در حافظه موقت ذخیره شد...
سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در گفتوگو با «ایران» از نقش دولت، مردم و نیروهای نظامی در مقابله با تجاوز دشمن میگوید
پنج میدان فعال در دفاع ملی ایرانیان
علی عوض خواه / گروه سیاسی- همزمان با فرارسیدن روز صنعت دفاعی، «ایران» در گفتوگویی با سردار رضا طلایی نیک، سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به بررسی ابعاد مختلف قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران و عوامل مؤثر در موفقیت نیروهای مسلح در جنگ رمضان پرداخته است. سردار طلایی نیک در این گفتوگو با تشریح دلایل پاسخ سریع و قاطع نیروهای مسلح به تجاوز دشمن در اولین روزهای جنگ، نقش تدابیر پیشینی قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا، ساختار فرماندهی جهادی، اتکا به الگوی دفاع نامتقارن و ذخایر راهبردی را در خنثیسازی محاسبات دشمن مورد توجه قرار داده و بر اهمیت پیوستگی میان میدان نظامی، اجتماعی، پشتیبانی، دیپلماسی و رسانه در شکلگیری قدرت دفاعی ایران تأکید کرده است. سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، همچنین با اشاره به نقش وزارت دفاع در پشتیبانی از نیروهای مسلح، به تشریح اقدامات و رویکردهای شهید امیر سرلشکر خلبان عزیز نصیرزاده در دوره ۱۸ماهه وزارت دفاع پرداخته و افزایش تولیدات دفاعی، تقویت ذخایر راهبردی، توسعه همکاری با شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی و اقتصادیتر شدن فرآیند تولید و تأمین تجهیزات دفاعی را از جمله محورهای مهم این دوره برشمرده است. سردار طلایی نیک، در بخش دیگری از این گفتوگو، نقش رهبری، دولت، مردم و رزمندگان در شکلگیری مقاومت ملی در جنگ 40 روزه را تشریح کرده و حضور مردم را یکی از ارکان عمق قدرت دفاعی ایران دانسته است. آنچه در ادامه میخوانید، مشروح گفتوگوی «ایران» با سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، به مناسبت روز صنعت دفاعی است.
پاسخ قاطع و بدون فاصله نیروهای مسلح به تجاوز دشمنان در جنگ رمضان، به عوامل گوناگون و درهمتنیدهای مرتبط بود و مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر موجب شد واکنش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در همان ساعات و روز اول جنگ، سریع، قاطع و بدون وقفه باشد.
این سرعت عمل و پاسخ مؤثر، نهتنها محاسبات دشمن را تحت تأثیر قرار داد، بلکه موجب شگفتی دشمن و محیط بینالمللی از واکنش قاطع و بیدرنگ نیروهای مسلح در آغاز جنگ رمضان شد. در واقع، یکی از مهمترین ویژگیهای عملکرد دفاعی ایران در ابتدای جنگ، این بود که نیروهای مسلح اجازه ندادند دشمن بتواند از عنصر غافلگیری برای ایجاد یک برتری پایدار استفاده کند و بلافاصله ظرفیتهای دفاعی و تهاجمی کشور در برابر تجاوز به کار گرفته شد.
عوامل مهمی را که موجب سرعت عمل و پاسخ مؤثر نیروهای مسلح در روز اول تجاوز دشمن به ایران اسلامی شد، میشود به عوامل راهبردی مانند تدابیر پیشینی قرارگاه خاتمالانبیا به عنوان قرارگاه اصلی جنگ و فرماندهی جهادی و چندلایه باثبات در نیروهای مسلح، اتکا به الگوی دفاع نامتقارن و ذخایر راهبردی و همچنین کاربست تجربیات گذشته اطلاق کرد.
این مجموعه از عوامل، در کنار یکدیگر یک ظرفیت دفاعی ایجاد کرده بود که در زمان وقوع تجاوز میتوانست بدون نیاز به ایجاد ساختارهای جدید یا اتخاذ تصمیمهای اساسی از نقطه صفر، وارد مرحله اجرا شود. به بیان دیگر، بخشی از پاسخ سریع نیروهای مسلح، محصول آمادگیهایی بود که پیش از آغاز جنگ و بر اساس شناخت تهدیدات احتمالی و تجربههای گذشته ایجاد شده بود.
