7

آینده مصرف چه خواهد شد؟

محصولات آتی پتروشیمی بیشتر در حوزه‌هایی مانند بسته‌بندی هوشمند، پزشکی، انرژی‌های نو و مواد پیشرفته تعریف می‌شوند.
پتروشیمی‌ها که در طیف گسترده‌ای از محصولات مدرن حضور دارند، بخشی جدایی‌ناپذیر از بافت جوامع امروزی هستند. پوشاک، تایرها، تجهیزات دیجیتال، بسته‌بندی‌ها، شوینده‌ها و بی‌شمار کالای روزمره دیگر از مواد پتروشیمیایی ساخته می‌شوند. خوراک پتروشیمی حدود ۱۲ درصد از تقاضای جهانی نفت را به خود اختصاص می‌دهد؛ سهمی که انتظار می‌رود با افزایش تقاضا برای پلاستیک‌ها، کودهای شیمیایی و سایر محصولات، رو به افزایش باشد. با وجود این حجم و اهمیت، این بخش همچنان در مباحث جهانی انرژی در حاشیه قرار دارد.
در چهارچوب بررسی مستمر «نقاط کور انرژی» (ظرفیت مهم اما مغفول انرژی) آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش «آینده پتروشیمی‌ها» به بررسی نقش این بخش در نظام انرژی جهانی امروز می‌پردازد و نشان می‌دهد که اهمیت آن برای امنیت انرژی جهانی و محیط‌زیست در آینده افزایش خواهد یافت. این گزارش همچنین مسیری را به سوی یک سناریوی جایگزین هم‌راستا با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل ترسیم می‌کند؛ سناریویی که در آن فناوری‌ها و راهبردهای توانمندساز بررسی شده و تأثیر آنها بر تقاضای انرژی ارزیابی می‌شود. در بخشی از این گزارش آمده است: اقتصادهای ما بشدت به پتروشیمی وابسته‌اند، اما این بخش کمتر از آنچه شایسته‌اش است مورد توجه قرار می‌گیرد. پتروشیمی‌ها یکی از نقاط کور کلیدی در بحث جهانی انرژی هستند، بویژه با توجه به تأثیری که بر روندهای آینده انرژی خواهند داشت.
با این حال، تصور عمومی از محصولات پتروشیمی در عرف عام، اغلب به ظروف یکبار مصرف و کیسه‌های پلاستیکی محدود می‌شود؛ اما آینده مصرف در این صنعت در حال حرکت به سمت بازارهای بسیار پیچیده‌تر و با ارزش‌تر است. با تغییر سبک زندگی، پیر شدن جمعیت و انقلاب انرژی، تقاضا برای محصولات پتروشیمی در سه حوزه کلیدی بازتعریف می‌شود: بسته‌بندی هوشمند، پزشکی پیشرفته و تکنولوژی‌های انرژی نو. در این آینده، پتروشیمی‌ها نه به عنوان «مواد مصرفی ارزان»، بلکه به عنوان «مواد مهندسی حیاتی» شناخته می‌شوند.
بسته‌بندی هوشمند (Smart Packaging)؛ فراتر از محافظت: صنعت بسته‌بندی در حال تحولی شگرف است؛ بسته‌بندی‌های آینده تنها وظیفه نگهداری محصول را ندارند، بلکه با محیط و مصرف‌کننده «تعامل» می‌کنند. ظهور «بسته‌بندی‌های فعال و هوشمند» (Active and Smart Packaging) که مجهز به سنسورهای تعبیه‌شده، فناوری NFC و اینترنت اشیاء (IoT) هستند، نیازمند پلیمرهای پیشرفته‌ای است که صنعت پتروشیمی باید تأمین کند. این بسته‌بندی‌ها می‌توانند فساد مواد غذایی یا تخریب دارو را به صورت لحظه‌ای تشخیص داده و به مصرف‌کننده هشدار دهند. استفاده از مواد الکترومغناطیسی و جوهرهای رسانا بر پایه کربن، امکان ردیابی دقیق محصول در زنجیره تأمین و اطمینان از اصالت آن را فراهم می‌کند. این نوآوری‌ها نه تنها ضایعات را کاهش می‌دهند، بلکه ایمنی و تجربه کاربری را نیز ارتقا می‌بخشند.
