محدثه جعفری
گروه گزارش

آلوگرفت به بافتی گفته می‎شود که از انسانی به انسان دیگر پیوند می‎زنند. بافتی از بدن که اگر فناوری خاص روی آن پیاده نشود، قطعاً قابل پیوند نیست و در بدن فرد میزبان پس می‎زند و حتی بیمار تا پای مرگ هم پیش می‎رود. فناوری که فقط 9 کشور دنیا به آن دسترسی دارند و در حال حاضر به همت متخصصان، ایران یکی از آن کشورهاست. محصولاتی مثل دریچه‎های ‌قلب، بافت‌های مختلف استخوانی، غضروف، پوست، پریکارد، انواع تاندون‎ها و... اگر به صرفه اقتصادی تولید یکی از این محصولات نگاهی بیندازیم، مثلاً دریچه‎های قلب، قیمت جهانی آن بین 5 تا 6 هزار دلار است. به گفته رئیس مرکز تحقیقات بانک فرآورده‎های پیوندی، در حال حاضر دریچه‎های قلب تولید داخل با قیمت 9 میلیون و 800 هزار تومان به دست بیماران می‎رسد. با این اوصاف اختلاف قیمتی که محصولات تولید داخل با مشابه خارجی دارند بین 200 تا 500 برابر است و در بعضی از محصولات این اختلاف قیمت تا هزار برابر هم دیده می‎شود. این محصولات از بافت‎های انسانی تولید می‎شوند و می‎توانند افراد بسیاری را از بیماری و معلولیت نجات دهند.
دکتر سید ایمان سیحون، رئیس مرکز تحقیقات بانک فرآورده‎های پیوندی و رئیس شبکه پیوند ارگان و نسوج دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره دو حوزه پیوند در کشور می‎گوید: «مرکز تحقیقات دانشگاه در دو بخش پیوند ارگان و پیوند نسوج فعال است. درباره پیوند ارگان همه افراد کم و بیش اطلاعاتی دارند. حدود 25 درصد مرگ‎های مغزی کشور توسط شبکه پیوند ارگان و نسوج دانشگاه علوم پزشکی تهران مدیریت می‎شود. حدود 243 بیمارستان، زیر مجموعه 19 دانشگاه علوم پزشکی 12 استان است که تحت پوشش ما هستند. وقتی فردی دچار مرگ مغزی می‎شود، دو رضایت از خانواده فرد گرفته می‎شود: اولی پیوند ارگان‌های اصلی مثل قلب، ریه، کلیه و... و دومی پیوند نسوج است. پیوند ارگان از افرادی که دچار مرگ مغزی شده‌اند، انجام می‎شود که تقریباً هر فرد می‎تواند جان 8 بیمار را نجات دهد. در کنار ارگان، نسوج و بافت بدن فرد هم قابلیت اهدا دارد. از بافت‎های اهدایی هر فرد بیش از 100 فرآورده ایجاد می‎شود و این فرآورده‎ها می‎تواند افراد بسیاری را از معلولیت نجات دهد و کیفیت زندگی‎شان را ارتقا بخشد. در حوزه پیوند ارگان، ایران در آسیا حرف اول را می‎زند و در دنیا هم جزو 30 کشور برتر دنیاست. اما در حوزه پیوند نسوج یا همان بافت آلوگرفت با دانشی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران گسترش پیدا کرد، در حال حاضر ایران جزو 9 کشور برتر جهان در تولید بافت آلوگرفت است.»
او دربـــــــــــاره فنــــــاوری آلــوگرفت می‎گوید: «بافت آلوگرفت یکی از زیرمجموعه‎های پزشکی بازساختی است. پزشکی بازساختی دارای سه شاخه سلول‌درمانی، ژن‌درمانی و مهندسی بافت است و بافت آلوگرفت زیرمجموعه مهندسی بافت قرار می‎گیرد. وقتی روی بخشی از بدن یک فرد تغییراتی انجام می‎دهیم و فرآوری‎‌اش می‎کنیم تا آماده استفاده در بدن فرد دیگری شود به این فرآیند، فناوری آلوگرفت گفته می‎شود. چون اگر بافت‎ به شکل طبیعی وارد بدن فرد دیگری شود، پاسخ ایمنی دریافت می‌کند و به زبان ساده پس می‎زند.»
دکتر سیحون درباره رسیدن ایران به این دانش و فناوری توضیح می‎دهد: «هنگامی که می‎خواهیم آمار بدهیم که از لحاظ علمی و دانشی چقدر رشد کرده‌ایم، به رتبه تولید علم اتکا می‎کنیم. مثلاً رتبه علمی ما در دنیا 17 است که رتبه مناسبی محسوب می‎شود، اما کمتر درباره رتبه فناوری صحبت می‌شود. ما در فناوری در رده 72 قرار داریم و کمتر به این بخش پرداخته‌ایم. یعنی در دانش رشد داشته‌ایم، اما این دانش را تبدیل به فناوری نکرده‌ایم.»
 
