اواخر آبان ماه امسال بود که استاندار اصفهان جایزه ملی حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را از رئیس‌جمهوری دریافت کرد.
جایزه‌ای که مبتنی بر ماده (۱۹) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و بر اساس رأی هیأت داوران در یک رقابت تنگاتنگ، به استان اصفهان رسید.
با این وجود باید در نظر داشت که کسب جایزه ملی جوانی جمعیت به معنای وضعیت رضایتبخش اصفهان در افزایش و جوانی جمعیت نیست. در واقع اصفهان از استان‌هایی است که از نظر جمعیت در وضعیت بحرانی قرار دارد. حدود ۱۲ درصد از جمعیت استان اصفهان سالمند بالای ۶۰ سال هستند به نحوی که شیب سالمندی جمعیت در این خطه تُندتر از میانگین کشوری است.
بر مبنای آمار و پژوهش‌ها در تدوین بوم جمعیتی استان اصفهان؛ ازدواج، سقط‌جنین و ناباروری سه چالش مهم جوانی جمعیت است.
 استان اصفهان اکنون با بیش از پنج میلیون و ۳۰۰ هزار نفر از لحاظ شاخص جمعیتی روند کاهشی دارد بطوری که بنا بر پیش‌بینی پژوهشگران، اگر هفت یا هشت سال آینده نرخ رشد منفی جمعیت جبران نشود، بین سال‌های ۱۴۲۵ تا سال ۱۴۳۰، یک سوم جمعیت استان اصفهان در سن سالمندی قرار می‌گیرند. از سوی دیگر قله جمعیتی دهه شصتی‌های اصفهان در حال عبور از سنین میانسالی است و نسل حاصل از ازدواج این گروه سنی که در بازه ۵ تا ۱۴ سال قرار دارند، نتوانسته انتظارات رشد جمعیت استان را برآورده کند.
اما آنچه که این استان را شایسته دریافت جایزه ملی جوانی جمعیت کرده است، تمرکز مدیریتی استاندار اصفهان بر سیاست‌های خانواده محور و اجرای عملیاتی برنامه‌های ابتکاری در تقویت بنیان خانواده، ارتقای کیفیت زندگی جوانان و فعال‌سازی ظرفیت‌های مردمی و نهادی است.
توسعه خدمات مشاوره خانواده، تقویت زیرساخت‌های حمایت از فرزندآوری، راه‌اندازی شبکه همیاران جمعیت، ارتقای برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی مرتبط با جوانی جمعیت و مشارکت فعال نهادهای اداری و مردم محور توانسته است به نمونه‌ای موفق از حکمرانی اجتماعی و سیاست‌گذاری آینده‌نگرانه 
تبدیل شود.
با وجود این اقدامات، استاندار اصفهان معتقد است خروجی ملموس و متناسب با اهداف تعیین‌شده در حوزه جوانی جمعیت هنوز حاصل نشده و این موضوع نیازمند بازنگری در شیوه اجرا و افزایش جدیت در عمل است.
مهدی جمالی‌نژاد در هجدهمین نشست ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت استان اصفهان با انتقاد از فاصله میان برنامه‌ریزی و تحقق نتایج در حوزه جوانی جمعیت، بر ضرورت اقدام عملی، هماهنگ و مستمر دستگاه‌ها برای حمایت مؤثر از خانواده و جوانان تأکید کرد.
وی با بیان اینکه تحقق سیاست‌های جمعیتی مستقیماً با آرامش اجتماعی و بهبود معیشت مردم پیوند دارد، افزود: «برنامه‌ها نباید صرفاً در سطح اسناد و گزارش‌ها باقی بماند و لازم است آثار آن در زندگی واقعی خانواده‌ها و جوانان قابل مشاهده باشد.»
استاندار اصفهان در تشریح رویکردهای حمایتی از خانواده، این برنامه‌ها را در دو بخش پیشگیرانه و مداخله‌ای ـ ترمیمی دسته‌بندی کرد و گفت: «در رویکرد پیشگیرانه، تمرکز اصلی بر زوج‌های جوان، خانواده‌ها و افراد در آستانه ازدواج است و آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت مشاوره‌های تخصصی و برگزاری کارگاه‌های ارتباط مؤثر از جمله محورهای اصلی به شمار می‌رود.»