انقلاب در کاربردهای پزشکی: بخش سلامت یکی از سریع‌ترین حوزه‌های رشد برای محصولات پتروشیمی است. با حرکت به سمت پزشکی شخصی‌سازی شده و درمان‌های خانگی، نیاز به تجهیزات پزشکی پیشرفته و ایمن افزایش یافته است. فناوری‌هایی مانند BFS)Blow-Fill-Seal) (تکنولوژی ساخت محلول‌های دارویی) که امکان تولید و پرکردن استریل ظروف دارویی را در یک مرحله فراهم می‌کنند، نیازمند گریدهای خاصی از پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن با خلوص بسیار بالا هستند. علاوه بر این، بسته‌بندی‌های دارویی هوشمند که می‌توانند تبعیت بیمار از مصرف دارو (Medication Adherence) را پایش کنند و اطلاعات را به پزشک ارسال کنند، بازار جدیدی برای مواد پتروشیمی ایجاد کرده‌اند. پیری جمعیت جهان نیز تقاضا برای ایمپلنت‌ها، مفاصل مصنوعی و تجهیزات دیالیز را که همگی بر پایه پلیمرهای زیست‌سازگار هستند، افزایش می‌دهد.
انرژی‌های نو و مواد پیشرفته: شاید مهم‌ترین نقش پتروشیمی در آینده، امکان‌پذیر کردن «گذار انرژی» باشد. توربین‌های بادی، پنل‌های خورشیدی و خودروهای برقی، همگی بشدت به محصولات پتروشیمی وابسته‌اند. پره‌های عظیم توربین‌های بادی از کامپوزیت‌های رزین اپوکسی و فیبر کربن ساخته می‌شوند. پنل‌های خورشیدی برای محافظت در برابر عوامل محیطی نیاز به فیلم‌های اتیلن وینیل استات (EVA) دارند. در خودروهای برقی نیز نیاز به کاهش وزن برای افزایش برد باتری، تقاضا برای پلاستیک‌های مهندسی سبک و مقاوم را به‌شدت افزایش داده است. همچنین، اجزای حیاتی باتری‌های لیتیوم-یونی، مانند جداکننده‌ها (Separators) و الکترولیت‌ها، از مشتقات پتروشیمی تولید می‌شوند. گزارش شورای شیمی آمریکا نشان می‌دهد که در هر خودروی مدرن به طور میانگین ۴۰۰۰ دلار مواد شیمیایی و پلیمری به کار رفته و این رقم رو به افزایش است. براین اساس، آینده مصرف در این صنعت، مشروط به تقدم کیفیت بر کمیت خواهد بود؛ اگرچه فشار برای کاهش پلاستیک‌های یکبار مصرف وجود دارد، اما تقاضا برای موادی که سلامت ما را حفظ می‌کنند، غذای ما را ایمن نگه می‌دارند و انرژی پاک تولید می‌کنند، با شتابی فزاینده رو به رشد است.
 منابع: 
 Frost & Sullivan, «Smart Medical Packaging: Strategic Imperatives».
 NCBI, «BFS technology and packaging».
 MedPak, «Smart Packaging Technologies for Improving Medical Packaging».
 3Eco, «The Chemical Industry in a High-Tech, Low-Carbon Future».
 IEA, «The Future of Petrochemicals».
  