تولید 296 محصول آلوگرفت در کشور
این متخصص سلول‌درمانی می‎گوید: «دانشگاه‎ها در نسل اول به سمت دانش رفتند، نسل دوم و سوم فناوری را انتخاب کردند و در حال حاضر در نسل چهارم باید دانشگاه‎ها نسبت به جامعه مسئولیت‌پذیر باشند تا نیازهای جامعه را برطرف کنند. ما در مرکز تحقیقات‎ حتی به دنبال فناوری هم نیستیم و بیشتر به دنبال ساخت اکو‌سیستم هستیم. این اکو‌سیستم می‌تواند تمام دانشگاه را به سمت پیشرفت سوق دهد. در حال حاضر در حوزه بافت‎های آلوگرفت، سلول‌درمانی و دانش پزشکی بازساختی، محصولات و دانش مختلفی داریم. به زبان ساده، اگر قرار است پولدار شوید باید در اتمسفر افراد پولدار قرار بگیرید. با این اوصاف اگر قرار است، فناور باشیم و دانشی هم ایجاد کنیم باید در اتمسفر آدم‎های فناور قرار بگیریم، به همین دلیل تلاش کردیم این اتمسفر را در کشور ایجاد کنیم و جواب این اتمسفر به وجود آمدن همین دانش است که کمتر از یک‌سال 296 محصول در حوزه بافت آلوگرفت تولید کردیم و تمام مجوزهای جهانی از جمله استانداردهای بین‌المللی مانند ایزو 13485 را به دست آوردیم. همچنین موفق شدیم حدود 500 متر اتاق تمیز با تجهیزات بسازیم. در اتاق‎های تمیز ما، تعداد ذره بیش از نیم میکرومتر کمتر از 100 عدد است که این تکنولوژی فقط در صنایع موشکی، صنایع الکترونیک و داروهای پیشرفته وجود دارد. حتی موفق شدیم بیش از 42 نیروی متخصص هم تربیت کنیم و همه اینها حاصل همان اکوسیستم است. در حال حاضر ماهانه بیش از 30 هزار واحد محصول و سالانه بیش از 300 هزار واحد محصول تولید می‎کنیم که به دست بیماران می‎رسد.»
 
بومی‌سازی دستگاه‎ها با دانش نخبگان ایرانی
اگر قرار است رشد را در حوزه علمی تجربه کنیم، نباید رتبه تولید علم و فناوری برایمان مهم باشد، او با اشاره به این موضوع می‎گوید: «در حوزه بافت آلوگرفت تمام دستگاه‎های تولیدی ما تحریم است، اما توانستیم تمام این دستگاه‌ها را با همکاری بچه‎های دانشگاه‌های صنعتی شریف، صنعتی اصفهان و امیرکبیر بسازیم. ارتباط خوبی بین وزارت بهداشت و وزارت علوم شکل گرفت و تک‌تک دستگاه‎ها را در کشور ساختیم و گسترش دادیم. برای تولید دانش در مرحله اول حتی تجهیزات آنها را هم در کشور نداشتیم. در حال حاضر تجهیزاتی در ایران تولید شده که از تجهیزات خارجی ارزان‎تر و کارآمدتر است. مثلاً از آلمان سانتریفیوژ خریداری کردیم که لوازم یکبار مصرف آن با دلار 60 هزار تومانی، 5 میلیون تومان هزینه داشت. اما توانستیم با کمک بچه‎های دانشگاه صنعتی شریف تک‌تک قالب‎ها را مهندسی معکوس انجام دهیم و درحال حاضر این باگت‎ها را با قیمت 10 هزار تومان در اختیار داریم.»
 
