روایت «ایران» از سومین المپیک فناوری در پارک علم و فناوری پردیس
نسلی که رویاهایش را به فناوری تبدیل می‌کند
میترا جلیلی
دبیر گروه علم و فناوری
امسال پارک علم و فناوری پردیس برای سومین‌بار میزبان فناوران در رویداد المپیک 4روزه فناوری 2026 بود؛ پارکی مرتفع که گویی برای سقف بلند آرزوهای فناوران جوان کشور، آغوش گشوده و آنها را در بر گرفته تا روایتگر تلاش جوانان برای توسعه فناوری، تقویت توان تخصصی کشور و یافتن راهکارهایی برای مواجهه با چالش‌های فناورانه و صنعتی باشد. در المپیک فناوری امسال که از 11 تا 14 آبان برگزار شد، روبات‌ها با هم جنگیدند، هکرهای کلاه سفید برای افزایش امنیت زیرساخت‌های حیاتی کشور به میدان آمدند، برنامه‌نویس‌ها به حل چالش‌ها و مسائل کشور پرداختند، پهپادها به پرواز درآمدند و گروهی هم با کمک فناوری اینترنت اشیا(IOT)، از راه دور به حل چالش‌ها پرداختند. امسال فناورانی از پایتخت تا دورترین نقاط کشور گرد هم آمده بودند تا در رقابتی تنگاتنگ، توان و دانش خود را به نمایش بگذارند؛ جوانانی که آینده فناوری کشور را در میدان تلاش و رقابت جست‌وجو می‌کنند.
ارتقای امنیت زیرساخت‌ها
با کلید هکرهای کلاه سفید
سالن ورزشی شهید چمران پارک علم و فناوری پردیس حال‌وهوایی عجیب داشت. از پله‌ها که رد می‌شدی و دالان را پشت سر می‌گذاشتی، ابتدا تاریک بودن فضا بازدیدکننده را متعجب می‌کرد و کمی بعد، سروصدای زیاد و سایه‌روشن نور در کنار دیدن شرکت‌کنندگانی که با ظاهری شبیه هکرها پشت میز نشسته بودند، همه‌چیز را جالب‌تر می‌کرد. هکرهایی که اینجا کنار هم جمع شده بودند تا با یکدیگر رقابت کنند و شرکت‌کنندگان در محیط‌های آزمایشی و تحت نظارت، تلاش می‌کردند آسیب‌پذیری‌های امنیتی سامانه‌های شبیه‌سازی‌شده یا بسترهای تعریف‌شده برای مسابقه را شناسایی کنند و بر اساس معیارهای تعیین‌شده امتیاز بگیرند.
هکرها هم در میان سروصدای زیاد سالن ورزشی شهید چمران، چندان علاقه‌ای به صحبت کردن نداشتند، اما یکی از شرکت‌کنندگان در این رویداد که ظاهرش را نیز کاملاً مشابه هکرها کرده بود و به‌زحمت می‌شد چهره‌اش را از زیر کلاهش دید، به «ایران» گفت: «من هکرم؛ هکر کلاه‌سفید. برخی از شنیدن نام هکر می‌ترسند، ولی من برای ارتقای امنیت زیرساخت‌های کشورم اینجا هستم. اگر کلاه‌سفیدها در سازمان‌ها حضور داشته باشند، بی‌شک در شرایطی که تهدیدات سایبری به یکی از ابعاد مهم منازعات و تهدیدات امنیتی تبدیل شده‌اند، می‌توان آمادگی دفاعی زیرساخت‌ها را افزایش داد.»
او با اشاره به اینکه مسیر سختی را تاکنون پیموده است، می‌گوید: «می‌خواهم در مقام اول بایستم و بگویم که هکرهای کلاه‌سفید می‌توانند با شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و گزارش مسئولانه آنها، نقش مهمی در ارتقای امنیت سایبری زیرساخت‌های کشور ایفا کنند.» با خنده ادامه می‌دهد: «شاید حتی به مسئولان نهادها هم بگویم نهادتان امن نیست.»