لینک‌ها:
https://www.frost.com/growth-opportunity-news/chemicals-materials-nutrition/chemicals/smart-medical-packaging-strategic-imperatives-powering-the-next-era-of-healthcare-delivery-cmn02_tg01_topsi_pfpv_sep25_cim-pb/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3697200/
https://medpak.com/smart-packaging/
https://www.3eco.com/article/the-chemical-industry-in-a-high-tech-low-carbon-future/
https://www.iea.org/reports/the-future-of-petrochemicals

8

کارزار غول‌های پتروشیمی برای خارج کردن «پیمان جهانی پلاستیک» از مسیر اعتراض

 ما در جهانی زندگی می‌کنیم که توسط پلاستیک‌های یکبار مصرف در حال نابودی است؛ آلودگی پلاستیکی، سیاره ما را فرا گرفته، به سلامت مردم آسیب می‌رساند، بی‌عدالتی اجتماعی را تشدید می‌کند، تنوع زیستی را از بین می‌برد و بحران آب و هوا را تشدید می‌کند.
علم تازه شروع به درک آثار بلندمدت پلاستیک بر سلامت انسان کرده است، با این حال میکروپلاستیک‌ها در هوایی که تنفس می‌کنیم و غذایی که می‌خوریم و حتی در اندام‌ها و خون ما یافت شده‌اند. جوامعی که در خط مقدم تولید و ضایعات پلاستیک قرار دارند، به طور شدیدتری تحت تأثیر آلودگی پلاستیکی، تبعیض اجتماعی و بحران آب و هوا قرار دارند.
با وجود همه اینها، شرکت‌های بزرگ نفتی، در کنار برندهای بزرگی مانند یونیلیور، نستله و کوکاکولا، همچنان به ترویج راه‌حل‌های نادرست و ناکافی ادامه می‌دهند که در آن سود شرکت‌ها از هزینه‌های آن برای جوامع انسانی بیشتر است.
گزارشی که توسط گرین‌پیس بریتانیا منتشر شده، نشان می‌دهد که «پیمان جهانی پلاستیک» در معرض تهدیدی جدی از سوی برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پتروشیمی جهان قرار دارد؛ شرکت‌هایی که با لابی‌گری گسترده علیه کاهش تولید پلاستیک، همزمان از گسترش تجارت پلاستیکی خود سودهای عظیمی کسب می‌کنند.
طبق این گزارش، از زمان آغاز مذاکرات این پیمان در نوامبر ۲۰۲۲، تنها هفت شرکت به‌اندازه‌ای پلاستیک تولید کرده‌اند که بتوان ۶٫۳ میلیون کامیون زباله را پر کرد؛ رقمی معادل پنج و نیم کامیون در هر دقیقه!
این گزارش با عنوان «پلاستیک، سود و قدرت: چگونه شرکت‌های پتروشیمی پیمان جهانی پلاستیک را از مسیر خود خارج می‌کنند»، بر پایه داده‌هایی از منابع صنعتی استوار است. یافته‌های آن نشان می‌دهد از ابتدای روند مذاکرات تاکنون، شرکت‌های Dow، اکسون‌موبیل، BASF، شورون‌فیلیپس، شیل، سابک و اینئوس (INEOS) ظرفیت تولید پلاستیک خود را در مجموع ۱٫۴ میلیون تن افزایش داده و در مجموع ۷۰ لابی‌گر را به مذاکرات اعزام کرده‌اند؛ این در حالی است که آنان از سوی نهادهای قدرتمند صنعتی و گروه‌های پوششی نیز نمایندگی می‌شوند.
طبق این گزارش، تنها شرکت Dow دست‌کم ۲۱ لابی‌گر به مذاکرات فرستاده و همزمان حدود ۳٫۴ میلیارد پوند از فروش پلاستیک درآمد کسب کرد! در همین حال، گزارش تصریح می‌کند که شرکت INEOS، بزرگ‌ترین تولیدکننده پلاستیک در بریتانیا، ظرفیت تولید خود را بیش از ۲۰ درصد افزایش داده و حدود ۳٫۵ میلیارد پوند در پروژه‌ای به نام Project ONE در آنتورپ بلژیک سرمایه‌گذاری کرده است؛ طرحی که قرار است بزرگ‌ترین کارخانه پلاستیک اروپا شود.
انتشار گزارش گرین‌پیس بریتانیا، تاکتیک‌هایی را که لابی‌گران برای تسلط بر مذاکرات، تأثیرگذاری بر نمایندگان دولتی و جلوگیری از پیشرفت به‌کار می‌گیرند هم فاش کرده و به نقش انجمن‌های تجاری قدرتمند اشاره می‌کند که تلاش می‌کنند دیدگاه‌های حامی صنعت را پیش ببرند و همزمان اعضای شرکتی خود را از نظارت عمومی دور نگه دارند!
