نشست سازمان سینمایی با اصناف مستندساز به تصمیم عملی منجر شد
توافق برای مستندنگاری پروژههای ملی
نشست «مستندنگاری پروژهها در ایران» در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت»، یکی از معدود جلساتی بود که گفتوگو در آن به تصمیم عملی گره خورد. در این نشست، نمایندگان دولت، سازمان برنامه و بودجه، سازمان سینمایی و اصناف مستندساز بر سر اجرای فوری مصوبه الزامآور دولت برای مستندنگاری پروژههای ملی به توافق رسیدند؛ مصوبهای که هدف آن ثبت شفاف فرآیند شکلگیری، اجرا و ارزیابی طرحهای کلان کشور و تبدیل مستند به ابزاری برای پاسخگویی، شفافیت و افزایش سرمایه اجتماعی است.
آنچه این جلسه را متمایز میکرد، نه فقط تأکید بر ضرورت مستندسازی، بلکه اعلام راهکارهای اجرایی مشخص، تعیین مسئولیتها و مطالبهگری صریح برای خروج مصوبه از حالت کاغذی و ورود آن به میدان عمل بود.
همپیمانی دولت و مستندسازان
برای اجرای یک مصوبه معطلمانده
نشست تخصصی «مستندنگاری پروژهها در ایران» با حضور پژمان مظاهریپور، محمد شکیبانیا (مجری نشست)، مهدی شفیعی، سیدضیا هاشمی، عبدالرحیم سعیدیراد، علیرضا حسینی و رائد فریدزاده برگزار شد؛ نشستی که در آن مقامات عالی دولت، سازمان برنامه و بودجه و سازمان سینمایی، در کنار نمایندگان صنوف مستندساز، بر اجرای فوری و عملی مصوبه الزامآور دولت تأکید کردند.
در ابتدای نشست، پژمان مظاهریپور عضو انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند، از تشکیل شورایی متشکل از نمایندگان اصناف سینمایی و سازمانهای مرتبط برای نظارت بر ساخت مستندهای پروژههای ملی خبر داد. او با اشاره به تصویب ابلاغیه مستندسازی پروژههای ملی توضیح داد که برای اجرایی شدن این ابلاغیه، آییننامهای توسط مصطفی رزاقکریمی و رامین حیدری فاروقی تدوین شده که جزئیات تعامل میان مستندساز و دستگاه اجرایی را مشخص میکند.
مظاهریپور تأکید کرد که مستندنگاری محدود به پروژههای صنعتی نیست و همه طرحهای علمی، فرهنگی، میراثی، تاریخی و جغرافیایی را که با حد نصاب معاملات متوسط انجام میشوند، دربر میگیرد. او با انتقاد از افت کیفیت مستندهای پروژهای در سالهای اخیر یادآور شد که در گذشته، فیلمسازانی چون ابراهیم گلستان و کامران شیردل آثار شاخصی در این حوزه ساختهاند، اما امروز گاه روابط عمومیها با یک دوربین ساده اقدام به ثبت پروژهها میکنند؛ اتفاقی که به گفته او به معنای اتلاف پروژههای ملی است. به گفته مظاهریپور، شورای نظارت با حضور نمایندگانی از انجمن تهیهکنندگان، انجمن کارگردانان سینمای مستند، خانه سینما، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و سازمان سینمایی تشکیل شده و پیگیریهایی نیز برای شناسایی پروژههای مشمول مستندنگاری در دستگاههای اجرایی انجام شده است. او افزود: «طبق پیگیریهای شورای عالی سینما و دفتر ریاستجمهوری، هر وزارتخانه یا سازمان موظف شده در سال جاری سه پروژه مستندنگاری اجرا کند، هرچند هنوز وضعیت دقیق اجرای این تکلیف روشن نیست.»
مستندنگاری
ابزاری برای شفافیت و پاسخگویی
عبدالرحیم سعیدیراد رئیس امور فرهنگ، ورزش و گردشگری سازمان برنامه و بودجه، با اشاره به تجربه ۱۸ ساله خود در مدیریت طرحهای عمرانی، بر ضرورت ثبت تصویری فرآیند شکلگیری و اجرای پروژههای ملی تأکید کرد. او گفت: «مستندسازی میتواند بهطور روشن نشان دهد چرا پروژهای که قرار بوده پنجساله تمام شود، گاه چهار دهه طول کشیده است.»
او مستندنگاری را بازویی برای دولت دانست که میتواند به شفافیت، پاسخگویی و بهبود کیفیت مدیریت پروژههای کلان کمک کند و از ایجاد یک سامانه شفاف و جامع برای ثبت و پیگیری پروژهها استقبال کرد.
