کورش احمدی
دیپلمات پیشین

 عملکرد دولت پزشکیان و وزیر خارجه در شرایط ویژه‌ای که در آن قرار داریم از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. سیاستی که آنها طی هفته‌ها و ماه‌های اخیر پی گرفته‌اند، در واقع ادامه سیاستی است که در جریان مبارزات انتخاباتی و هفته‌های اول بعد از شروع ریاست جمهوری اعلام شد. لذا برای درک سیاست‌های دولت در این دوره بسیار حساس از تاریخ کشورمان ضروری است نگاهی گذرا به مواضع پیشین بیفکنیم. 
تمرکز نگارنده در اینجا تنها بر سیاست خارجی دولت چهاردهم متمرکز است. آقای پزشکیان حدوداً یک هفته بعد از پیروزی در انتخابات طی مقاله‌ای با عنوان «پیام من به جهان» در تهران تایمز مورخ 22 تیر 403 رئوس سیاست خارجی مد نظر خود را ارائه کرد. ایشان در این مقاله که برای فهم سیاست خارجی مد نظر ایشان واجد اهمیتی ویژه است، از پیگیری «سیاستی فرصت‌گرا» از طریق «ایجاد تعادل در روابط با همه کشورها، منطبق با منافع ملی، توسعه اقتصادی و نیازهای صلح و امنیت منطقه‌ و جهان» و «تلاش‌های صادقانه برای کاهش تنش‌ها» سخن گفت. ایشان حدود دو ماه بعد نیز در اولین حضورش در سازمان ملل مواضعی کم و بیش مشابه مواضع اعلام شده در روزنامه تهران تایمز مطرح کرد. پزشکیان در این سخنرانی همچنین از برجام به عنوان یک توافق موفق یاد و تصریح کرد: «ایران آماده است با اعضای برجام وارد تعامل شود، مشروط بر اینکه تعهدات برجام به طور کامل و با حسن نیت اجرا شود». 
پزشکیان در مقاله تهران تایمز و سخنرانی در سازمان ملل نشان داد که خواهان پیگیری یک سیاست خارجی متوازن و عمل‌گرایانه بود. مقاله تهران تایمز و سخنرانی در سازمان ملل استناد بسیار خوبی برای مقایسه آنچه پزشکیان می‌خواست با آنچه در عمل توانست انجام دهد، است. او با چنین سابقه و رویکردی در حوزه سیاست خارجی توانست نقش بسیار مهمی در کمک به برقراری آتش‌بس بعد از تجاوز متخلفانه آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان ایفا کند. ایشان با اینکه در دوره جنگ 40 روزه و در شرایط بسیار دشوار بعد از آن توانست دولت و نهادهای ملی را منسجم نگه دارد و آنها را در جهت انجام وظایفشان برای ارائه خدمات در حد مطلوب هدایت کند، نقش مهمی نیز در جهت کمک به کاهش تهدیدات و هدایت مذاکرات برای دور کردن بلای جنگ از سر کشور بازی کرد. در دوره جنگ از مجموعه اظهارات و کنش‌های سیاسی ایشان روشن بود که تلاش ایشان متوجه جلوگیری از گسترش جنگ و استفاده از تماس با کشورهای منطقه و جهان برای انتقال پیام‌های ایران و بازنگهداشتن مسیرهای دیپلماتیک و تلاش برای حرکت در جهت پذیرش آتش‌بس است. دکتر پزشکیان نقش مهم‌تری در جریان جنگ 40 روزه که با ترور رهبر شهید و شماری از دیگر سران کشور آغاز شد و ادامه یافت، ایفا کرد. با توجه به اینکه اولین اولویت هر دولتی با فاصله بسیار زیاد از اولویت‌های دیگر جلوگیری از تحمیل جنگی به کشور و مردم است و در صورت وقوع جنگ، اولویت اول باید توقف آن و جلوگیری از جان باختن انسان‌ها و خسارات عظیم بر کشور باشد. مسأله ادامه جنگ در برابر مذاکره برای پایان دادن به آن به یکی از موضوعات اصلی در داخل دولت تبدیل شد. نقش دکتر پزشکیان دراین مرحله آشکارتر از گذشته در موضع پایان دادن به جنگ از طریق مذاکره قرار گرفت. نقش پزشکیان در تلاش برای خروج از جنگ و دفاع از تفاهمی که برای توقف جنگ ضروری بود و حمایت کامل از تیم مذاکره کننده به ریاست آقای قالیباف بسیار حائز اهمیت بود. ایشان طی هفته‌های اخیر بویژه بعد از 16 تیر که دور جدیدی از تجاوزات از سوی آمریکا علیه مناطق جنوبی کشور آغاز شد، نشان داد که باید از احیای یادداشت تفاهمی که در اسلام آباد حاصل شد، دفاع کرد. در شرایطی که یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بدون تردید به سود کشور و مردم است و تقریباً تمام مفاد و مواد آن در جهت منافع ایران تنظیم شده است، تلاش دولت برای احیای آن بدون تردید تلاش شایسته و بجایی است. دولت به خوبی توجه دارد که این یادداشت تفاهم، ایران را در موضع قدرت قرار داده و قبل از اینکه شرایط تغییر کند و آمریکا از تعهداتش در آن سند عدول کند، باید اسباب لازم برای بازگشت به آن فراهم شود. این موضع دولت بویژه در شرایطی که تحولات در تنگه هرمز و نیز محاصره اقتصادی ظالمانه ممکن است سیر متفاوتی را سبب شود، بیش از پیش حائز اهمیت است.
رویدادهای دو ماه اخیر حکایت از آن دارد که دولت و رئیس آن در حال ایفای نقش مهم‌تری در جهت کمک به پایان قطعی جنگ از طریق مذاکره هستند. دولت به درستی توجه می‌دهد که هر جنگی باید به ناچار به یک پیوست اقتصادی و اجتماعی متکی باشد و بی‌توجهی به این پیوست و هزینه‌های اقتصادی ناشی از طولانی شدن جنگ می‌تواند عواقب ناخوشایندی داشته باشد. در واقع شرایط کشور بعد از جنگ 40 روزه، دکتر پزشکیان را بیش از پیش به سمت اجرای نوعی از سیاست خارجی سوق داده است که رئوسش را در مقاله تیر ۱۴۰۳ خود در تهران تایمز برشمرده بود.