آنا دیسکی، نویسنده گزارش و از فعالان ارشد بخش پلاستیک در گرین‌پیس بریتانیا، گفته است: «ما همه خواهان پیمانی قوی هستیم که روند آلودگی پلاستیکی را معکوس کند. پژوهش ما نشان می‌دهد کسانی که بیشترین ضرر را از اجرای مقررات مؤثر می‌بینند، بیشترین تلاش را برای جلوگیری از آن انجام می‌دهند. نباید اجازه دهیم شرکت‌هایی که از آلودگی پلاستیکی سود می‌برند، قواعد را خودشان بنویسند؛ وگرنه با پیمانی بی‌ثمر و بی‌دندان روبه‌رو خواهیم شد. اکنون زمان آن است که لابی‌گران از مذاکرات کنار گذاشته شوند و کشورهای عضو سازمان ملل با قاطعیت از پیمانی قوی حمایت کنند.»
بر اساس داده‌های CIEL (مرکز حقوق بین‌الملل محیط زیست در ژنو)، ۲۲۰ لابی‌گر صنعت سوخت‌های فسیلی در پنجمین دور مذاکرات پیمان در سال ۲۰۲۴ در بوسان  کره جنوبی شرکت کردند؛ نشستی که در نهایت بدون توافق به پایان رسید. حضور لابی‌گران در این نشست آنها را به بزرگ‌ترین هیأت نمایندگی تبدیل کرد؛ حتی بیش از اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن در مجموع، به‌طوری‌که تعدادشان سه برابر ائتلاف دانشمندان طرفدار پیمان مؤثر پلاستیک بود!
گرین‌پیس خواهان کاهش حداقل ۷۵ درصدی تولید پلاستیک تا سال ۲۰۴۰ است و همچنین خواستار آن است که سیاست تضاد منافع به‌صورت صریح در متن پیمان لحاظ شود تا از نفوذ نامطلوب شرکت‌ها جلوگیری شود. مذاکرات باید در اولویت خود به جوامعی بپردازد که بیشترین آسیب را از بحران پلاستیک متحمل شده‌اند و جایگاهی واقعی برای دانشمندان مستقل، جوامع بومی، ساکنان مناطق آسیب‌پذیر و گروه‌های مدنی در فرآیند تدوین و اجرای پیمان در نظر بگیرد.
از نظر فعالان محیط زیست، صنعت سوخت‌های فسیلی و متحدان سیاسی‌اش به‌شدت تلاش می‌کنند تا جاه‌طلبی‌های معاهده جهانی کاهش استفاده از پلاستیک را تضعیف کنند. اگر آنها موفق شوند، تولید پلاستیک می‌تواند تا سال ۲۰۵۰، سه برابر شود که باعث تخریب بیشتر محیط زیست، آشوب اقلیمی و آسیب به سلامت انسان‌ها خواهد شد.
مجله فوربز، در گزارشی درباره این روند نوشت: «این نبردی برای بقای ماست.» «شرکت‌های آلاینده‌ای که این مشکل را ایجاد کرده‌اند نباید در برابر حل مشکلات زیست محیطی، مانع تراشی کنند. دولت‌ها نیز باید شجاعت نشان دهند و معاهده‌ای قوی ارائه دهند که مردم و سیاره ما را در اولویت قرار دهد، نه سود کوتاه مدت شرکت ها.»
فعالان گرین پیس در ماه آگوست سال‌جاری، خیابان‌های ژنو را به نشانه اعتراض با رنگ، سیاه کردند تا تسلط شرکت‌های بزرگ نفتی بر مذاکرات پیمان جهانی پلاستیک را افشا کنند؛ آنها همچنین خواستار اخراج لابی‌گران سوخت‌های فسیلی توسط سازمان ملل شدند. به گفته آنها، این اقدام، تلاش‌های لابی‌گران سوخت‌های فسیلی و کشورهای تولیدکننده نفت در جلوگیری از اجرایی شدن پیمان جهانی کاهش تولید پلاستیک را برجسته می‌کند.
 منابع:
  New Greenpeace report exposes petrochemical giants campaign to derail Global Plastics Treaty.
 Greenpeace activists paint Geneva streets black to call out Big Oil’s chokehold on Global Plastic Treaty talks, demand UN kicks out fossil fuel lobbyists.
  لینک‌ها:
https://www.greenpeace.org/international/press-release/77398/new-greenpeace-report-exposes-petrochemical-giants-campaign-to-derail-global-plastics-treaty/
Greenpeace activists paint Geneva streets black to call out Big Oil’s chokehold on Global Plastic Treaty talks, demand UN kicks out fossil fuel lobbyists - Greenpeace International

