گزارش «ایران» از مراسم نکوداشت محمدعلی مهدویراد
جمع میان سنت گرایی و آزاداندیشی
اندیشمندی که خرد حوزوی را به عقلانیت دانشگاهی پیوند زد
آیین نکوداشت مقام علمی، اخلاقی و پژوهشی حجتالاسلام دکتر محمدعلی مهدویراد، با عنوان «در ستایش رادی و خرد»، با پیام رئیسجمهوری، پیام مراجع تقلید و بزرگان علمی و با حضور چهرههای برجسته حوزه و دانشگاه در محل دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران برگزار شد. از جمله شخصیتهایی علمی و اجرایی که در این همایش حضور داشتند آیتالله سیدهاشم حسینیبوشهری؛ نایبرئیس مجلس خبرگان رهبری، دکتر حسین سیماییصراف؛ وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و دکتر سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بودند که استاد مهدویراد را نمونهای منحصربهفرد از جمع میان قرآن و حدیث، پژوهش و آموزش، سنتگرایی و آزاداندیشی و علم و اخلاق دانستند و بار دیگر امکان گفتوگوی ثمربخش میان سنت حوزوی و نظام علمی دانشگاهی را به تأمل گذاشتند. دکتر محمدعلی مهدویراد از جمله عالمانی است که بیش از نیم قرن حضور مستمر در عرصه علوم قرآنی و حدیثی، پژوهش نقادانه و تربیت نسلهای متوالی طلاب و دانشجویان، از او چهرهای تأثیرگذار در سپهر فکری ایران ساخته است. نقش او صرفاً در تولید متن و کتاب خلاصه نمیشود؛ مهدویراد از معماران «اخلاق پژوهش» است؛ اخلاقی که در آن تواضع علمی، نقدپذیری، کتابمحوری و پرهیز از شتابزدگی جایگاهی محوری دارد. از این منظر، او حامل یک سنت علمی زنده و وارث یک مکتب فکری پویاست.
مرتضی تهوری
گروه اندیشه
علم آمیخته با اخلاق
پیام مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری که توسط حجتالاسلام عماد، مشاور روحانیت رئیسجمهوری قرائت شد، ناظر بر جایگاه ممتاز استاد مهدویراد بود. پزشکیان در پیام خود با تجلیل از مقام علمی، اخلاقی و اجتماعی استاد مهدویراد، نقش اثرگذار او را در اعتلای معارف اسلامی و علوم انسانی برجسته دانست. همزمان پیامهای مراجع تقلید و دیگر بزرگان علمی نیز قرائت شد؛ پیامهایی که نقطه اشتراکشان در تأکید بر جامعیت علمی، سلوک اخلاقی، نگاه نقادانه و زمانهشناسی مهدویراد بود.
پیام رئیس دانشگاه تهران نیز این معنا را تکمیل کرد. محمدحسین امید، در پیام خود این آیین را «فرصتی مغتنم برای بازخوانی خدمات ماندگار محققی مدقق» دانست و تأکید کرد: «این آیین بیش از هر چیز باید محملی برای بازخوانی خدمات ماندگار این پژوهشگر کوشا، معلم دلسوز، محقق آزاداندیش و فرهنگمدار دقیقالنظر باشد که عمر خود را تماماً صرف پژوهش و کاوش در شناخت و بازشناخت میراث گرانسنگ فرهنگی و دینی کرده است.»
او با اشاره به جامعیت همزمان مهدویراد در علوم متعارف حوزوی و تحقیقات روزآمد دانشگاهی افزود: «چندین دهه تلاش بیوقفه و بیمنت علمی ایشان، همراه با فروتنی، نقدپذیری و خستگیناپذیری، باید الگویی از تعهد اخلاقی به ساحت علم و پژوهش پیش روی همه جویندگان علم قرار گیرد.»
الگوی عالم قرآنی زمانهشناس
آیتالله علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه کشور، در پیام تفصیلی خود به آیین نکوداشت استاد محمدعلی مهدویراد، تصویری چندلایه از جایگاه فکری و علمی این استاد برجسته ارائه کرد؛ تصویری که او را نه صرفاً یک پژوهشگر، بلکه «عالمی اجتماعی، زمانهشناس و راهبر پژوهش دینی» معرفی میکند. اعرافی با اشاره به گستره دانش حوزوی مهدویراد تأکید کرد «با وجود تسلط او بر فقه، اصول، ادبیات و شاخههای متنوع علوم اسلامی، تمرکز آگاهانه و مستمر بر قرآن و حدیث، به هویت علمی او انسجام و جهت داده است»؛ تمرکزی که از منظر او «نقطهای درخشان در سنت علمی و زیست فکری» مهدویراد به شمار میآید.
