رئیس مرکز آمار از مزایای شیوه جدید سرشماری گفت می گوید
تحقق ۹۰ درصدی صرفهجویی در سرشماری ثبتی مبنا
رئیس مرکز آمار ایران، با اشاره به تغییر رویکرد سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1405 از روش سنتی به روش «ثبتیمبنا»، این تحول را گامی مهم در کاهش هزینهها، افزایش دقت اطلاعات و بهروزرسانی مستمر دادههای جمعیتی دانست و گفت: «تاکنون حدود 90 درصد صرفهجویی در هزینههای سرشماری محقق شده است.»
فرآیند سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1405 به روش ثبتیمبنا از دوم آبان در محل سازمان برنامه و بودجه کشور و با حضور رئیس جمهوری آغاز شد. مرحله نخست سرشماری 1405 از 25 مهر به صورت دادهمحور آغاز شده بود و از شنبه 2 آبان فرآیند سرشماری به صورت حضوری شروع شده است. در این مرحله برای خانوارهایی که دادههای ثبتی آنها در سامانههای دستگاههای دولتی و اجرایی ناقص است، پیامک مراجعه حضوری آمارگیران به درب منازل آنها ارسال خواهد شد. اسفند امسال سرشماری به پایان میرسد و نتایج اولیه آن اعلام خواهد شد.
غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی دولت، درباره تفاوت سرشماری سنتی و ثبتیمبنا و مزایای تغییر این روش اظهار کرد: «در رویکرد جدید، بهجای مراجعه مستقیم به تمام مردم، اطلاعات ثبتشده در سامانههای دستگاههای اجرایی و دادههایی که طی سالهای گذشته توسط خود مردم ارائه شده، با رعایت ضوابط و مصوبات مربوط، در اختیار مرکز آمار قرار میگیرد.» وی افزود: «این تغییر دو اتفاق مهم را رقم میزند؛ نخست اینکه حجم عملیات اجرایی سرشماری کاهش پیدا میکند، زیرا دیگر نیازی به مراجعه به تمام خانوارها نیست و بخش مهمی از اطلاعات از طریق دستگاههای اجرایی دریافت میشود. دوم اینکه انتظار میرود دقت دادهها افزایش یابد؛ هرچند میزان کیفیت اطلاعات باید در پایان سرشماری بررسی و ارزیابی شود.»
رئیس مرکز آمار ایران با بیان اینکه روش ثبتیمبنا امکان کوتاهتر شدن دورههای سرشماری را فراهم میکند، تصریح کرد: «در روش سنتی، معمولاً هر پنج یا 10 سال یکبار سرشماری انجام میشد، اما در روش جدید میتوان دادهها را در فاصلههای زمانی کوتاهتری بهروزرسانی کرد و در صورت مشاهده نقص در اطلاعات، با کمک مردم و دستگاههای اجرایی برای اصلاح آن اقدام کرد.»
او با اشاره به استفاده از تجربههای بینالمللی در طراحی این سرشماری اظهار کرد: «در برخی موارد لازم بود روشها، تعاریف و ابزارهای جمعآوری اطلاعات متناسب با شرایط کشور اصلاح شود که این اقدامات انجام شده است.»
گودرزی از شناسایی مناطق کمبرخوردار برای اجرای مرحله جدید سرشماری خبر داد و گفت: «با همکاری استانها، دهیاران و فرمانداران، این مناطق شناسایی شدهاند و برنامهریزی شده است مرحله جدید سرشماری در این مناطق نیز طی هفته آینده آغاز شود.» رئیس مرکز آمار ایران تأکید کرد: «تلاش ما این است که همه مردم ایران در سرشماری شمارش شوند؛ هر جا امکان استفاده از اطلاعات ثبتی وجود داشته باشد، از این روش استفاده میکنیم و هر جا نیز لازم باشد، همکاران ما بهصورت میدانی مراجعه خواهند کرد.»