9

آمادگی برای موج بعدی ادغام در صنعت پتروشیمی

رشد آهسته تقاضا، تداوم افزایش ظرفیت تولید و تشدید فشارهای ژئوپلیتیکی و زیست‌محیطی، طوفانی تمام‌عیار برای تولیدکنندگان پتروشیمی در سراسر جهان ایجاد کرده است؛ طوفانی که به پایین‌ترین سطح حاشیه سود در بیش از یک دهه اخیر منجر شده است. در حالی که برخی شرکت‌ها فرآیند تعدیل و منطقی‌سازی ظرفیت را آغاز کرده‌اند، بخش قابل‌توجهی از این صنعت همچنان به دارایی‌های قدیمی، غیررقابتی و با مقیاس کوچک متکی است.
در این فضای بی‌ثبات، شرکت‌های پیشرو از ادغام برای کاهش هزینه‌ها، افزایش تاب‌آوری و بازتعریف جایگاه خود برای بقای بلندمدت استفاده می‌کنند. با تداوم این روند، بازار جهانی پتروشیمی احتمالاً به یکی از سه شکل زیر درخواهد آمد:
مناطق برخوردار از خوراک و بازارهای در حال رشد، رهبری تجارت جهانی را بر عهده می‌گیرند؛
شرکت‌های ملی نفت (NOC) از طریق مقیاس و یکپارچگی عمودی غالب می‌شوند؛
حمایت‌گرایی تجاری منجر به ظهور قهرمانان منطقه‌ای می‌شود.
شرکت‌های پتروشیمی باید این سناریوهای مختلف را ارزیابی کنند تا بتوانند موقعیت راهبردی خود را مشخص کرده و بهترین نحوه استفاده از ادغام برای خلق ارزش را تعیین کنند. بازیگرانی که امروز اقدام کنند، نه‌تنها شانس بقا در این آشفتگی را خواهند داشت، بلکه می‌توانند رهبری بازار را نیز در دست بگیرند. 
افزایش چالش‌ها
رونقِ پس از اوجگیری همه‌گیری کووید-۱۹ به بسیاری از صنایع کمک کرد، اما نتوانست ثبات را به صنعت جهانی پتروشیمی بازگرداند. امروز این صنعت با نوسانات شدید مواجه است، زیرا عدم‌توازن عرضه و تقاضا تشدید شده است. رشد تقاضا کند شده و انتظار می‌رود طی دهه آینده نیز بیش از پیش کاهش یابد؛ موضوعی که به تداوم مازاد عرضه منجر خواهد شد. نرخ بهره‌برداری جهانی از محصولات کلیدی مانند اتیلن و پروپیلن به‌شدت کاهش یافته و پیش‌بینی می‌شود که برای مدت طولانی، پایین‌تر از میانگین‌های تاریخی باقی بماند؛ امری که فشار بر حاشیه سود را افزایش داده و رقابت را تشدید می‌کند. در همین حال، بازیگران چین، خاورمیانه و آمریکای شمالی همچنان به توسعه ظرفیت تولید خود ادامه می‌دهند و فضای رقابتی را داغ‌تر کرده‌اند.
با درک این واقعیت‌ها، برخی شرکت‌های پتروشیمی - بویژه در اروپا - فرآیند منطقی‌سازی ظرفیت تولید را آغاز کرده‌اند. از سال ۲۰۲۳ تاکنون، ظرفیت تولید در اروپا حدود ۱۴ میلیون تن در سال کاهش یافته است. این کاهش شامل تعطیلی کراکر Olefins 3 شرکت سابیک در هلند، تعطیلی کراکر بخار گراونشون شرکت اکسون‌موبیل در فرانسه و تصمیم شرکت داو (Dow) برای توقف موقت کراکر LHC3 در هلند است.
این اقدامات هرچند گام نهادن در مسیر درست هستند؛ با این حال، برای بازگرداندن تعادل بازار و دستیابی به نرخ‌های عملیاتی که از سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت پشتیبانی کند، به منطقی‌سازی بیشتری در سطح جهانی نیاز است.
طبق برآوردها، در دهه آینده، صنعت پتروشیمی شاهد تغییرات اساسی در محل و نحوه خلق ارزش خواهد بود. تحلیل‌ها سه سناریوی محتمل را برای آینده این صنعت ترسیم می‌کنند:
 
