در حافظه موقت ذخیره شد...
مدیرکل حفاظت محیطزیست سمنان از مؤدیان مالیاتی و صاحبان کسبوکار خواست
مالیاتتان را به نجات یوزهای توران اختصاص دهید
زهرا کشوری- دبیر گروه زیست بوم/ سازمان حفاظت محیطزیست در تازهترین اقدام خود، فراخوانی را برای جذب کمکهای مالی در قالب «مالیات نشاندار» مطرح کرده؛ طرحی که هدف آن تأمین اعتبار لازم برای ایمنسازی جاده میامی-عباسآباد و رفع چالشهای حیاتی عبور و مرور یوزپلنگ آسیایی از زیستگاه حساس پارک ملی توران است. در همین راستا سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان سمنان در گفتوگو با «ایران» ابعاد تازهای از وضعیت پایش یوزها، چالشهای اعتباری، کمبود شدید نیروی انسانی (محیطبانان) و ضرورت تغییر رویکرد حفاظتی با محوریت مشارکت جوامع محلی را تشریح کرد.
سازمان برنامه و بودجه کشور یکسری پروژههای نیمهتمام را در قالب «مالیات نشاندار» معرفی کرده است تا تأمین اعتبار آنها از طریق مالیات مؤدیان امکانپذیر شود. مؤدیان مالیاتی هنگام پرداخت مالیات خود روی سامانه، میتوانند تمایلشان را برای
تخصیص مالیات به پروژههای عمرانی خاص اعلام کنند.
امسال دو پروژه مرتبط با یوزپلنگ از سوی سازمان حفاظت محیطزیست در این فهرست قرار گرفته است: یکی پروژه فنسکشی جاده عباسآباد و دیگری پروژه تأمین آب حیاتوحش در پناهگاه حیاتوحش میاندشت (خراسان شمالی).
ما فراخوانی دادهایم تا فعالان اقتصادی، واحدهای صنعتی، معدنی، تولیدی و حتی واحدهای خدماتی که مکلف به پرداخت مالیات هستند، این گزینهها را انتخاب کنند تا مالیات آنها مستقیماً صرف تکمیل پناهگاهها و پروژههای مرتبط با یوز شود.
آیا تخفیف خاصی برای واحدهایی که در این مسیر مشارکت کنند در نظر گرفته میشود؟
خیر، تخفیف خاصی وجود ندارد؛ این همان مالیات تکلیفی است که مؤدیان قانوناً باید پرداخت کنند، اما تفاوت در این است که خودشان تعیین میکنند مالیاتشان در کجا هزینه شود.
برای تکمیل فنسکشیهای مسیر میامی-عباسآباد به چه میزان اعتبار نیاز است؟
فنسکشیهای قبلی با اعتبارات سال ۱۴۰۳ تأمین مالی شد. برای امسال نیز صحبتهایی مطرح است که وزارت راه و شهرسازی حدود ۸۰ میلیارد تومان برای تکمیل فنسکشی ابلاغ کند و ما نیز روی ۱۳ میلیارد تومان از محل مالیات نشاندار حساب کردهایم. البته منتظر اعلام نهایی سرفصلهای اعتباری از سوی سازمان برنامه و بودجه هستیم؛ چرا که اعتبارات تملک ما با تأخیر مواجه است (سال مالی ما از شهریور تا شهریور است و اعتبارات عمرانی از پایان شهریور ۱۴۰۴ تا پایان شهریور ۱۴۰۵ مستنداً ابلاغ میشود).
در خصوص هزینه کل، عددی که وزارت راه برای «ایمنسازی کامل جاده» برآورد کرده، صرفاً به معنای فنسکشی نیست؛ چرا که فنسکشی بهتنهایی بازدارنده نیست. ایمنسازی شامل فنسکشی، روشنایی، اعمال محدودیت سرعت و ساخت پلهای ایمن زیرگذر و روگذر است تا حیاتوحش (بهویژه یوز) بتواند از این کریدورها به طور ایمن عبور کند. برآورد تقریبی ما برای ایمنسازی کامل با هزینههای فعلی، چیزی بیش از یک همت (هزار میلیارد تومان) است.
