محمدمحسن فایضی
کارشناس مسائل فلسطین

قرار است گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، از سوی اسحاق هرتزوگ مأمور تشکیل کابینه شود؛ مأموریت و تلاش پیچیده 28 روزه برای تشکیل ائتلاف اکثریت که بیش از هر چیز به یک مسأله گره خورده است: اعراب!
نتایج انتخابات اخیر نشان داده هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به‌تنهایی قادر به تشکیل دولت نیستند و احزاب عربی با کسب ۱۹ کرسی، به یکی از تعیین‌کننده‌ترین بازیگران معادله سیاسی تبدیل شده‌اند. آیزنکوت برای عبور از بن‌بست سه راه پیش رو دارد: اول، احزاب عربی را راضی کند در رأی اعتماد حاضر نشوند یا از رأی منفی خودداری کنند (نیاز به اکثریت از 101 رای)؛ دوم، خارج از کابینه به دولت او رأی مثبت بدهند و سوم، با ورود به ائتلاف و گرفتن وزارتخانه، مستقیماً در تشکیل دولت مشارکت کنند. اما سؤال اینجاست: اعراب در ساختار رژیم نژادپرست چه می‌کنند؟ در سال ۱۹۴۸ و همزمان با تأسیس جعلی رژیم اسرائیل، حدود ۱۵۶ هزار فلسطینی در محدوده‌ای که به مرزهای اسرائیل تبدیل شد، باقی ماندند؛ جمعیتی که اندک بودند، موجودیت را پذیرفته بودند و رژیم هم به آنها برای کارهایی مانند ارتباط، کارگری، ترجمه و... نیاز داشت. اما به‌تدریج این اقلیت بی‌تأثیر به یکی از مؤلفه‌های مهم جمعیتی این رژیم تبدیل شد. جمعیت عرب اسرائیل از حدود ۱۶۷ هزار نفر در سال ۱۹۵۰ به بیش از ۲.۱۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۶ رسیده است؛ یعنی امروز حدود ۲۱ درصد جمعیت سرزمین‌های اشغالی را تشکیل می‌دهند. این جمعیت از نظر مذهبی، اجتماعی و فرهنگی یکدست نیست و علاوه بر مسلمانان که بیش از 95 درصد اعراب را تشکیل می‌دهند، مسیحیان و دروزی‌ها در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند.  اما آنچه اهمیت دارد، فاصله میان زندگی درون ساختار اسرائیل و احساس تعلق به آن است. شاخص دموکراسی ۲۰۲۵ مؤسسه دموکراسی اسرائیل نشان می‌دهد ۷۷ درصد اعراب از حضور احزاب عربی در دولت حمایت می‌کنند؛ در حالی‌ که ۷۱.۵ درصد یهودیان با چنین مشارکتی مخالف‌اند. ۷۶ درصد پاسخگویان عرب نیز گفته‌اند هیچ حزب سیاسی‌ای وجود ندارد که به‌خوبی نماینده دیدگاه‌های آنان باشد. این ارقام نشان می‌دهد جامعه عرب، هم خواهان اثرگذاری سیاسی است و هم با بحران نمایندگی مواجه است! چیزی که شاید افزایش مشارکت از 45 تا 85 درصدی انتخابات اخیر را بتواند تحلیل کند. اما شاید مهم‌ترین مسأله، هویت باشد. اعراب فلسطینی شهروند اسرائیل نه صرفاً یک اقلیت اقتصادی و نه یک بلوک انتخاباتی یکپارچه‌اند. هویت عربی، فلسطینی، دینی و شهروندی اسرائیلی، با نسبت‌های متفاوت در میان آنها حضور دارد. نظرسنجی‌های مؤسسه دموکراسی اسرائیل نیز نشان می‌دهد بیش از نیمی از پاسخگویان عرب وضعیت کلی اسرائیل را نامطلوب ارزیابی می‌کنند و تنها ۱۲ درصد به دموکراسی اسرائیلی نمره مثبت می‌دهند. در نظرسنجی مارس ۲۰۲۶ مؤسسه سیاست‌گذاری مردم یهود (JPPI)، رقم احساس تبعیض در میان اعراب به ۸۹ درصد رسیده است. آیزنکوت حالا با همین تناقض مواجه است؛ برای رسیدن به قدرت به آرای اعراب نیاز دارد، اما پذیرش وزن سیاسی آنان، هزینه‌ای است که ساختار سیاسی اسرائیل هنوز آمادگی پرداخت آن را ندارد.