برآیند آمادگیها، تجربیات، نظام فرماندهی جهادی و اتکا به الگوی دفاع نامتقارن، برگرفته از تدابیر امام شهید و همچنین وجود رزمندگان شجاع، مؤمن و فداکار، با اتکا به فرماندهی انقلابی و هوشمند در ارتش و سپاه و راهبری قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا است.
در حقیقت، آنچه در میدان به عنوان پاسخ سریع و قاطع مشاهده شد، حاصل یک عنصر منفرد نبود، بلکه نتیجه اتصال و همافزایی میان آمادگیهای پیشینی، تجربه فرماندهان و رزمندگان، ساختار فرماندهی و روحیه جهادی و انقلابی حاکم بر نیروهای مسلح بود. همین پیوستگی موجب شد ظرفیتهای موجود در ارتش و سپاه در یک مسیر هماهنگ و با راهبری قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا به کار گرفته شود.
رئیسجمهوری بارها تأکید کردهاند که هر چه لازم باشد به نیروهای مسلح کشور کمک خواهند کرد. حمایتها و کمکهای دولت چه نقش یا سهمی در پیروزیهای نظامی داشت؟
پنج میدان مرتبط و مکمل در روند و سرنوشت جنگ تحمیلی سوم قابل ارزیابی است. بررسی جنگ صرفاً از زاویه میدان نظامی، نمیتواند تصویر کاملی از آنچه در طول این نبرد اتفاق افتاد ارائه کند. در واقع، جنگ علاوه بر میدان نظامی، در عرصههای اجتماعی، پشتیبانی، دیپلماسی و رسانه نیز دنبال شد و موفقیت در هر یک از این عرصهها بر سایر عرصهها تأثیر مستقیم داشت.
در واقع، میدان نظامی، میدان اجتماعی، میدان پشتیبانی، میدان دیپلماسی و عرصه رسانه، پنج میدان مکمل در پیشبرد قدرت دفاعی ملت ایران بودند. فلذا دولت در پشتیبانی نیروهای مسلح و اداره کشور و بویژه تأمین معیشت، نقش تعیینکننده در حفظ مقاومت ملی و پیشبرد اهداف دفاعی داشت. در چنین شرایطی، اداره کشور صرفاً یک وظیفه اداری و اجرایی نبود، بلکه بخشی از فرآیند مقاومت ملی محسوب میشد. استمرار فعالیتهای کشور، تأمین نیازهای مردم، پشتیبانی از نیروهای مسلح و حفظ جریان عادی امور تا حد امکان، همگی به حفظ ظرفیت مقاومت در برابر دشمن کمک میکرد.
رئیسجمهوری بهطور خاص همواره بر پشتیبانی مؤثر از دفاع ملت ایران و نیروهای مسلح تأکید داشتند و متناسب با مقدورات و منابع در اختیار دولت، پشتیبانی فعال از طریق وزارت دفاع و سایر دستگاههای اجرایی از دفاع ملت ایران انجام میشد. این پشتیبانی در شرایط جنگی اهمیت ویژهای داشت؛ چراکه نیروهای مسلح برای استمرار عملیات دفاعی، علاوه بر توان رزمی، به مجموعهای گسترده از امکانات، تجهیزات، زیرساختها، خدمات و ظرفیتهای اجرایی کشور نیازمند بودند. از این منظر، عملکرد دولت و دستگاههای اجرایی در پشتیبانی از دفاع، بخشی از همان زنجیرهای بود که میدان نظامی را به سایر ظرفیتهای ملی متصل میکرد.
و البته این پشتیبانی کماکان ادامه دارد، ولی در مقایسه با بهکارگیری توان گسترده دشمن، اعم از آمریکا و رژیم صهیونی و کشورهای متعددی که از ظرفیت نظامی و غیرنظامی آنها در جنگ تحمیلی علیه ایران استفاده شد، شاید نیروهای مسلح نیازها و انتظارات بیشتری برای پشتیبانی مؤثرتر دارند و عزم و اراده مجموعه نظام نیز بر استمرار این حمایت و تقویت ظرفیتهای دفاعی کشور است. بویژه با توجه به گستردگی ظرفیتهایی که در اختیار دشمن قرار داشت، تقویت پشتیبانی از نیروهای مسلح یک ضرورت مستمر برای حفظ و ارتقای قدرت دفاعی کشور محسوب میشود.
