جنگ اطلاعاتی در فرهنگ سیاسی تلآویو
محمدمحسن فایضی
کارشناس مسائل فلسطین
حمیم تومر رئیس سابق دایره اطلاعات موساد در سخنی میگوید: «در اسرائیل این تصور وجود دارد که ساختار اطلاعاتی قادر به مقابله و رفع هر چالشی است.» این جمله را شاید بتوان خلاصهترین عبارت برای جایگاه نهادهای اطلاعاتی در ساختار فرهنگ سیاسی و اجتماعی رژیم صهیونیستی دانست. ساختاری که برآمده از یک ذهنیت ویژه از تاریخ است: «ما مردمان تنهاییم، ما با چالشهای منحصربفردی روبهرو هستیم، پس به راهحلهای منحصر بفرد نیاز داریم.» در اسرائیل همواره تشکیلات و نهادهای اطلاعاتی جایگاه برجستهای در روند تصمیمگیری و اتخاذ راهبردهای حیاتی داشتهاند. چرایی این مسأله ناشی از چند مؤلفه در طول چندین دهه است و از جمله نقش سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا در دوران قیمومت، شرایط یهودیها در جنگ جهانی دوم، فرهنگ پنهان یهودیان، نوع تهدیدات اولیه در دهههای 40 و 50 میلادی، سلسله ناپذیری فرماندهان و همچنین روند طی شده در شکلگیری نهادهای اطلاعاتی پس از جنگ با اعراب از مهمترین مؤلفههاست.
اکنون سه نهاد اطلاعاتی در اسرائیل مشغول به کارند. اول و شاید مهمترین و ساختارمندترین آنها، آمان است. آمان یا سازمان اطلاعات نظامی ارتش، از رئیس ستادکل دستور میگیرد. این مرکز به جمعآوری، تحلیل و انتشار اطلاعات بالاخص در حوزه نظامی میپردازد. این سازمان یک بخش جمعآوری اطلاعات دارد که بزرگترین آنها واحد مشهور 8200 است.
دومین سازمان که مشهورترین و به نوعی برند عمومی اسرائیل در جهان هم هست، موساد است. موساد با تمرکز بر اطلاعات خارجی و عملیاتهای ویژه ذیل نخستوزیری کار میکند. موساد علیرغم آنکه به عملیاتهایش مشهور است، دارای چندین واحد جمعآوری و تحلیل داده است. به طوری که رئیس آن در جلسات کابینه دولت شرکت میکند و نقش مهمی در تصمیمگیریهای راهبردی دارد. اکنون موساد در دیپلماسی پنهان، در کنار دیگر حیطههایی مثل حوزه سایبری، علوم دادهها و... فعال است و یک چرخه کامل از اطلاعات، تحلیل و عملیات، اجرایی میکند.
سومین سازمانی که برای گروههای فلسطینی از قبلیها مهمتر و به تعبیر یحیی سنوار دشمن اصلی است، شاباک است. شاباک یا سازمان اطلاعات داخلی اسرائیل ذیل نخستوزیری فعالیت میکند و برخلاف قبلیها در قانون اسرائیل نقشش تعریف شده و در تصمیمگیریها حضور رسمی دارد. تمرکز بر کرانه و نوارغزه و اعراب اسرائیلی مهمترین حیطههای شاباک است. جالب است که هیچ نوع ساختار رسمی برای مدیریت و ارتباط میان این سه سازمان یعنی آمان، شاباک و موساد وجود ندارد و تنها جلساتی برای هماهنگی میان رؤسا یا معاونین برگزار میشود که هیچ الزام قانونی هم ندارد. در جامعه صهیونیستی هر سه سازمان اطلاعاتی جزو هویت، اعتماد و قدرت رژیم شناخته میشوند و مبنای افتخار ملیاند. چنین ساختار و جایگاه سازمانهای اطلاعاتی در کنار مؤلفههای دیگری مثل تفکیک نیروهای اطلاعاتی-تحلیلی از نیروهای عملیاتی، وجود واحدهای ویژه درون هر سازمان اطلاعاتی ذیل رئیس آن (مثل 8200)، پذیرش خلاقیت فردی در کنار سلسله مراتب سازمانی و همچنین تأکید بر نیروی انسانی در کنار فناوریهای نوین موجب شده است اکنون سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل به عنوان مرجع سیاسی-راهبردی و حتی نظامی در اسرائیل تأثیرگذار باشند و تصمیمگیری کنند.