آیا روش جذب مالیاتها به گونهای است که بدانید چه مؤدیانی، پرداخت هزینه برای ایمنسازی زیستگاه یوز را انتخاب کردهاند و تاکنون اعلام آمادگی شده است؟
ما دسترسی مستقیم به این پرداختها نداریم؛ سازمان مالیاتی میزان جذب را متوجه میشود و به سازمان برنامه و بودجه اعلام میکند. از سوی دیگر، عزم و نیت مدیران سازمان محیطزیست و وزارت راه و شهرسازی (از جمله دکتر شینا انصاری، معاون محترم رئیسجمهور و دکتر فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی) بر این است که این موضوع بهموقع به نتیجه قطعی برسد.
آیا صنایع و کارخانهها در قالب مسئولیت اجتماعی به حفاظت از یوز کمک نمیکنند؟
در خصوص کمکهای داوطلبانه صنایع و کارخانهها (مسئولیت اجتماعی)، افرادی هستند که کمک میکنند، اما رقمها چشمگیر نیستند (مثلاً ۵۰ یا ۱۰۰ میلیون تومان). در حوزه جادهای نیز مؤسساتی کمک کردهاند، اما این عددها به اندازهای نیست که بتواند بخش عمدهای از مشکلات کلان این حوزه را حل کند.
آخرین آمار یوزپلنگها در طبیعت چقدر است؟
ما عدد ثابتی اعلام نمیکنیم. بر اساس پایشهای مستمر شامل مشاهده مستقیم، رکوردهای موبایلی، دوربینهای عکاسی و دوربینهای تلهای که در زیستگاهها نصب کردهایم، از سال گذشته تاکنون ۳۱ یوز شناسایی شدهاند. همچنین اخیراً ۴ یوز جدید (یک خانواده شامل یک مادهیوز با سه توله) شناسایی شدهاند که هنوز مشخص نیست آیا یوز مادر از یوزهای قبلی هستند یا ناشناس محسوب میشوند؛ کارشناسان در حال بررسی روی آن هستند. بنابراین با احتساب این موارد، از پارسال تاکنون ۳۴ یوز رصد شدهاند. با این حال، پایشها باید مستمر باشد؛ زیرا ممکن است طی یک سال گذشته برخی یوزها را از دست داده باشیم و نمیتوان با قطعیت مطلق و بدون پایش فصلی آمار قطعی داد.
خوشبختانه تصادف جادهای که نداشتیم؟
تصادف ثبت نشده، اما تأکید میکنم پایشها باید فصلی و مستمر باشد تا حضور آنها تأیید شود. نکته مهم این است که مادهیوزهای حاضر در طبیعت زادآوری بسیار بالایی دارند و مادریشان تا سن استقلال تولهها خوب است. چالش اصلی ما دقیقاً در سن استقلال یوزها رخ میدهد؛ جایی که سرنوشت این یوزهای جوان نامشخص است که آیا از زیستگاه خارج یا طعمه گوشتخواران دیگر میشوند. به همین دلیل باید گستره و دقت پایشها و ملاحظات دوربینگذاری را افزایش دهیم.
آیا برنامهای برای قلادهگذاری این یوزها برای ردیابی مسیرهایشان وجود دارد؟ تاکنون قلادهگذاری انجام شده است؟
در کشور خیر؛ فقط یکبار در استان یزد یک مورد قلادهگذاری انجام شد که متأسفانه آن یوز توسط یک پلنگ شکار شد. برای قلادهگذاری قطعاً نیاز به بیهوشی است که یک روش کاملاً مرسوم در تمام دنیاست. ما هر چقدر بتوانیم تعداد بیشتری را قلادهگذاری کنیم، بهتر است؛ در حال حاضر شرایط آن را بهطور کامل نداریم، اما قلادهگذاری بویژه برای یوزهای جوانی که به دنبال قلمرو هستند، میتواند چالشهای پیش روی آنها را شناسایی کرده و ضریب حفاظت را بالا ببرد.
وضعیت آبشخورهای خراسان شمالی و میاندشت به چه صورت است و آیا از محل مالیات تأمین میشود؟
تأمین آب پایدار حیاتوحش (بهویژه یوز و طعمههای آن) موضوع بسیار جدی است؛ چرا که خشکسالی و تغییرات اقلیمی تأثیر مشهودی بر زیستگاهها گذاشته است. تأمین آب پایدار یک اولویت است و ما در استان سمنان نیز در توران و خوشییلاق این موضوع را پیگیری میکنیم. در خراسان شمالی نیز تأمین آب میاندشت بهعنوان پروژه مالیات نشاندار معرفی شده، در حالی که در سمنان پروژه ایمنسازی جاده (فنسکشی) معرفی شده است.