شهید نصیرزاده وزیر فقید دفاع یکی از شهدای جنگ بود. مهمترین مشخصه و دغدغه ایشان را در دوره وزارت چه میدانید؟
سرلشکر شهید امیر خلبان دکتر نصیرزاده، وزیر دفاع، شخصیتی مؤمن، مدبر، مخلص، هوشمند، مجرب و سختکوش بودند و هرچند دوره وزارت امیر شهید نصیرزاده ۱۸ ماه و بسیار کوتاه بود، اما از دورههای پربار و مؤثر در پشتیبانی نیروهای مسلح و مهیا کردن ذخایر راهبردی برای دفاع رمضان محسوب میشود. کوتاه بودن دوره وزارت ایشان، مانع از آن نشد که مجموعهای از اقدامات و رویکردهای مورد نظر ایشان در حوزه دفاعی دنبال شود و آثار آن در ظرفیتهای پشتیبانی نیروهای مسلح و آمادگی دفاعی کشور نمایان شود.
شهید نصیرزاده برای حداکثرسازی تولیدات دفاعی، بویژه موشک و پهپاد و سامانههای پدافندی و همچنین ارتقای تسلیحات و مهمات اثربخش آفندی، نقش مؤثری در وزارت ۱۸ماهه خود داشتند. تمرکز بر این حوزهها از آن جهت اهمیت داشت که در یک جنگ گسترده، استمرار توان دفاعی صرفاً به موجودی اولیه تجهیزات وابسته نیست، بلکه ظرفیت تولید، بازسازی، تأمین و ارتقای تجهیزات نیز نقش تعیینکننده دارد. بنابراین، توجه به افزایش تولیدات دفاعی و تقویت ذخایر راهبردی، بخشی از آمادگی کشور برای مواجهه با یک جنگ طولانی و فرسایشی بود.
تسلیح پهپادها و ارتقای دقت و پدافندشکنی و قدرت تخریب انواع موشکهای بالستیک، کروز، اعم از بردهای متوسط، بلند و کوتاه، از رویکردهای جدی شهید نصیرزاده در دوره وزارت بود. این رویکرد در واقع در امتداد تلاش برای افزایش اثربخشی تسلیحات و تجهیزات دفاعی قرار داشت و هدف آن، ارتقای کیفیت و توان عملیاتی ظرفیتهای موجود و همچنین افزایش قدرت پاسخ نیروهای مسلح در برابر طیفهای مختلف تهدید بود.
همچنین همافزایی بین ظرفیتهای نیروهای مسلح، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی و وزارت دفاع از اولویتهای شهید نصیرزاده بود که در دوره ایشان ۳۰ درصد شبکه همکار دانشبنیان و بخش خصوصی با وزارت دفاع افزایش پیدا کرد. این موضوع نشاندهنده توجه ایشان به استفاده حداکثری از ظرفیتهای علمی، فناورانه و صنعتی کشور بود. در چنین الگویی، وزارت دفاع صرفاً یک مجموعه تولیدکننده و تأمینکننده تجهیزات نیست، بلکه میتواند به عنوان حلقه اتصال میان نیروهای مسلح، مراکز علمی، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی عمل کند و ظرفیتهای متنوع کشور را در مسیر نیازهای دفاعی قرار دهد.
اقتصادیتر شدن هزینههای تولید و تأمین تسلیحات و تجهیزات دفاعی، از تأکیدات مدیریتی شهید نصیرزاده بود و امام شهید در آخرین دیدار شهید نصیرزاده که چند هفته قبل از شهادت ایشان انجام شد، ابراز رضایت و خرسندی ویژهای از عملکرد وزارت دفاع و شهید نصیرزاده داشتند که بعد از این شرفیابی وزیر دفاع به محضر امام شهید، این رضایت و خرسندی بهطور کتبی نیز به وزارت دفاع ابلاغ شد. این موضوع در کنار سایر اقدامات صورتگرفته در دوره وزارت شهید نصیرزاده، تصویری از رویکرد مدیریتی ایشان ارائه میکند؛ رویکردی که در آن افزایش توان دفاعی، ارتقای کیفیت تجهیزات، استفاده از ظرفیتهای داخلی و در عین حال اقتصادیتر شدن فرآیند تولید و تأمین، در کنار یکدیگر دنبال میشدند.
