مهسا قوی‌قلب
گروه اجتماعی

وقتی فردی برای نجات همنوع خود از جان می‌گذرد، مصداق شهید است. رشادت آتش‌نشانان همیشه مثال‌زدنی است، اما نه‌تنها این شغل در گروه مشاغل سخت قرار نگرفته، بلکه هنوز کسانی که جانشان را در حوادث مرگبار از دست داده‌اند به طور رسمی شهید معرفی نشده‌اند و نامشان در لیست بنیاد شهید ثبت نشده است. برای اولین بار نام مقدس شهید برای آتش‌نشانان حادثه پلاسکو مطرح شد، اما شهدای قبل و بعد از آن حادثه دردناک فقط به صورت لفظی شهید نامیده شدند و در عمل در دایره شهدای تحت پوشش قرار ندارند. جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران در این باره به «ایران» می‌گوید: «در برخی حوادث متأسفانه برخی از آتش‌نشان‌ها با رشادت و از خود‌گذشتگی جان خود را از دست می‌دهند. این افراد از آنجا که در راه کمک به انسان‌های دیگر ایثار کرده‌اند، باید شهید نامیده شوند. اما این موضوع همواره در هاله‌ای از ابهام قرار داشته، سال‌های قبل‌تر که در کمال تأسف واژه جانباخته را برای این عزیزان می‌گذاشتند. یعنی در واقع آتش‌نشانی که جانش را در راه نجات جان دیگران از دست می‌داد، هیچ فرقی با فردی که در حادثه تصادف فوت می‌کرد، نداشت و به هیچ عنوان حقوق و مزایای خاصی برای خانواده او در نظر گرفته نمی‌شد. حتی میزان حقوقی که برای خانواده او در نظر می‌گرفتند از زمانی که شاغل بود هم کمتر می‌شد. البته این موضوع هم طبیعی بود چون عنوانی که برای آتش‌نشانی که جانش را از دست داده بود، در نظر گرفته می‌شد، «جانباخته» بود. این مشکل تا حادثه پلاسکو
 وجود داشت.»
به گفته سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، «بعد از حادثه پلاسکو پیرو صحبت‌های مقام معظم رهبری، با تلاش شهردار وقت و همکاری و پیگیری‌های نهادهای بالادستی که انجام شد، واژه «شهید خدمت» برای این افراد در نظر گرفته شد و مزایا و امکاناتی که قانوناً باید به آنها تعلق می‌گرفت، از طریق منابع سازمانی یعنی شهرداری و آتش‌نشانی تأمین می‌شد. اما این، همه کاری که باید انجام می‌شد نبود، چرا که شهیدی که از بنیاد شهید حکم می‌گیرد با شهید خدمت تفاوت‌هایی در بهره‌مندی از مزایا دارد.»
او می‌گوید: «پیگیری‌ها ادامه پیدا کرد چرا که طبق روایات و مستندات، کسی که در راه خدمت به هموطنان جانش را از دست می‌دهد، مصداق شهید است. در نهایت اما بعد از ۵ سال پیگیری مستمر، بنیاد شهید فقط ۱۶ شهیدی را که در حادثه پلاسکو به شهادت رسیده بودند شهید رسمی اعلام کرد و حکم قطعی داد؛ یعنی در واقع فقط آنها را جزو شهدا پذیرفت اما بقیه، یعنی شهدای خدمتی که قبل و بعد از حادثه پلاسکو جانشان را برای نجات مردم از دست دادند، همچنان بلاتکلیف ماندند.»
 ملکی درباره تعداد شهدای آتش‌نشان می‌گوید: «در حال حاضر ۶۱ شهید آتش‌نشان داریم که از این تعداد ۱۷ نفر شهدای جبهه و جنگ و بقیه شهدای عملیات هستند. حالا خانواده‌های سایر شهدای آتش‌نشانی می‌گویند فرق ما چیست، ما هم هیچ جوابی نداریم بدهیم و این مورد چالش‌های زیادی را ایجاد کرده است.»
سخنگوی سازمان آتش‌نشانی توضیح می‌دهد: «البته ما پیگیر این مسأله هستیم، چون پذیرفته نشدن توسط بنیاد شهید و امور ایثارگران نه برای افکار عمومی قابل پذیرش است و نه برای آتش‌نشان‌ها. با این اوصاف آنچه بسیار اهمیت دارد این است که تحت هیچ شرایطی کار خدمتگزاری آتش‌نشان‌ها در همه حوادث تضعیف نمی‌شود و هیچ‌گاه هم تأخیری در انجام کار خدمات‌رسانی وجود ندارد. بعد از حادثه پلاسکو هم چند شهید داشتیم. در حادثه بندر شهید رجایی بندرعباس و جنگ ۱۲‌روزه هم همه آتش‌نشان‌ها در سخت‌ترین مکان‌ها و شرایط، جانشان را کف  دستشان ‌گذاشتند.»

برش

 لایحه‌ای در انتظار تصویب مجلس
از سال ۱۳۹۳ لایحه‌ای با عنوان بهبود و ارتقای مدیریت یکپارچه ایمنی کشور با حدود ۲۰ ماده نگاشته و در آن آتش‌نشانی کل کشور هم دیده شد؛ یکی از بندهای این لایحه مشتمل بر موضوع اعلام شهادت است. ملکی در این باره می‌گوید: «متأسفانه این لایحه حدود ۱۱ سال است در پیچ و خم‌های اداری دست به دست می‌شود و هنوز برای مطرح شدن به مجلس شورای اسلامی نرسیده است.»
تعداد شهدای آتش‌نشان کل کشور حدود ۱۰۰ نفر است که به اعتقاد ملکی این رقم برای مشمول بودن مزایای بنیاد شهید واقعاً رقم زیادی نیست. او می‌گوید: «از این تعداد ۱۶ نفر از شهدای حادثه پلاسکو محاسبه شده‌اند، اما سایرین باقی مانده‌اند. دریافت مزایا از مطالبات و توقعات بحق آتش‌نشانان در کل کشور است و ضریب اطمینان و طیب خاطر این افراد قطعاً بالا می‌رود. اگر این مشکل حل شود، آتش‌نشانان انگیزه بیشتری پیدا می‌کنند، چون مطمئن می‌شوند اگر خدای نکرده در حین خدمت اتفاقی برای آنها بیفتد، خانواده آنها مورد حمایت سازمان‌های متولی خواهند بود. البته بازهم تأکید می‌کنم این افراد در هر شرایطی با همه توان همواره خدمتگزار هموطنان خود هستند، اما این موضوع دلیل نمی‌شود که مشکلات این قشر نادیده گرفته شود.»