هادی سفیدمو
مجری طرح نظارت، ساماندهی و استخراج رمزارز شرکت توانیر

با افزایش دما و گرم شدن هوا همه ساله موضوع کمبود برق و استفاده غیر مجاز ماینرها بیش از پیش خودنمایی می‌کند. 
اما در حالی که متولیان شبکه برق ماینینگ غیرمجاز را عاملی مهم در فشار به شبکه و اشغال ظرفیت‌های توزیع می‌دانند و بر برخورد با این پدیده تأکید دارند، بعضی از کارشناسان حوزه انرژی با رد این فرضیه به‌عنوان توجیهی برای کمبودها معتقدند سهم ماینینگ در مصرف کل برق کشور ناچیز است و مشکلات اصلی ریشه در موضوع دیگری دارد.
در همین راستا مجری طرح نظارت، ساماندهی و استخراج رمزارز شرکت توانیر با اشاره به سهم قابل ‌توجه استخراج غیرمجاز از مصرف برق کشور عنوان کرد: براساس آمار سال ۱۴۰۴ فعالیت ماینینگ‌های مجاز بسیار ناچیز است، به‌طوری که قابل اشاره نیست؛ اما استخراج‌های رمزارز غیرمجاز حدود ۲۰درصد بار پیک شبکه و حدود ۵درصد کل انرژی سالانه کشور را مصرف می‌کند.
هادی سفیدمو درباره انتقاد فعالان صنعت رمزارز مبنی بر بالا بودن تعرفه برق ماینینگ قانونی افزود: طبق مصوبه هیأت وزیران نرخ برق استخراج رمزارز براساس قیمت متوسط ریالی برق صادراتی و با نرخ تسعیر سامانه نیما هر سه ماه یک ‌بار تعیین می‌شود. با واقعی شدن قیمت ارز، نرخ برق برای سه‌ ماهه آتی ۸۱۹۵ تومان به ازای هر کیلووات ‌ساعت محاسبه شده است. این نرخ مصوب است، اما احتمال اینکه همین قیمت بالا، فعالیت مجاز را به سمت غیرمجاز سوق دهد وجود دارد. از این ‌رو مصوبه هیأت وزیران باید اصلاح شود و توانیر در تعیین نرخ دخالتی ندارد.
وی درخصوص روش‌های شناسایی مزارع غیرمجاز اظهار کرد: سازوکارهای فنی مبتنی بر دانش شبکه طراحی شده و این روش‌ها برای مصرف‌کنندگان عادی خطایی ایجاد نمی‌کند. داده‌ کاوی روی کنترل‌های فهام، پست‌های فوق ‌توزیع و شبکه توزیع انجام می‌شود و نقاط آلوده شناسایی و با آنها برخورد می‌شود.
سفیدمو درباره سرنوشت دستگاه‌های کشف ‌شده تأکید کرد: طبق قانون ماینرهای ضبط ‌شده به پلیس امنیت اقتصادی تحویل می‌شوند و سپس به سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی ارسال می‌شوند. پس از طی مراحل قانونی دستگاه‌های ماینر قاچاق توقیف ‌شده و وارد چرخه امحا می‌شوند.

امکان استخراج با انرژی‌های تجدیدپذیر وجود دارد؟
وی تصریح کرد: براساس دستورالعمل وزارت نیرو متقاضیان می‌توانند با احداث نیروگاه تجدیدپذیر به اندازه پنج برابر ظرفیت درخواستی استخراج از برق ۲۴ ساعته استفاده کنند. به این صورت که پنج برابر درخواست خود نیروگاه خورشیدی متصل به شبکه احداث و معادل یک برابر آن مزرعه استخراج ایجاد می‌کنند. بنابراین امکان استفاده از سلول خورشیدی، توربین بادی، انرژی زمین‌گرمایی و سایر تجدیدپذیرها وجود دارد.
سفیدمو در پاسخ به دیدگاه برخی کارشناسان که کمبود برق را ناشی از فرسودگی شبکه و کمبود سرمایه‌گذاری می‌دانند عنوان کرد: صنعت برق و توانیر هرگز اعلام نکرده مشکل اصلی کمبود برق ماینینگ است، اما ماینینگ‌های غیرمجاز ۲۰درصد پیک شبکه را مصرف می‌کنند و در فرسودگی و اشغال ظرفیت شبکه نیز نقش مهمی دارند. البته سایر عوامل نیز وجود دارد و همکاران در همه بخش‌ها برای رفع این مشکلات اقدام می‌کنند.
وی افزود: مصرف هر دستگاه ماینر معادل ۱۰ واحد مسکونی است، بنابراین با جمع‌آوری هر ماینر غیرمجاز، برق ۱۰ واحد مسکونی تأمین می‌شود. تاکنون ۲۸۳ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز جمع‌‌آوری شده که مصرف آنها معادل برق چهار استان شامل خراسان شمالی، خراسان جنوبی، ایلام و چهارمحال‌ و بختیاری است. این آمار نشان می‌دهد حذف بار غیرمجاز در کاهش خاموشی‌ها تأثیر جدی دارد.
سفیدمو در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر کاهش قیمت بیت‌ کوین بر میزان استخراج نیز بیان کرد: ممکن است نرخ بیت ‌کوین کاهش یافته باشد، اما در مقابل نرخ دلار افزایش داشته و برآیند آن در ریال کاهشی نیست. ضمن اینکه ماینرهایی که از برق غیرمجاز استفاده می‌کنند هزینه انرژی پرداخت نمی‌کنند و همچنان فعالیت برایشان سودده است. از سوی دیگر فعلاً کاهش محسوسی در ماینینگ مشاهده نشده، هرچند محدودیت اینترنت شرایط را تا حدودی تغییر داده و باید دید پس از اتصال اینترنت بین‌المللی وضعیت چگونه خواهد شد.
