استقلال نسبی مصر تداوم بحران سیاسی و افول حزب وفد

عامل دوم، دخالت مستمر بریتانیا در سیاست مصر بود که انسجام و کارایی نظام پارلمانی را تضعیف می‌کرد. عامل سوم، فقدان پذیرش اصول مصالحه و احترام متقابل میان احزاب بود. نه حزب وِفد و نه احزاب کوچک‏تر، این اصول بنیادین برای عملکرد صحیح حکومت پارلمانی را رعایت نمی‌کردند. سعد زغلول، مانند شاه، تمایل به رفتار استبدادی داشت؛ او اعضای مخالف پارلمان را تحقیر می‌کرد و بوروکراسی را با حامیان وِفدی پر می‌ساخت، بدون توجه به صلاحیت واقعی آنها. در نهایت، مسأله استقلال مصر و وجود چهار «نقطه محفوظ» سبب شد زندگی سیاسی کشور حول یک مبارزه مداوم برای قدرت میان وِفد، سلطنت و بریتانیا بچرخد. حزب وِفد خواهان استقلال کامل و افزایش اختیارات پارلمان به زیان شاه بود، در حالی که شاه فواد تلاش می‌کرد با جلب حمایت بریتانیا قدرت خود را حفظ کند. بریتانیا نیز از سیاستمداران غیرنظامی حمایت می‌کرد که حاضر به مذاکره بر اساس چهار نقطه محفوظ بودند، امری که وِفد آن را نمی‌پذیرفت. این عوامل در کنار یکدیگر باعث ایجاد دولت‌های کوتاه‌مدت شدند که به‌سرعت با دوره‌های حکومت سلطنتی جایگزین می‌شدند. سیاست مصر به عرصه‌ای برای مبارزه بر سر قدرت میان جناح‌های رقیب نخبگان تبدیل شد و بسیاری از مسائل مهم داخلی که جامعه با آنها مواجه بود، مورد توجه قرار نگرفت. خواست بی‌وقفه برای استقلال تا حدودی در سال ۱۹۳۶ تحقق یافت؛ زمانی که بریتانیا، نگران گسترش‌طلبی ایتالیایی‌ها در اتیوپی، با بازنگری در اعلامیه ۱۹۲۲ موافقت کرد. نتیجه این بازنگری، امضای معاهده اتحاد انگلیسی-مصری بود که استقلال مصر را به رسمیت می‌شناخت، هرچند حضور نظامی بریتانیا در منطقه کانال سوئز را حفظ و حق بریتانیا برای دفاع از مصر در صورت حمله را تأیید می‌کرد. تفاوت اصلی این بود که معاهده ۱۹۳۶ توسط یک دولت وِفدی منتخب امضا شد و بدین ترتیب مصر رسماً با ادامه استقرار نیروهای بریتانیایی در خاک خود موافقت کرد. به‌عنوان نتیجه‌ای فرعی از این استقلال نسبی، کشورهای اروپایی، کنوانسیون مونتره (۱۹۳۷) را امضا کردند که به لغو کاپیتولاسیون‌ها منجر و مقرر شد دادگاه‌های مختلط تا سال ۱۹۴۹ به‌تدریج حذف شوند. تحقق درجه بالاتری از حاکمیت داخلی، تغییر قابل‌توجهی در الگوی سیاست مصر ایجاد نکرد. شاه فواد در سال ۱۹۳۶ درگذشت و پسرش فاروق، یک پادشاه جوان، جانشین او شد. محبوبیت اولیه فاروق به‌تدریج تحت‌تأثیر رفتار شخصی و تصمیماتش کاهش یافت. سیاستمداران، با تمرکز بر نهادهای سیاسی سکولار و منافع شخصی خود، روزبه‌روز از توده‌های شهری و روستایی فاصله گرفتند. نظام پارلمانی وارداتی، وفاداری زیادی از جمعیت کسب نکرد؛ بویژه اینکه سیاستمداران ثروتمند، حرفه‌ای و مالکان زمین که این نظام را اداره می‌کردند، تمایلی به رسیدگی به مشکلات اجتماعی مصر نداشتند. همچنین هیچ رهبر ملی واحدی وجود نداشت که قادر به جلب اعتماد عمومی باشد. پس از درگذشت سعد زغلول در سال ۱۹۲۷، حزب وِفد تحت رهبری مصطفی النحاس به گروه‌های فِرَق‌گرا و تا حدی فاسد تقسیم شد. اگرچه این حزب هنوز پیروان مردمی داشت، اما از انرژی و شتاب گذشته فاصله گرفته بود.
صفحات
  • صفحه اول
  • سیاسی
  • دیپلماسی
  • جهان
  • اقتصادی
  • علم و فناوری
  • اندیشه
  • حوادث
  • اجتماعی
  • صفحه آخر
  • همچنین در نسخه برخط می خوانید:
  • کتاب
  • خودرو
  • ایران زمین
  • ورزشی
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و صد و هفتاد و چهار
 - شماره نه هزار و صد و هفتاد و چهار - ۲۳ آبان ۱۴۰۵