برندگان، بازیگران برخوردار از مزیت خوراک و بازار
در این سناریو، شرکت‌های پیشرو آمریکایی با تکیه بر مزیت خوراک، صادرات در قاره آمریکا را در دست می‌گیرند، در حالی که تولیدکنندگان خاورمیانه عمدتاً تأمین‌کننده اروپا و آسیا خواهند بود. همزمان، قهرمانان محلی در چین و هند با استفاده از تقاضای داخلی و کاهش وابستگی به واردات شکل می‌گیرند. شرکت‌هایی که فاقد مزیت خوراک، دسترسی به بازار یا فناوری هستند، بازنده خواهند بود.
 
سلطه شرکت‌های ملی نفت از طریق مقیاس و ادغام
در این سناریو، برخی NOCها با هدف جبران کاهش تقاضای سوخت حمل‌ونقل، کسب‌وکارهای پتروشیمی را به‌صورت عمودی دوباره یکپارچه می‌کنند. ادغام‌ها و سرمایه‌گذاری در فناوری - از جمله تبدیل مستقیم نفت خام به مواد شیمیایی - رقابت‌پذیری را افزایش داده و دسترسی به بازارهای جهانی را تضمین می‌کند. در نتیجه، تعدادی از شرکت‌های بزرگ سنتی پتروشیمی از بازار خارج خواهند شد. NOCهای چین و هند نیز به توسعه و یکپارچگی پایین‌دستی ادامه خواهند داد.
 
ظهور قهرمانان منطقه‌ای در سایه حمایت‌گرایی
در این سناریو، موانع تجاری و مقررات زیست‌محیطی موجب کاهش تجارت جهانی و افزایش تولید داخلی می‌شود. هر منطقه ناچار به توسعه زنجیره ارزش خود خواهد بود. «ادغام»، به هنجار جدید تبدیل می‌شود و در هر منطقه دو تا سه بازیگر مسلط شکل می‌گیرند. منحنی عرضه جهانی تخت‌تر شده و به نفع تولیدکنندگان اروپا و آسیا و به زیان صادرکنندگان آمریکایی تمام می‌شود. تولیدکنندگان خاورمیانه به دلیل دسترسی آسان به بازارهای شرق و غرب، کمتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
این سناریوها نشان می‌دهد که هیچ شرکت پتروشیمی‌ای نمی‌تواند منفعل بماند. داشتن یک استراتژی شفاف و قانع‌کننده - چه برای رشد و چه صرفاً برای بقا - حیاتی است.
نخستین گام، ترسیم «صفحه شطرنج راهبردی» بر اساس محصول و منطقه است تا مشخص شود در هر یک از سناریوها چه نقشی می‌توان ایفا کرد: خریدار، شرکت هدف یا ناظر؟ این نقش، اقدامات بعدی را تعیین می‌کند؛ از ایجاد خط M&A (ادغام و تملک) گرفته تا تقویت حوزه‌های قابل دفاع.
در محیطی با نوسان قیمت مواد اولیه، عدم‌قطعیت تقاضا و مقررات پیچیده، خلق ارزش در M&A (ادغام و تملک) مستلزم درک جامع هم‌افزایی‌ها در ابعاد مختلف است.
از منظر درآمد نیز هم‌افزایی می‌تواند از طریق فروش متقابل، بهبود قیمت‌گذاری و تقویت قابلیت‌های تجاری ایجاد شود. هم‌افزایی‌های هزینه‌ای، از طریق منطقی‌سازی شبکه تولید، بهینه‌سازی لجستیک و یکپارچه‌سازی خرید قابل‌ تحقق است. بهینه‌سازی شبکه - مانند تخصیص حجم تولید به واحدهای کارآمدتر و تخصصی‌سازی خطوط - می‌تواند هزینه واحد را، در حالی که کیفیت و قابلیت اطمینان حفظ می‌شود، کاهش دهد. اشتراک‌گذاری گواهی‌ها و استفاده از هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی تقاضا نیز مفید خواهد بود.
 منابع:
1. Preparing for the Next Wave of Petrochemical Consolidation
 لینک‌ها:

