملات جایگزین تضمینها شدهاند. وقتی امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا و ماریو دراگی، نخستوزیر سابق ایتالیا، همگی به نحوی در مورد یک رابطه از هم گسیخته صحبت میکنند، در حال کنار آمدن با جهانی اساساً تغییر یافته هستند که در آن یک اروپای بیش از حد تنظیم شده و غیرمتحد با قابلیتهای دفاعی ناکافی، در معرض خطر فوری افتادن در دام آمریکاییها و چین قرار دارد.
سؤال استراتژیک
این هفته در مونیخ، سؤال ناراحتکننده این نیست که آیا ناتو هنوز میتواند جلوی روسیه را بگیرد یا اینکه آیا اروپا واقعاً هزینههای دفاعی خود را به دلیل اهداف جدیدش افزایش خواهد داد یا خیر. اینها مسائل حیاتی، اما تاکتیکی هستند. سؤال بزرگتر استراتژیک است: آیا این اتحاد که به هشتادمین سالگرد خود نزدیک میشود، میتواند پیشبینیپذیری مورد نیاز برای بازدارندگی را در عصری از نوسانات و سیاستهای معاملهگرایانه حفظ کند؟ احتمال اینکه اروپایی مستحکم و اساساً بهبود یافته، در کنار متحد هشتاد سال گذشته خود، ایالات متحده که نمیخواهد نظمی را که خود ایجاد کرده است نابود کند، بلکه میخواهد آن را با هزینه کمتر برای خود و با مسئولیتهای بیشتر بر دوش متحدانش بازسازی کند.
برش
صدراعظم آلمان:
وارد دوران درگیری و جنگ شدهایم
فردریش مرتس، صدر اعظم آلمان اولین سخنران افتتاحیه کنفرانس امنیتی مونیخ بود. مهمترین مواضع او اینگونه بیان شد:
ما وارد مرحله جدیدی از درگیریها و جنگهای آشکار شدهایم.
اروپا به تازگی از تعطیلات تاریخ جهان بازگشته است. ما با هم وارد دورهای شدهایم که بار دیگر با قدرت و سیاستهای بزرگ قدرت مشخص میشود.
چین میخواهد در شکلدهی به جهان پیشرو باشد و سالها با صبر استراتژیک زمینه را برای این کار فراهم کرده است. در آینده قابل پیشبینی، پکن میتواند از نظر نظامی در سطحی برابر با ایالات متحده قرار گیرد. چین به طور سیستماتیک از وابستگیهای دیگران استفاده و نظم بینالمللی را به نفع خود بازتعریف میکند.
اگر پس از سقوط دیوار برلین لحظهای تکقطبی در تاریخ وجود داشت آن لحظه مدتهاست که گذشته است. ادعای رهبری ایالات متحده به چالش کشیده شده و احتمالاً از دست رفته است.
من اولین گفتوگوها را با رئیسجمهوری فرانسه، مکرون، درباره بازدارندگی هستهای اروپایی آغاز کردهام. این کاملاً در چهارچوب اشتراک هستهای ما در ناتو قرار خواهد گرفت و ما در اروپا مناطق با سطوح امنیتی متفاوت نخواهیم داشت.