مدیر حوزههای علمیه کشور، یکی از مهمترین امتیازات فکری مهدویراد را درک عمیق او از دو مکتب مهم حوزه علمیه «مشهد» و «قم» دانست و خاطرنشان کرد، «این تجربه دوگانه، به او امکان داده است تا با مشربهای گوناگون کلامی، فلسفی، فقهی، حدیثی و تفسیری آشنا شود و نگاهی جامع و غیرتقلیلگرایانه به معارف اسلامی پیدا کند.» از نگاه اعرافی، این جامعیت نه در سطح دانستن، بلکه در سطح «تنظیم هوشمندانه اولویتها» متجلی شده و همین امر مهدویراد را به چهرهای اثرگذار در گفتوگوی علمی حوزه و دانشگاه تبدیل کرده است.
اعرافی همچنین با تأکید بر نقش مهدویراد در راهبری پروژههای کلان پژوهشی و مدیریت زیرساختهای علمی، او را نمونهای از «مدیر اندیشه» توصیف کرد؛ عالمی که اگرچه وارد مدیریتهای اجرایی مرسوم نشده، اما در هدایت جریانهای پژوهشی، کار جمعی و پروژههای ملی علمی حضوری مؤثر، منضبط و راهگشا داشته است. به باور او، این توانایی مدیریتی در کنار اخلاق پژوهشی، نگاه بینالمللی و تعهد علمی، موجب شده است آثار و شاگردان مهدویراد در پهنه وسیعتری از حوزههای علمی و فرهنگی اثرگذار باشند.
در پایان، آیتالله اعرافی تأکید کرد، «آنچه به همه این ویژگیها معنا و ماندگاری میبخشد، سلوک اخلاقی، روحیه معنوی و منش مردمی استاد مهدویراد است؛ ویژگیهایی که او را به الگویی روشن از «عالم قرآنی متعهد به جامعه» در ایران معاصر بدل کرده و جایگاهش را فراتر از یک فرد، در قامت یک سنت علمی قابل تداوم، تثبیت کرده است.»
از ویژگی فردی تا جایگاه اجتماعی
در بخش گفتوگوی استادان، پنلی با حضور دکتر احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، دکتر رسول جعفریان و دکتر مجید معارف، برگزار شد. احمد واعظی با تمرکز بر ابعاد شخصیتی دکتر مهدویراد گفت: «استاد مهدویراد این جایگاه، منزلت و شأنی را که در حوزه و دانشگاه پیدا کرده، مرهون ویژگیهای فردیشان مانند خلوص، ایمان و کار جمعی است. زمانهشناسی نیز مهمترین شاخصه ایشان است. او مصداق عالمی است که علم، اخلاق و مسئولیت اجتماعی را توأمان در سلوک علمی خود متجلی کرده است.»
رسول جعفریان، استاد دانشگاه تهران، مهدویراد را نمونهای کمنظیر از «کتابخوانی پایدار و نقدپذیری سازنده» توصیف کرد و با اشاره به نقش او در مدیریت مجمع کتابخانههای تخصصی قم، گفت: «او بیش از ۳۰ سال است که کتابخانههای تخصصی را با بیش از ۵۹۵ هزار جلد کتاب مدیریت میکند. حافظه بسیار قوی، علاقه عمیق به کتاب، نثر زیبا و مطالعات گسترده در علوم قرآنی و غیرقرآنی دارد. ایشان علاوه بر قرآن و حدیث، آثار برتر ادبیات جهان را نیز مطالعه کرده و نقد و تحلیلهای خود را با رعایت اخلاق علمی ارائه میدهد.» جعفریان؛ اعتدال، سازگاری و نقدپذیری را از دیگر ویژگیهای مهدویراد دانست و تأکید کرد ، این خصائص باعث شده است «حتی در مواجهه با چالشها، هرگز از مسیر پژوهش و آموزش منحرف نشود.»
بــــرش
رونمایی از دو اثر و تکریم یک مکتب
در پایان این مراسم از دو کتاب «ارجنامه استاد مهدویراد» و «دیدار با مفسران» رونمایی شد؛ آثاری که بازتابدهنده جایگاه علمی و تأثیرگذاری فکری او در حوزه علوم قرآنی و حدیثی است. اما آنچه در مجموع سخنرانان برجسته شد، تکریم یک «مکتب فکری» بود؛ مکتبی که بر نقد عالمانه، اخلاق پژوهشی، خدمت بیمنت به علم و پیوند وثیق حوزه و دانشگاه استوار است. این مراسم بار دیگر یادآور شد که در سنت علمی ایران، ماندگاری نه صرفاً محصول کثرت آثار، بلکه نتیجه پیوند علم با اخلاق و تواضع است؛ سنتی که حجتالاسلام دکتر محمدعلی مهدویراد، بهحق، از نمایندگان روشن آن در روزگار ماست.