ثبت کسبوکارها؛
گامی برای شناسایی بازار کار غیررسمی
رئیس مرکز آمار ایران در پاسخ به سوالی درباره برنامه این مرکز برای ثبت کسبوکارها و ارتباط آن با تکمیل اطلاعات بازار کار و اشتغال گفت: «در این زمینه با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاههای متولی تلاشهای زیادی انجام شده و روند طراحی این ثبت نسبت به برنامه اولیه پیشرفت قابل توجهی داشته است.»
گودرزی ادامه داد: «برنامه ما این است که در سال آینده چند سامانه مهم مرتبط با رصد بازار کار کشور را اصلاح و برای استفاده در ثبت کسبوکارها آماده کنیم. بخشی از مشکلات این سامانهها به تعاریف و بخشی دیگر به روشهای جمعآوری داده مربوط میشود که باید برطرف شوند.»
وی با تأکید بر اهمیت شناسایی بازار کار غیررسمی اظهار کرد: «اگر بتوانیم اطلاعات دقیقی از بخش غیررسمی بازار کار به دست آوریم، دست سیاستگذاران برای تصمیمگیری بهتر باز خواهد بود. برای مثال، اگر مشخص باشد چه تعداد از جوانان در حوزه فعالیتهای نرمافزاری مشغول هستند یا سهم واقعی مشاغل خانگی در اقتصاد کشور چقدر است، سیاستگذار هنگام اتخاذ تصمیم میتواند جامعه هدف خود را دقیقتر بشناسد.»
رئیس مرکز آمار ایران افزود: «در صورتی که این اطلاعات در اختیار تصمیمگیران قرار نگیرد، ممکن است سیاستهایی اتخاذ شود که به بخشی از جامعه آسیب بزند یا منافع گروههایی مانند فعالان مشاغل خانگی و کسبوکارهای جدید به اندازه کافی دیده نشود. مرکز آمار طراحی این فرآیند را دنبال میکند، اما تحقق آن نیازمند همکاری دستگاههای مرتبط، بهویژه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و همچنین مشارکت مردم است.»
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره مدت اعتبار اطلاعات سرشماری 1405 با توجه به تغییرات جمعیتی و مهاجرت خانوارها گفت: «اگر روش جدید بهدرستی اجرا شود و حمایت دستگاهها و مردم ادامه داشته باشد، دیگر نیازی نیست برای بهروزرسانی اطلاعات تا پنج سال منتظر بمانیم و میتوان در دورههای زمانی کوتاهتری به سراغ سرشماری رفت.»
وی با اشاره به احتمال حرکت به سمت سرشماریهای سالانه اظهار کرد: «پیشبینی ما این است که شاید در آینده به سمت سرشماری سالانه حرکت کنیم، اما تحقق این هدف به تکمیل موفق سرشماری فعلی، شناسایی و رفع مشکلات آن و تدوین قانون پشتیبان سرشماریهای ثبتیمبنا بستگی دارد. در چارچوب این قانون باید مشخص شود سرشماری در چه دورههایی برگزار شود تا دادهها همواره تازه، کارآمد و بهروز باشند.»
گودرزی با تأکید بر اهمیت کاهش هزینههای غیرمستقیم سرشماری افزود: «یکی از هزینههای مهم در روش سنتی، مراجعه مأموران به تمام خانوارهای کشور و ایجاد دغدغه برای خانوادهها بود. در روش جدید، با محدود شدن مراجعههای میدانی به خانوارهای منتخب، امکان اطلاعرسانی بهتر فراهم شده و بخشی از مشکلات و مخاطرات احتمالی نیز کاهش پیدا میکند.»
رئیس مرکز آمار ایران درباره میزان صرفهجویی حاصل از تغییر روش سرشماری گفت: «برآورد اولیه ما نشان میدهد که تاکنون حدود 90 درصد صرفهجویی در هزینهها محقق شده است، اما اعلام رقم دقیق و نهایی نیازمند پایان سرشماری و محاسبه هزینههای مستقیم و غیرمستقیم خواهد بود.»