دولت، مستندسازان
و یک منفعت مشترک
سیدضیا هاشمی معاون علمی و فرهنگی معاون اول رئیسجمهور، با تأکید بر لزوم اجرای مصوبه دولت، گفت: «این مصوبه هم از موضع مطالبهگر و هم پاسخگو سخن میگوید. او مستندنگاری را به نفع دولت دانست و تصریح کرد: «بسیاری از خدمات و پروژههای دولت دیده نمیشوند و مستندها میتوانند این خلأ را پر کنند.»
هاشمی اعلام کرد که هر سه ماه یکبار گزارش اجرای این مصوبه را مطالبه خواهد کرد و گفت: «اگر دستگاهی مصوبه دولت را اجرا نکند، باید پاسخگو باشد. دولت و مستندسازان در یک کشتی نشستهاند و هدف نهایی، منفعت جامعه و افزایش سرمایه اجتماعی است.» هاشمی همچنین بر «مطالبهگری همراه با نقد سازنده» تأکید کرد.
نقش صنف؛ بخشی از راهحل
علیرضا حسینی، نماینده انجمن تهیهکنندگان سینمای مستند، بر تفاوت مستندنگاری پروژهها با ساخت مستند درباره بحرانها تأکید کرد و گفت: «هدف مستندنگاری، پیشگیری و رصد سیستماتیک است، نه واکنش پس از بحران.» او با اشاره به توانمندی جامعه مستندساز، بیان کرد: «بسیاری از دوستان ما در رشتههای تخصصی خود، پژوهشهای عمیقتری نسبت به برخی نمایندگان مجلس یا کارشناسان حوزههای خاص انجام دادهاند. این ظرفیت میتواند باعث شود مستندنگاری به ابزاری دقیق و آگاهکننده تبدیل شود.»
پیوند صنف و دستگاههای اجرایی
در پایان نشست، رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، تحقق این مصوبه را در گرو پیوند میان صنف مستندساز و دستگاههای اجرایی دانست. او ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال حداقل شاهد عقد قرارداد و شروع یکی دو پروژه باشیم. او خاطرنشان کرد سازمان سینمایی و مرکز گسترش نقش حمایتی دارند، اما بخش مهمی از این اتفاق در اختیار خود صنف است.
بــــرش
از مصوبه تا اجرا؛ دولت چه کرده است؟
مهدی شفیعی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان سینمایی، به تشریح روند اجرایی شدن مصوبه دولت پرداخت. او با اشاره به بررسی این موضوع در دولت دوم حسن روحانی گفت که مصوبهای کامل و قابل اجرا تدوین شد، اما در سالهای بعد پیگیری لازم انجام نشد. به گفته شفیعی، در دولت جدید این موضوع با جدیت دنبال شده و در نخستین جلسه شورای عالی سینما با مدیریت آقای عارف، یکی از محورهای اصلی، بحث مستندنگاری پروژهها بود.
شفیعی توضیح داد که در دی یا بهمن ۱۴۰۳، جزئیات این موضوع در شورای عالی سینما بررسی و در نهایت تصمیم گرفته شد که در سال ۱۴۰۴، هر دستگاه اجرایی مکلف به مستندنگاری حداقل سه پروژه شود. این تکلیف به امضای سیدضیا هاشمی (معاون علمی و فرهنگی معاون اول رئیسجمهور) به همه دستگاهها ابلاغ شد و دو ماه بعد نیز آقای فریدزاده (دبیر شورای عالی سینما) با همه وزارتخانهها مکاتبه و تأکید مجدد کردند.
شفیعی در ادامه افزود که آییننامهها، فهرست مستندسازان دارای «کد نظام صنفی» و استانداردهای تولید مستندهای پروژهای هماکنون روی سایت سازمان سینمایی قرار دارد. به گفته شفیعی، هدف از تدوین استانداردها، ایجاد اطمینان برای کارفرمایان و کاهش فاصله میان نگاه هنری مستندسازان و نگاه مدیریتی پروژهها بوده است. معاون سازمان سینمایی دلیل کندی آغاز کار را ابهام دستگاهها درخصوص منبع و میزان اعتبار دانست و گفت راهحل پیشنهادی، پیشبینی سهم مشخصی برای مستندنگاری در موافقتنامههای اولیه پروژههای عمرانی است؛ پیشنهادی که در آخرین جلسه با حضور آقای پورمحمدی (معاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور) و وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مورد تأکید قرار گرفت.