دریچه قلب یک میلیاردی فقط 9 میلیون تومان!
 رئیس شبکه پیوند ارگان و نسوج دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره صرفه‌جویی ارزی تولید این محصولات می‎گوید: «یکی از محصولاتی که تولید می‎کنیم دریچه‎های قلب است که قیمت جهانی آن بین 5 تا 6 هزار دلار است یعنی نزدیک به یک میلیارد تومان قیمت دارد، ولی در حال حاضر دریچه‎های قلب تولید داخل با قیمت 9 میلیون و 800 هزار تومان به دست بیماران می‎رسد. اختلاف قیمت ما با بازارهای خارجی بین 200 تا 500 برابر است و در بعضی از محصولات تا هزار برابر هم می‌رسد. یعنی اگر این محصولات در ایران تولید نمی‎شد، از لحاظ بضاعت مالی بیماران ایرانی توان خرید محصولات خارجی را نداشتند. به همین دلیل تمام نیرویمان را برای تولید این محصولات در ایران گذاشتیم. محصولاتی که ما تولید می‎کنیم، شامل دریچه‎های ‌قلب، بافت‌های مختلف استخوانی در سایزهای مختلف از 250 ماکرومتر تا چند سانتی‌متر، غضروف، پوست، پریکارد، انواع تاندون‎ها و... می‌شود که برای بیماری‌های مختلف مانند بیماری‌های ارتوپدی، دندانپزشکی، قلب و عروق، زیبایی، ترمیمی، فک و صورت، گوش و حلق و بینی و مغز و اعصاب کاربرد دارد. مثلاً فردی که در تصادف کل فک صورتش از بین رفته است، می‎توانیم استخوان را دربیاوریم و پیوند بزنیم.»

برش

کشورهای منطقه به دنبال دانش و فناوری ایرانی

به گفته رئیس مرکز تحقیقات بانک فرآورده‎های پیوندی در منطقه غیر از ایران هیچ کشوری چنین دانشی ندارد، حتی رژیم جعلی و غاصب اسرائیل که مدعی علم و دانش است هم چنین فناوریی ندارد. در آسیا نیز غیر از ایران فقط یک کشور دیگر وجود دارد که محصولات آلوگرفت را تولید می‎کند. این امر نشان‌دهنده استراتژیک بودن محصول است. این متخصص سلول‌درمانی می‌گوید: «در حال حاضر تک‌تک کشورهای منطقه براساس نامه رسمی که از آنها داریم، درخواست کرده‌اند که تکنولوژی‎مان را به آنها منتقل کنیم تا این محصولات برای آنها هم قابلیت تولید داشته باشد. ولی چون در ایران پایه بافت‎های بدن اهدایی از افراد مرگ مغزی است، دانش و محصولات را فقط برای مردم کشور استفاده می‌کنیم و صادراتی در این زمینه نداریم.» 
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه دانشگاه‌ها باید مسأله‌محور باشند و مشکلات جامعه را کاهش دهند، توضیح می‎دهد: «ما به دنبال تولید بافت آلوگرفت رفتیم چون نیاز روز جامعه بود. در حال حاضر در حوزه سلول‌درمانی 17 محصول تولید کرده و گسترش می‎دهیم. چون این حوزه هم روی زمین مانده و کسی به دنبال حل آن نبود. اگر قرار است رشد کنیم باید دانشی تولید کنیم که نیاز جامعه باشد، همچنین دانشی باید تولید شود که قابلیت تبدیل شدن به محصول را داشته باشد. از طرف دیگر فقط تولید محصول نباشد، بلکه هدف باید ایجاد یک اکوسیستم فناوری باشد تا هر فردی که ایده‎ای داشت بتواند در آن بستر به محصول تبدیل کند. با رعایت این نکات بیش از 300 هزار واحد محصول آلوگرفت تولید کرده‌ایم که صرفه‌جویی ارزی آن بیش از 150 میلیون دلار  است.»