همواره یکی از چالشهای بزرگ، کمبود منابع مالی و نیروی انسانی (محیطبان) بوده است. وضعیت سمنان در این زمینه چگونه است؟
دقیقاً همینطور است. بقای یوز درگیر تأمین مالی و نیروی انسانی است. ما در کل کشور ۶ میلیون هکتار زیستگاه بالفعل و بالقوه یوز داریم که اگر بخواهیم حساب کنیم، حداقل یکچهارم نیروهای محیطبان کشور باید در این مناطق باشند، اما در عمل چنین نیست.
در استان سمنان حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار عرصه تحت حفاظت، تنها با ۹۴ محیطبان رسمی و پیمانی و با احتساب نیروهای طرحی، همیار و کارگری به حدود ۱۱۵ نفر میرسیم که عدد بسیار پایینی است. چارت سازمانی ما در استان سمنان با 37 درصد ظرفیت کار میکند و 63 درصد چارت خالی است! ما برای همین چارت مصوب، به حدود ۳۵۰ محیطبان دیگر نیاز داریم.
برای جبران این کمبود چه پیشنهادی به سازمان دادهاید؟
پیشنهاد ما این بوده که سازمان حفاظت محیطزیست روی ۵ تا ۱۰ منطقه بسیار حائز اهمیت متمرکز شود؛ مناطق کلیدی مانند پارک ملی گلستان، مجموعه حفاظتی توران، گنو، بمو و ارسباران. سازمان باید سهم استخدامی خود از سازمان امور استخدامی و همچنین بخش عمدهای از منابع مالی را به این مناطق اختصاص دهد تا حداقل امکانات و نیروی انسانی آنها تأمین شود.
همانطور که قدیمیها گفتهاند «یک ده آباد به ز صد شهر خراب.» پارک ملی گلستان یا مجموعه توران (که زیستگاه یوز، گور ایرانی، پلنگ، کاراکال، هوبره و زاغبور است) باید در اولویت تمرکز سازمان قرار گیرند تا بتوانیم در شرایط فعلی کشور از زیستگاههای مهم بهتر حفاظت کنیم. این پیشنهاد ماست، هرچند تصمیمگیری نهایی به سیاستهای کلان سازمان بستگی دارد.
واکنش سازمان و خانم دکتر انصاری به این پیشنهاد چه بوده است؟
در خصوص پارک ملی گلستان، خوشبختانه «شورای راهبری» با حضور استانداران و مدیران کل سه استان گلستان، خراسان شمالی و سمنان و همچنین تشکلهای مردمنهاد و دانشگاهیان به ریاست رئیس سازمان تشکیل شده و اعتبارات ذخیرهگاه زیستکره گلستان از این طریق جذب میشود. اما برای سایر مناطق هنوز چنین رویکردی فراگیر نشده است.
به نظرم اقدام انجام شده در گلستان بسیار مثبت است و میتوانیم نسخه مشابه و بومی شده آن را برای «توران» نیز پیاده کنیم؛ البته با توجه به تفاوتهای اقلیمی و چالشهای اختصاصی توران (مثل چالش بزرگ حضور شتر که در گلستان وجود ندارد). رویکرد ما باید استفاده از ظرفیت جوامع محلی، تشکلهای مردمنهاد، بخش خصوصی و دانشگاهیان در تمام فرآیند تصمیمگیری، اجرا و بهرهبرداری پایدار (از جمله گردشگری و طبیعتگردی پایدار) باشد. ما باید در توران و سایر مناطق، منافعی را برای جوامع محلی تعریف کنیم.
اعتقاد من این است که اگر در کل کشور برای جامعه محلی «حس تعلق خاطر» ایجاد کنیم و آنها احساس کنند که طبیعت و حیاتوحش منطقه متعلق به خودشان است و منفعتی از آن میبرند، خودشان بسیار بهتر از بخش دولتی از آن حفاظت خواهند کرد. متأسفانه پس از قانون اصلاحات ارضی، مردم در حوزه اراضی ملی در تقابل با دولت قرار گرفتند و این حس تعلق خاطر از بین رفت.
مدیریت 70-60 سال گذشته کاملاً دولتی بوده و جواب نداده است؛ حفاظت زمانی موفق خواهد شد که مشارکت واقعی مردم در حفاظت و بهرهبرداری پایدار در کنار هم محقق شود.