نقش رهبری ولایی، مردم، رزمندگان و مجموعه دولت و حاکمیت در موفقیتهای ایران برای ناکام کردن دشمنان قابل تبیین است. با تحقق مقاومت ملی و شکستناپذیر در ایران بر محور رهبری و حضور میدانی مردم، رزمندگان و دولت، محاسبات مادی و ذهنی دشمن بهشدت تغییر کرد. در واقع، دشمن با محاسباتی وارد میدان شد، اما آنچه در میدان واقعی با آن مواجه شد، ترکیبی از مقاومت نظامی، حضور اجتماعی، پشتیبانی دولتی و اراده ملی بود که محاسبات اولیه را تحت تأثیر قرار داد.
ثمره مقاومت ملی و شکستناپذیر ایران، با اتکا به همافزایی بین قابلیتهای نیروهای مسلح، مردم، دولت و حاکمیت و تبعیت از رهبری، موجب ارتقای ایمان، اتحاد مقدس، روحیه پیروزی، یکپارچگی میادین و جهاد همهجانبه در کشور شد که ثمره نهایی آن ارتقای عناصر قدرت ملی ایران و شکستهای پیاپی و ناکامیهای دشمن شد. بنابراین، مقاومت ملی را باید فراتر از مقاومت در میدان نظامی تعریف کرد؛ چراکه این مقاومت مجموعهای از ظرفیتهای اجتماعی، سیاسی، مدیریتی، دفاعی و معنوی را در کنار یکدیگر قرار داد و موجب شد کشور بتواند در برابر فشارهای گسترده دشمن ایستادگی کند.
یکی از اضلاع قدرت ملی حضور قشرهای مختلف مردمی در میدانها و خیابانها بود. به لحاظ روانی این حضور آیا تأثیری در عملکرد نیروهای مسلح داشت؟
عمق قدرت دفاعی ایران به حضور مردم برمیگردد. در واقع، پیوستگی بین میدان نظامی با میدان اجتماعی، از اضلاع ارتقای قدرت دفاعی ملت ایران در جنگ رمضان بود. حضور اقشار گوناگون با سنین متفاوت و پیوسته و بیوقفه در میادین اجتماعی که امام شهید با تعبیر زیبای بعثت و برانگیختگی اجتماعی پیشبینی کرده بودند، موجب ارتقای روحیه ملی و انگیزههای قویتر رزمندگان نیروهای مسلح و همچنین پیشبرد اهداف مقاومت پیروز شد.
این حضور اجتماعی، علاوه بر آثار مستقیم خود در تقویت روحیه عمومی، پیام مهم دیگری نیز داشت و آن این بود که میدان نظامی از جامعه جدا نیست و نیروهای مسلح خود را در مقابل یک ملت حاضر، همراه و پشتیبان میدیدند. از سوی دیگر، دشمن نیز با جامعهای مواجه بود که صرفاً نظارهگر جنگ نبود، بلکه در چارچوب ظرفیتهای اجتماعی و ملی، در برابر فشارهای واردشده مقاومت میکرد.
پیوستگی بین میادین نظامی، اجتماعی، خدمت و دیپلماسی و همچنین حوزه رسانه، باید به عنوان ساختار قدرت ملی و الگوی پیروزی ملت ایران صیانت شود. این پیوستگی یکی از مهمترین تجربههای جنگ رمضان است و حفظ آن میتواند در مواجهه با تهدیدات آینده نیز نقش تعیینکنندهای داشته باشد. قدرت ملی زمانی به حداکثر ظرفیت خود میرسد که این میدانها در امتداد یکدیگر عمل کنند و هر یک بتواند ظرفیتهای دیگری را تقویت کند.
