گزارش مرکز آمار از وضعیت خانوار در بعد مسکن نشان میدهد
رکوردزنی مالکیت مسکن بعد از دو دهه
۷۰.۶ درصد شهرنشینان و ۹۰.۵ درصد روستائیان بر اساس آمار ۱۴۰۴ صاحب ملک هستند
تازهترین دادههای مرکز آمار ایران از وضعیت هزینه و درآمد خانوارهای شهری در سال ۱۴۰۴ از ثبت یک رکورد جدید در نرخ مالکیت مسکن حکایت دارد. بر اساس این آمار، سهم خانوارهای شهری مالک مسکن در سال گذشته به ۷۰.۶۸ درصد رسیده است. این رقم حاکی از عبور نرخ مالکیت مسکن از مرز ۷۰ درصد و ثبت بالاترین سطح آن دستکم از نیمه دوم دهه ۸۰ تاکنون حکایت دارد. در روستاها هم براساس اعلام مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۴، معادل ۹۰.۵۳ درصد خانوارها مالک واحد مسکونی بودهاند.
بررسی اطلاعات منتشرشده در گزارش هزینه و درآمد خانوارهای شهری مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ مالکیت مسکن خانوارهای شهری در سال گذشته به ۷۰.۶۸ درصد رسیده است. از این میزان، ۶۹.۴۸ درصد مربوط به مالکیت عرصه و اعیان و ۱.۲ درصد مربوط به مالکیت اعیان است. به این ترتیب، مجموع سهم خانوارهای شهری دارای مسکن ملکی در کشور برای اولینبار در دوره مورد بررسی از مرز ۷۰ درصد عبور کرده است.
این در حالی است که نرخ مالکیت مسکن خانوارهای شهری در سال ۱۴۰۳ معادل ۶۹.۱۸ درصد، در سال ۱۴۰۲ معادل ۶۸.۹۳ درصد، در سال ۱۴۰۱ معادل ۶۸.۰۷ درصد و در سال ۱۴۰۰ حدود ۶۸.۳۴ درصد بوده است. مقایسه این ارقام نشان میدهد نرخ مالکیت مسکن در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۱.۵ واحد درصد افزایش یافته و در مقایسه با ابتدای دهه جاری نیز حدود ۲.۳۴ واحد درصد بیشتر شده است.
عبور نرخ مالکیت مسکن از مرز ۷۰ درصد پس از حدود دو دهه
اهمیت آمار جدید زمانی بیشتر مشخص میشود که روند بلندمدت مالکیت مسکن در خانوارهای شهری بررسی شود. دادههای مربوط به گزارشهای هزینه و درآمد خانوارهای شهری نشان میدهد نرخ مالکیت مسکن در دهه ۹۰ عمدتاً به طور متوسط در محدوده ۶۶ درصد قرار داشته است. این نسبت در دهه ۸۰ نیز به طور متوسط ۶۸ درصد
بوده است.
بر این اساس، رسیدن نرخ مالکیت مسکن خانوارهای شهری به ۷۰.۶۸ درصد در سال ۱۴۰۴، نهتنها بالاترین میزان ثبتشده در سالهای دهه ۱۴۰۰ است، بلکه در مقایسه با روند بلندمدت این شاخص نیز یک نقطه عطف آماری محسوب میشود. بررسی دادههای سالانه از نیمه دوم دهه ۸۰ به بعد نیز نشان میدهد نرخ مالکیت مسکن خانوارهای شهری در این دوره به سطح ۷۰ درصد نرسیده بود. به این ترتیب، آمار سال ۱۴۰۴ را میتوان نشانهای از تغییر در روند چندساله شاخص مالکیت مسکن خانوارهای شهری دانست.
کاهش سهم مستأجران
در بازار مسکن شهری
همزمان با افزایش سهم خانوارهای مالک، سهم خانوارهای مستأجر نیز در سال گذشته با کاهش همراه شده است. بر اساس اطلاعات ارائه شده از گزارشهای مرکز آمار ایران، سهم خانوارهای مستأجر شهری از ۲۳.۱۶ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۲۲.۷۹ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این تغییر نشان میدهد سهم خانوارهای مستأجر در فاصله سالهای مورد بررسی ۰.۳۷ واحد درصد کاهش یافته است. هرچند این میزان کاهش در مقایسه با افزایش سهم مالکیت چندان بزرگ نیست، اما همزمانی آن با افزایش نرخ مالکیت میتواند بیانگر تغییر تدریجی ترکیب نحوه تصرف مسکن در خانوارهای شهری باشد.