وی ادامه داد: «هدف از این اقدامات، کاهش تنش‌های خانوادگی، ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و فراهم‌سازی بستر مناسب برای تشکیل و تحکیم خانواده است؛ موضوعی که نقش مستقیمی در پایداری جمعیت و کاهش آسیب‌های اجتماعی دارد.»
 
چالش اصفهان با مجردهای سن بالا
مانند بسیاری از استان‌های کشور یکی ازچالش‌های جمعیتی اصفهان که مانع جوانی جمعیت و فرزند‌آوری است افزایش سن ازدواج است.
به گفته مدیرکل ثبت‌احوال استان اصفهان تعداد مجردان دهه‌شصتی در اصفهان تقریباً ۲ برابر مجردان دهه‌هفتادی است و این موضوع به یکی از چالش‌های مهم جمعیتی استان تبدیل شده است.
مجتبی یکتامنش، اظهار کرد:« نرخ ازدواج در این استان به ازای هر یکهزار نفر جمعیت در سال ۱۴۰۴ به ۴.۶ درصد رسیده است و اصفهان در این شاخص رتبه سی‌ام کشور را دارد.»
وی با اشاره به وضعیت شاخص‌های جمعیتی استان افزود: «بالاترین نرخ ازدواج مربوط به شهرستان فریدونشهر با ۶ درصد و پایین‌ترین نرخ متعلق خوانسار با حدود ۲.۶ درصد است.»
 به گفته وی میانگین سن ازدواج در ازدواج‌های اول برای مردان ۲۹ و برای زنان ۲۵ سال است و این شاخص نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است.
 یکتامنش ادامه داد: «آمارها نشان می‌دهد که نرخ ازدواج در استان طی سال ۱۴۰۲ نسبت به ۱۴۰۳ حدود ۲.۹۶ درصد کاهش یافته و این روند در سال ۱۴۰۴ با شدت بیشتری ادامه یافته و به ۳.۳۷ درصد کاهش رسیده است.»
 وی به وضعیت طلاق در استان اشاره کرد و گفت: «نرخ طلاق در اصفهان به ازای هر یکهزار نفر جمعیت در شهریور ۱۴۰۴ برابر با ۱.۹ درصد بوده و استان در رتبه بیست‌وسوم کشور قرار دارد.»
 به گفته یکتامنش بیشترین نرخ طلاق مربوط به استان کردستان با ۳.۳۸ و کمترین نرخ برای سیستان و بلوچستان با ۱.۴۸ درصد ثبت شده است.
 مدیرکل ثبت‌احوال استان اصفهان با اشاره به تغییرات آماری سال گذشته گفت: «کاهش ثبت طلاق در سال ۱۴۰۳ به دلیل انباشت پرونده‌های بررسی‌نشده در سال قبل بوده و رسیدگی سریع‌تر در سال ۱۴۰۴ موجب افزایش ظاهری آمار شده است.»

سن مادر شدن 39 سال
وقتی والدین اولین تجربه پدر یا مادر شدن را در ابتدا یا میانه دهه سی عمر خود تجربه می‌کنند طبیعی است که درباره پیر شدن جمعیت اصفهان نگران باشیم.
به گفته معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان فاصله بین ازدواج تا تولد اولین فرزند در اصفهان رو به افزایش است و در حال حاضر میانگین سن والدین در زمان تولد فرزند اول به ۳۴ سال برای پدران و حدود ۲۹ سال برای مادران رسیده است.
 حمید گله‌داری می‌گوید: «میانگین نرخ باروری کلی در استان اصفهان ۱.۱۵ است به‌گونه‌ای که شهرستان سمیرم پایین‌ترین و شهرستان فلاورجان بالاترین نرخ باروری را در میان مناطق
استان دارند.»
 وی افزود: «این نرخ باروری استان اصفهان در برخی شهرستان‌ها کمتر از حد جایگزینی جمعیت است.»
 وی با اشاره به اجرای طرح «آمایش عمومی جمعیت» گفت: «این طرح با هدف شفاف‌سازی شاخص‌های جمعیتی در سطح شهرستان‌ها و پایگاه‌های سلامت، همسویی با سیاست‌های بالادستی و دستیابی به نرخ باروری کل ۲.۵ درصد تا پایان سال ۱۴۰۶ در حال اجراست.»
 معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان افزود: «این طرح همچنین کاهش فاصله بین ازدواج و تولد فرزند اول به حداکثر پنج سال، افزایش نرخ فرزندآوری و شناسایی و حمایت از خانواده‌های دارای فرزند اول را دنبال می‌کند.»