تقویت تابآوری اجتماعی و سیاسی با «سلام محله»
سعید خادمی
مدیر روابطعمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور، راهبر روابط عمومی و امور بینالملل
روزگار پرتلاطم، با بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بار دیگر نشان میدهد که هیچ جامعهای بدون تابآوری واقعی نمیتواند پایدار بماند. تابآوری اجتماعی به معنی توانایی جمعیت برای مقابله، بازیابی و حتی رشد پس از بحرانها و تابآوری سیاسی، زمانی شکل میگیرد که مردم احساس کنند در اداره جامعه سهم دارند و تصمیمات به نفع آنان گرفته میشود. دولت، نخبگان، رسانهها و جامعه مدنی باید با ایجاد بسترها، منابع و چهارچوبهای حمایتی، این ظرفیت مشارکت مردمی را
پرورش دهند.
مشارکت اجتماعی، ستون اصلی تابآوری است
پژوهشهای علمی نشان میدهند که وقتی مردم در تصمیمگیریها و فعالیتهای محلی فعالانه مشارکت داشته باشند، شبکههای حمایتی محلی تقویت میشود، اعتماد اجتماعی افزایش مییابد و حس کنترل و تعلق به جامعه ارتقا پیدا میکند. این سرمایه اجتماعی نه فقط تابآوری جمعی بلکه تابآوری سیاسی را نیز بالا میبرد، زیرا مردم میبینند که میتوانند بر فرآیندهای تصمیمگیری اثرگذار باشند. در سازمان بهزیستی ایران، پویش ملی «سلام محله» نمونهای عملی و در حال شروع از این رویکرد است. این پویش، مصمم است با مشارکت مردم، خیرین، داوطلبان، تشکلها، شوراهای محلی و نهادهای رسمی، مردم را در مرکز تصمیمسازی و اجرای برنامههای محله قرار دهد.
هدف آن نه صرفاً ارائه خدمات، بلکه توانمندسازی مردم برای مدیریت مسائل اجتماعی، خانوادگی و روانی محله خود است.
همانطور که برنامهریزان تأکید کردهاند، «سلام محله یک حرکت اجتماعی و مشارکتی است و نه صرفاً یک پروژه اداری».
منطق علمی این رویکرد روشن است: هرچه مردم در فرآیند تصمیمسازی مشارکت بیشتری داشته باشند، سرمایه اجتماعی، اعتماد و شبکههای حمایتی محله افزایش یافته و جامعه انعطافپذیرتر میشود.
مشارکت فعال داوطلبان، خیرین و تشکلهای محلی باعث میشود که طرحها نه فقط به شکل تزئینی، بلکه واقعی و اثربخش اجرا شوند و تابآوری اجتماعی و سیاسی جامعه
ارتقا یابد. تجربههای جهانی نشان میدهند که جامعهای که اعتماد و مشارکت مردم در آن بالا باشد، بهتر میتواند بحرانها را مدیریت کند و از آنها فرصت بسازد. در ایران نیز اجرای موفقیتآمیز طرحهای محلهمحور مشابه، حتی در مراحل اولیه، نشان میدهد که وقتی مردم، نهادهای محلی و رسانهها در یک همافزایی هوشمندانه قرار گیرند، انعطافپذیری اجتماعی و سیاسی به شکل ملموسی افزایش مییابد. تابآوری اجتماعی و سیاسی محصول یک تعامل هوشمندانه میان مردم، دولت، نخبگان، رسانهها، خیرین
و داوطلبان است.
هیچ عاملی به تنهایی نمیتواند جامعه را مقاوم کند، اما وقتی همه این بازیگران نقش خود را ایفا کنند، بحرانها نه تهدید، بلکه فرصتی برای تقویت سرمایه اجتماعی، انسجام ملی و توانمندی جمعی خواهند بود. پویش «سلام محله» که از ابتدای بهمنماه آغاز شده و اطلاعات آن را میتوان روی سایت سازمان بهزیستی دید، آغاز یک تجربه عملی و امیدوارکننده برای تحقق این رویکرد در ایران خواهد بود.