استخراج غیرقانونی رمزارز حداکثر ۳‌درصد برق کشور را مصرف می‌کند
همچنین رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی ایران عنوان کرد: به نظر من در حال حاضر استخراج رمزارز در کشور بیشتر شده یک بهانه یا توجیه برای اینکه توانیر از خود سلب مسؤولیت کند. برق مصرفی برای رمزارز دو بخش دارد، یکی قانونی و دیگری غیرقانونی است. در مورد بخش قانونی که اصلا نمی‌توان اعتراضی کرد، زیرا افراد با گرفتن مجوز از توانیر از انشعابات برق استفاده می‌کنند. بنابراین زمانی که درباره برق مصرفی رمزارز صحبت می‌کنیم منظورمان بخش غیرقانونی است.
هاشم اورعی افزود: از سوی دیگر توجه داشته باشید که افرادی که به‌صورت غیر قانونی ماینینگ می‌کنند کنتوری ندارند تا میزان مصرف آنها را مشخص کند، بنابراین میزان مصرف آنها به‌صورت برآورد است و در حال حاضر براساس برآوردهای صورت گرفته حدود 2 الی 3 درصد از کل برق ما صرف این کار می‌شود.
وی با اشاره به طرح مکرر موضوع استخراج غیرمجاز رمزارز در توضیح کمبود برق کشور گفت: استخراج رمزارز بیشتر به یک توجیه تبدیل شده است و توانیر برای اینکه از خودش سلب مسؤولیت کند، دائما فشار را روی استخراج رمزارز می‌گذارد.
اورعی اظهار داشت: از ابتدا هم مصرف برق رمزارز دو بخش داشته است؛ بخش قانونی و بخش غیرقانونی. در مورد بخش قانونی اساسا نمی‌توان آن را به‌عنوان توجیه کمبود برق مطرح کرد، زیرا فرد مورد نظر مجوز خود را از توانیر گرفته و حق انشعاب دارد. بنابراین برق مشخصی به آن اختصاص داده شده است.
وی تصریح کرد: زمانی که درباره مصرف برق رمزارز صحبت می‌کنیم منظورمان بخش غیرقانونی است. طبیعتاً فعالیت غیرقانونی کنتور ندارد و آمار دقیقی از آن در دست نیست، اما برآوردها نشان می‌دهد در حداکثرترین حالت چیزی در حدود 2 تا 3 درصد از کل برق کشور صرف استخراج غیرقانونی می‌شود. بنابراین اولا عدد بزرگی نیست که بتوان همه مشکلات کمبود برق را به آن نسبت داد. ثانیا اگر این کار غیرقانونی است، باید پرسید چه کسی مسؤول جلوگیری از آن است؟ و اگر کسی کار خلافی می‌کند، دستگاه مسؤول باید پیگیری کند. اگر قوانین کافی نیست باید قوانین لازم تدوین شود و اگر هست باید اجرا شود.
اورعی با اشاره به اینکه در مواردی حتی با فعالان قانونی برخورد شده است، تأکید کرد: در واقع قانون وجود دارد و امکان رسیدگی هم هست، اما به نظر می‌رسد در بسیاری موارد یا اراده کافی برای برخورد وجود ندارد یا با برخی موارد مماشات می‌شود.
وی عنوان کرد: گاهی گفته می‌شود این فعالیت‌ها در برخی ارگان‌ها، مساجد یا مدارس انجام می‌شود. اگر چنین چیزی وجود دارد باید پرسید پس دستگاه مسؤول چه وظیفه‌ای دارد؟ اگر غیرقانونی است باید جلوی آن گرفته شود. چطور می‌شود که اگر یک مشترک قبض برقش را پرداخت نکند سریع برقش قطع می‌شود، اما کسانی که برق را بدون پرداخت هزینه مصرف می‌کنند مورد پیگیری جدی قرار نمی‌گیرند؟
اورعی درخصوص روش‌های شناسایی استخراج غیرمجاز افزود: از نظر فنی راهکار وجود دارد. می‌توان از تحلیل رفتار مصرف مشترکان استفاده کرد. یعنی الگوی مصرف برق آنها مورد بررسی قرار گیرد که چنین اقدامی در حوزه اقتصاد رفتاری و تحلیل داده کاملاً قابل بررسی است. در واقع با تحلیل الگوی مصرف برق می‌توان نقاطی را که احتمال استخراج رمزارز دارند شناسایی کرد. از سوی دیگر مصرف برق دستگاه‌های ماینر الگوی مشخصی دارد و با تحلیل داده‌های مصرف به‌راحتی می‌توان محل‌های مشکوک را شناسایی و بررسی کرد.
وی درباره صرفه اقتصادی استخراج رمزارز با وجود کاهش قیمت‌های بیت کوین اظهار داشت: سرمایه‌گذاری ثابت در این حوزه زیاد نیست و بخش اصلی هزینه مربوط به برق است. زمانی هم که برق به‌صورت غیرقانونی استفاده می‌شود، حتی اگر قیمت رمزارز کاهش پیدا کند باز هم استخراج می‌تواند سودآور باشد و به همین دلیل این فعالیت‌ها ادامه پیدا می‌کند.