Preparing for Petrochemical Consolidation | BCG

10

پتروشیمی؛ صنعتی که تغییر می‌کند تا بماند

ا در جهانی زندگی می‌کنیم که به‌شدت به پتروشیمی‌ها وابسته است. از خودروهایی که سوار می‌شویم تا غذایی که مصرف می‌کنیم، محصولات و موادی که از پتروشیمی‌ها به دست می‌آیند، نقشی بنیادین در بسیاری از جنبه‌های زندگی مدرن ایفا می‌کنند. پلاستیک‌ها و کودهای شیمیایی - دو گروه بزرگ محصولات صنعت شیمیایی - برای زندگی روزمره ما ضروری هستند. پلاستیک‌ها سریع‌ترین رشد را در میان مواد حجیم جهان دارند و کودهای نیتروژنی مصنوعی تقریباً نیمی از تولید غذای جهان را پشتیبانی می‌کنند.
تولید پتروشیمی‌ها و مشتقات آنها سهم فزاینده‌ای از نفت و گاز جهان را مصرف می‌کند: حدود ۱۴ درصد از تقاضای جهانی نفت (معادل ۱۳ میلیون بشکه در روز) و ۸ درصد از تقاضای گاز طبیعی (حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب). از آنجا که بخش قابل‌توجهی از این انرژی به ‌عنوان خوراک وارد صنعت پتروشیمی می‌شود و مستقیماً سوزانده نمی‌شود، این صنعت به شکلی ظاهراً متناقض، هم بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی صنعتی و هم سومین تولیدکننده بزرگ دی‌اکسید کربن (CO₂) در میان صنایع است.
با این اوصاف، آینده صنعت پتروشیمی نه در «حذف» آن، بلکه در «تحول» بنیادین آن نهفته است. برخلاف تصورات افراطی که دنیایی بدون پتروشیمی را پیش‌بینی می‌کنند، داده‌ها نشان می‌دهند که محصولات این صنعت چنان در تار و پود تمدن مدرن تنیده‌ شده‌اند که حذف آنها غیرممکن است. اما، تداوم فعالیت به شیوه کنونی نیز ناپایدار و ناممکن خواهد بود. صنعت پتروشیمی برای ماندن، محکوم به تغییر است؛ تغییری که ماهیت آن را از یک صنعت آلاینده و مصرف‌کننده منابع، به یک صنعت پایدار و راهکارمحور دگرگون خواهد کرد.
تحول در برابر حذف: سناریوهای آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، بویژه «سناریوی فناوری پاک» (Clean Technology Scenario - CTS)، مسیری را ترسیم می‌کند که در آن صنعت پتروشیمی می‌تواند همزمان با رشد تولید، اثرات زیست‌محیطی خود را بشدت کاهش دهد. در این سناریو، پیش‌بینی می‌شود که انتشار آلاینده‌های هوا تا ۹۰ درصد و انتشار مستقیم دی‌اکسید کربن تا ۴۵ درصد تا سال ۲۰۵۰ کاهش یابد؛ آن‌هم در شرایطی که تقاضا برای محصولات شیمیایی ۴۰ درصد رشد می‌کند. این پارادوکس تنها از طریق تحول تکنولوژیک قابل حل است: استفاده گسترده از جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCUS)، ‌گذار به هیدروژن سبز و جایگزینی خوراک‌های فسیلی با بازیافت و زیست‌توده.
آنها که آماده نیستند، حذف خواهند شد: پیام بازار روشن است: شرکت‌ها و کشورهایی که امروز برای این تغییر آماده نشوند، فردا جایگاهی در اقتصاد جهانی نخواهند داشت. ما شاهد یک «غربالگری بزرگ» در صنعت هستیم. شرکت‌های اروپایی و آسیایی که نتوانند هزینه‌های خود را کاهش دهند یا محصولات سبز تولید کنند، با خطر تعطیلی روبه‌رو هستند (همان‌طور که هم‌اکنون در تعطیلی واحدهای قدیمی در اروپا می‌بینیم). در مقابل، بازیگرانی که در زنجیره ارزش جدید (بازیافت، مواد پیشرفته، انرژی پاک) سرمایه‌گذاری می‌کنند، برندگان فردا خواهند بود. کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات با سرمایه‌گذاری‌های عظیم در هیدروژن و CCUS، در حال تضمین جایگاه خود در آینده پتروشیمی هستند، در حالی که چین با تسلط بر ظرفیت تولید و تکنولوژی، در پی رهبری بازار است.