یک رکورد جدید در مالکیت اعیان
یکی از نکات قابل توجه در آمار سال ۱۴۰۴، افزایش سهم مالکیت اعیان در میان خانوارهای شهری است. بر اساس دادههای منتشرشده، سهم خانوارهایی که مالک اعیان واحد مسکونی هستند، اما مالک عرصه آن نیستند، در سال گذشته به ۱.۲ درصد رسیده است. اهمیت این شاخص از آن جهت است که بخشی از واحدهای مسکونی واگذارشده در قالب طرحهای حمایتی مسکن، بهویژه طرحهایی که زمین آنها در مالکیت دولت باقی میماند، میتوانند در قالب مالکیت اعیان در آمارهای نحوه تصرف مسکن منعکس شوند. از این منظر، افزایش سهم مالکیت اعیان میتواند یکی از نشانههای اثر واگذاری واحدهای مسکونی حمایتی بر ترکیب مالکیت مسکن خانوارهای شهری باشد. ثبت سهم ۱.۲ درصدی برای این نوع مالکیت نیز یک رکورد جدید در این شاخص محسوب میشود.
البته برای نسبت دادن تمام افزایش مالکیت اعیان به طرحهای حمایتی مسکن، باید آمار تفکیکی واگذاریها و وضعیت حقوقی واحدهای تحویل شده نیز بررسی شود. با این حال، همزمانی افزایش این سهم با رشد نرخ کلی مالکیت، توجه به نقش سیاستهای حمایتی در تغییر ترکیب مالکیت مسکن را ضروری میکند. آمارهای ثبت شده در خصوص روند پیشرفت، تکمیل و تحویل واحدهای مسکن ملی را میتوان در این زمینه مورد استناد قرار داد. براساس آمارهای ثبت شده در سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن (سامانه تم)، طی دو سال اخیر، 5 برابر میزان واحدهای تحویل شده در 5 سال قبل از آن، تکمیل و تحویل داده شده است.
در حالی که از سال 1398 همزمان با شروع طرحهای ملی مسکن، تا پایان نیمه اول سال 1403، تنها حدود 21 هزار واحد مسکونی به متقاضیان طرحهای حمایتی تحویل داده شده بود اما این میزان طی دو سال اخیر به بیش از 120 هزار واحد رسیده است. یعنی در دو سال اخیر بیش از 100 هزار واحد مسکونی به متقاضیان تحویل داده شده است که نشاندهنده افزایش سرعت تکمیل و تحویل این واحدهاست.
برش
مسیر جدید روند مالکیت مسکن
آمارهای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد نرخ مالکیت مسکن خانوارهای شهری پس از سالها قرار گرفتن در محدودهای پایینتر از ۷۰ درصد، سرانجام از این مرز عبور کرده است. افزایش ۱.۵ واحد درصدی این شاخص در مقایسه با سال ۱۴۰۳ و ثبت سهم ۱.۲ درصدی مالکیت اعیان، دو تحول مهم در دادههای جدید مرکز آمار ایران به شمار میروند. با این حال، باید دید آیا افزایش مالکیت در سال ۱۴۰۴ در سالهای آینده نیز ادامه پیدا میکند یا خیر. آنچه در حال حاضر از آمارهای رسمی برمیآید، ثبت بالاترین سهم مالکیت مسکن خانوارهای شهری در دستکم دو دهه اخیر و عبور این شاخص از مرز ۷۰ درصد در سال ۱۴۰۴ است؛ تحولی که میتواند یکی از مهمترین تغییرات آماری بازار مسکن در سال گذشته باشد. یکی از نکات قابل توجه در آمار سال گذشته، افزایش سهم مالکیت اعیان به ۱.۲ درصد است. این نوع مالکیت به معنای مالکیت بنای مسکونی بدون مالکیت عرصه بوده و میتواند بخشی از آثار واگذاری واحدهای مسکونی در قالب طرحهای حمایتی را منعکس کند. از سال ۹۸ تاکنون مجموعاً حدود
۱۲۰ هزار واحد مسکن ملی به متقاضیان تحویل داده شده است که بیش از ۱۰۰ هزار واحد از این تعداد در دو سال اخیر(دولت چهاردهم) بوده است.