قدرت پاسخ ایران در همان روز ابتدایی جنگ به لحاظ نظامی، چه پیام و تحلیلی برای کشورهای متجاوز و متحدان آنها و البته کارشناسان نظامی داشت؟
غافلگیر شدن دشمن در پاسخ سریع و گسترده به تجاوز در آغاز جنگ رمضان، موجب شگفتی جامعه جهانی شد و نتایج معکوس محاسبات دشمنان در تحمیل جنگ به ایران، از همان روزهای آغازین با واکنش قاطع نیروهای مسلح و حضور میدانی مردم و اراده ملی، تحقق یافت. در واقع، پاسخ سریع نیروهای مسلح را باید یکی از اولین نقاطی دانست که در آن محاسبات دشمن با واقعیت میدان مواجه شد. دشمن انتظار داشت بتواند با استفاده از برتری اولیه و عنصر غافلگیری، ابتکار عمل را در اختیار بگیرد، اما پاسخ سریع و گسترده نیروهای مسلح این امکان را با چالش مواجه کرد.
در اجلاس وزرای دفاع کشورهای عضو شانگهای که چند ماه قبل به نیابت از وزارت دفاع شرکت کردم، در ملاقاتهای دوجانبه و دیدارهای گوناگون با وزرای دفاع برخی از کشورهای عضو شانگهای، تحسین مقاومت پیروز ایران از اظهارات وزرای دفاع در اجلاس و ملاقاتهای دوجانبه بود. این دیدارها و گفتوگوها نشان داد که ابعاد مقاومت ایران صرفاً در داخل کشور مورد توجه قرار نگرفته، بلکه در محیط بینالمللی نیز واکنش و ایستادگی ایران مورد ارزیابی و توجه قرار گرفته است. بویژه در گفتوگو با مقامهای دفاعی کشورهای مختلف، آنچه مورد توجه قرار داشت، توانایی ایران در حفظ مقاومت و استمرار ظرفیتهای دفاعی در شرایطی بود که دشمن از ظرفیتهای گستردهای برخوردار بود.
وزارت دفاع به عنوان یکی از ارکان دولت و نیروهای مسلح در شش ماه مقاومت دفاع مقدس رمضان، با سرپرستی سردار ابنالرضا و اهتمام همه مدیران و کارکنان این وزارتخانه جهادی، توانستند در پشتیبانی از نیروهای مسلح با همه ظرفیتهای ممکن نقشآفرین باشند. این نقشآفرینی در شرایطی انجام شد که جنگ، نیازهای گسترده و مستمری را در حوزههای مختلف دفاعی ایجاد کرده بود و استمرار پشتیبانی از نیروهای مسلح، نیازمند استفاده از تمام ظرفیتهای موجود در وزارت دفاع و شبکههای مرتبط با آن بود.
امروزه دنیا ایران را برای شکست دادن دشمنان، با وجود به کارگیری همه ظرفیتهای ممکن نظامی، اطلاعاتی، امنیتی و سرزمینی که در مقیاس یک جنگ جهانی علیه کشور ما انجام شد، ملت و رزمندگان و نیروهای مسلح، رهبری و حاکمیت ایران را تحسین میکنند. این نگاه، ناظر به مجموعهای از ظرفیتهاست که در طول جنگ در کنار یکدیگر قرار گرفتند؛ از توان نیروهای مسلح و فرماندهی و رزمندگان گرفته تا حضور مردم، پشتیبانی دولت، ظرفیتهای حاکمیتی، توان دیپلماسی و نقش رسانه.
و ناظران بیطرف و منصف، ایران را پیروز قطعی دفاع مقدس رمضان و آمریکا و رژیم صهیونی و کمککنندگان به آنها را شکستخوردگان جنگ اخیر میدانند. در این ارزیابی، آنچه اهمیت دارد صرفاً نتیجه یک عملیات یا یک مقطع خاص از جنگ نیست، بلکه برآیند مجموعه عملکرد ایران در میدانهای مختلف است؛ مجموعهای که از آمادگی پیشینی نیروهای مسلح آغاز شد، با پاسخ سریع و قاطع به تجاوز ادامه یافت، با حضور و مقاومت مردم عمق اجتماعی پیدا کرد، با پشتیبانی دولت و وزارت دفاع استمرار یافت و در عرصه دیپلماسی و رسانه نیز پیگیری شد. برآیند این پنج میدان مکمل، شکلگیری یک مقاومت ملی و حفظ قدرت دفاعی کشور در برابر تجاوز گسترده دشمن بود؛ تجربهای که باید به عنوان یکی از مهمترین سرمایههای قدرت ملی ایران حفظ و تقویت شود.