تصویر پتروشیمی آینده: پتروشیمی آینده، صنعتی «یکپارچه» خواهد بود که مرزهای میان انرژی، پالایش، پتروشیمی و مدیریت پسماند در آن محو شده است. در این آینده:
پالایشگاه‌ها نه برای تولید سوخت، بلکه برای تولید مواد شیمیایی (Crude-to-Chemicals) طراحی می‌شوند.
زباله‌های پلاستیکی نه به عنوان زباله، بلکه به عنوان «معدن شهری» و منبع خوراک ارزشمند دیده می‌شوند.
واحدهای تولیدی با انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن کار می‌کنند و کربن خود را جذب می‌کنند.
دیجیتالی‌سازی کامل، بهره‌وری را به حداکثر می‌رساند.
تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی، وضعیت کنونی صنعت پتروشیمی را تشریح کرده و مسیرهای احتمالی تحول آن تا سال ۲۰۵۰ را ترسیم می‌کند. در گام اول، پیش‌بینی‌ها بر اساس سناریوی فناوری مرجع (Reference Technology Scenario) و روندهای تثبیت‌شده انجام شده است. سپس، مسیری جایگزین و پایدار برای این صنعت ارائه می‌شود که با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد هم‌راستا است؛ مسیری که تحت عنوان سناریوی فناوری پاک (Clean Technology Scenario) شناخته می‌شود.
بر اساس سناریوی فناوری مرجع، مسیر رشد بخش شیمیایی نشان می‌دهد که نرخ رشد تقاضای نفت در این بخش از همه بخش‌های دیگر بالاتر خواهد بود. از حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز افزایش کل تقاضای نفت تا سال ۲۰۳۰، بیش از یک‌سوم آن به بخش شیمیایی اختصاص خواهد داشت. این بخش همچنین نقش مهمی در رشد تقاضای گاز طبیعی ایفا می‌کند و حدود ۷ درصد از افزایش جهانی ۸۵۰ میلیارد مترمکعبی تقاضای گاز تا سال ۲۰۳۰ را به خود اختصاص می‌دهد.
آینده پتروشیمی، آینده‌ای هوشمندتر، کارآمدتر و احتمالاً سبزتر است. این صنعت «می‌ماند»، اما نه به شکلی که امروز می‌شناسیم. صنعت پتروشیمی با پوست‌اندازی و تحولاتی که پیش‌بینی می‌شود، خود را با نیازهای سیاره و جوامع انسانی تطبیق می‌دهد و همچنان موتور محرکه نوآوری و رفاه بشر باقی خواهد ماند.
 منابع:
IEA, «The Future of Petrochemicals PDF».
IEA, «The Future of Petrochemicals Report».
Wood Mackenzie, «Petrochemicals in peril: oversupply crisis and energy transition».
Business for 2030, «Dow Chemical long-term sustainability strategy».
 لینک‌ها:
https://iea.blob.core.windows.net/assets/bee4ef3a-8876-4566-98cf-7a130c013805/The_Future_of_Petrochemicals.pdf
https://www.iea.org/reports/the-future-of-petrochemicals
https://www.woodmac.com/news/opinion/petrochemicals-in-peril-oversupply-crisis-and-energy-transition-threaten-industry-survival/
http://www.businessfor2030.org/dow 