هشدار مینو محرز متخصص بیماری‌های عفونی درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه داروها
ایران در صدر مصرف آنتی‌بیوتیک جهان
سمیه افشین فر
گروه اجتماعی
مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک و تجویزهای غیرمنطقی این داروها در ایران، زنگ خطر افزایش مقاومت میکروبی و تهدید سلامت نسل‌های آینده را به صدا درآورده است. به گفته مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی، با قرار گرفتن ایران در رتبه اول مصرف آنتی‌بیوتیک جهان، ضرورت نظارت بر تجویز دارو، کنترل عفونت‌های بیمارستانی و اصلاح الگوی مصرف بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند.
این متخصص با انتقاد از وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور، بر ضرورت نظارت جدی بر تجویز و مصرف این داروها تأکید کرد و گفت: «مصرف آنتی‌بیوتیک باید متولی مشخصی داشته باشد و این‌طور نباشد که هر پزشکی بدون ضابطه و نظارت، هر نوع آنتی‌بیوتیکی را تجویز کند.»
او با اشاره به ضرورت کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک در بیمارستان‌ها گفت: «در بسیاری از موارد، ادامه مصرف آنتی‌بیوتیک باید پس از گذشت ۲۴ ساعت با مشاوره متخصص و تأیید ضرورت ادامه درمان همراه باشد. این موضوع بویژه با توجه به افزایش نگران‌کننده مقاومت میکروبی اهمیت دارد.»
این متخصص با اشاره به مطالعات انجام‌شده در تعدادی از بیمارستان‌های کشور گفت: «سال‌ها پیش مطالعه‌ای در پنج تا شش بیمارستان ایران انجام دادیم که نتایج آن نشان می‌داد حدود ۹۷ درصد بیماران با میکروب‌های مقاوم بیمارستانی مواجه بودند. این آمار نشان می‌دهد وضعیت کنترل عفونت بیمارستانی در کشور نیازمند توجه جدی است.»
به گفته محرز اولین اقدام برای مقابله با مقاومت میکروبی، رعایت اصول کنترل عفونت در بیمارستان‌هاست. اگر نتوانیم از بروز عفونت‌های بیمارستانی پیشگیری کنیم، ناچار به مصرف بیشتر آنتی‌بیوتیک خواهیم شد و همین مسأله چرخه مقاومت میکروبی را تشدید می‌کند.
او با مقایسه میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان گفت: «در مطالعه‌ای که مصرف آنتی‌بیوتیک دو کشور با جمعیت تقریباً مشابه مقایسه شده بود، میزان مصرف سالانه آنتی‌بیوتیک در آلمان حدود ۸ تن و در ایران حدود ۸۰ تن گزارش شده بود. این اختلاف قابل توجه نشان می‌دهد که باید در شیوه تجویز و مصرف این داروها بازنگری کنیم.»
این متخصص با تأکید بر ضرورت آموزش پزشکان در زمینه آنتی‌بیوتیک‌تراپی توضیح داد: «آموزش نسخه‌نویسی و مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک باید به شکل جدی در برنامه آموزش پزشکی قرار بگیرد. پزشکان باید بدانند چه زمانی، با چه دُزی و برای چه مدتی آنتی‌بیوتیک تجویز کنند. حتی لازم است برای پزشکان کارگاه‌های آموزشی برگزار شود.»
او همچنین به نقش مردم در مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک اشاره کرد و گفت: «گاهی خود بیمار از پزشک درخواست آنتی‌بیوتیک می‌کند یا خانواده‌ها در منزل بدون تجویز پزشک از این داروها استفاده می‌کنند. درحالی‌که مصرف آنتی‌بیوتیک برای هر سرماخوردگی اقدامی نادرست است و باید آگاهی عمومی درباره پیامدهای این رفتار افزایش یابد.»
محرز با استقبال از برنامه‌های اطلاع‌رسانی درباره مقاومت میکروبی تأکید کرد: «مقابله با این مسأله نیازمند برنامه‌ریزی، نظارت، تعیین متولی مشخص برای مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک، آموزش پزشکان و افزایش آگاهی مردم است. اگر امروز برای اصلاح الگوی مصرف اقدام نکنیم، نسل آینده با مشکلات جدی‌تری در درمان عفونت‌ها مواجه خواهد شد.»
برش
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران:
درخواست بیماران، یکی از عوامل
تجویز بی‌رویه آنتی‌بیوتیک است
رضا رئیس‌کرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به نقش درخواست بیماران در تجویز غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها گفت:«یکی از دلایل تجویز بی‌رویه آنتی‌بیوتیک، شکل‌گیری ذهنیت نادرست در جامعه و مطالبه بیماران برای دریافت این داروهاست؛ موضوعی که متأسفانه در سال‌های اخیر شدت بیشتری پیدا کرده است.»
رئیس‌کرمی با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف دارو در کشور توضیح داد:«در حوزه سلامت باید منابع و اعتبارات به سمت تأمین داروهای ضروری و حیاتی هدایت شود و تلاش کنیم این داروها برای بیماران رایگان یا با حداقل هزینه در دسترس قرار گیرند. در این زمینه بیمه‌ها باید نقش مؤثرتری ایفا کنند. نباید منابع نظام سلامت صرف اقداماتی شود که نه‌تنها کمکی به بهبود وضعیت بیماران نمی‌کند، بلکه ممکن است زمینه‌ساز بروز مقاومت میکروبی و دارویی شود. این مسأله تهدیدی جدی برای سلامت جامعه است و مقابله با آن نیازمند اصلاح الگوی مصرف دارو و افزایش آگاهی عمومی است.»
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر نقش رسانه‌ها در مقابله با مقاومت میکروبی گفت:«امیدوارم پرداختن رسانه‌ها به موضوع مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک و مقاومت میکروبی به یک هفته محدود نشود. استادان دانشگاه در حوزه‌های مختلف آمادگی دارند برای تهیه گزارش و تولید محتوای علمی و مستند با رسانه‌ها همکاری کنند.»