سراغ محمدمهدی احمدیان، رئیس کمیسیون اتوماسیون صنعتی سازمان نظام صنفی استان تهران رفتیم تا از او درباره این رویداد پرس‌وجو کنیم. او به «ایران» می‌گوید: «این رویداد با همراهی سازمان پدافند غیرعامل برنامه‌ریزی شده و شرکت‌کنندگان در این رقابت، در دو بخش مربوط به شبکه‌های ایزوله و غیرایزوله، مهارت‌های خود را در شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و ارزیابی امنیت سامانه‌های صنعتی به نمایش می‌گذارند. این رقابت‌ها با هدف سنجش توان تخصصی شرکت‌کنندگان در حوزه امنیت فناوری عملیاتی و زیرساخت‌های صنعتی برگزار می‌شود که هر بخش امتیازات ویژه خود را دارد.»
او ادامه می‌دهد: «هکرهای کلاه‌سفید تاکنون در این مسابقه موفق به شناخت آسیب‌پذیری‌هایی هم شده‌اند و همین امر کمک می‌کند تا زیرساخت‌ها در برابر حوادث احتمالی سایبری، خود را آماده‌تر کنند.»
احمدیان با اشاره به استفاده هکرهای کلاه سیاه از ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش توان حمله‌های سایبری می‌گوید: «با توجه به شرایط کشور، در حال حاضر شاهد حمله‌های هکری فراوان داخلی و خارجی به کشور هستیم؛ موضوعی که معاون وزیر ارتباطات هم به‌تازگی به آن اشاره کرده است. با وجود این، زیرساخت‌های صنعتی ما، باوجود همه زحمات مسئولان، امنیت و تاب‌آوری لازم در برابر این حملات را ندارند.»
او تأکید می‌کند: «هدف سازمان پدافند غیرعامل، مرکز ملی فضای مجازی و سایر دستگاه‌های حاکمیتی هم توجه به همین موضوع است. هدف این است که با برگزاری این رویدادها، علاوه بر محک زدن وضعیت امنیت سایبری زیرساخت‌ها، برای ارتقای آن هم فرهنگ‌سازی و تلاش شود. به هر حال، ما تاکنون شاهد هک بانکی، جایگاه سوخت و... بوده‌ایم و سازمان‌ها باید به این موضوع توجه بیشتری داشته باشند. این هکرهای کلاه سفید با توان و دانش خود در حوزه دفاع از زیرساخت‌ها حرفی برای گفتن دارند و باید آنها را جدی بگیریم.»
جدال روبات‌های جنگجو
در میدان رقابت
در بخش دیگری از نمایشگاه هم در میـــــــان هیاهو و جیغ‌وفریادهای شرکت‌کنندگان و بازدیدکنندگان، روبات‌های جنگجو با یکدیگر جدال می‌کردند. روبات‌ها در میان آتش به همدیگر ضربه می‌زدند و با هم درگیر می‌شدند تا یکی بتواند دیگری را از میدان به در کند. روبات‌ها در نیمه‌های مختلف مسابقه با یکدیگر جدال می‌کردند و زمان‌هایی هم به استراحت و تعمیر روبات‌ها اختصاص می‌یافت. از همان ابتدای ورود روبات‌ها به پیست مسابقه، تیم‌ها حریف را ارزیابی می‌کردند تا برای زدن ضربه نهایی، بهترین و کارآمدترین روش را انتخاب کنند. گاهی داوران دستور ریست روبات‌ها را می‌دادند و گاهی هم یک روبات، ضربه فنی می‌شد و فریاد شادی تیم مقابل بلند می‌شد. صاحبان روبات‌ها وارد پیست می‌شدند و یکی با خوشحالی روباتش را بغل می‌کرد و دیگری با چشمانی پر از غم اما مصمم برای پیروزی در رقابت‌های دور بعد، روباتش را با خود بیرون می‌برد.
رقابت فناوران نوجوان با دانشگاهیان در لیگ «اینترنت اشیا»
در گوشه‌ای دیگر از پارک علم و فناوری پردیس، در سالن سراج، جایی فارغ از هیاهوی شرکت‌کنندگان در نبرد روبات‌های جنگجو و هکرهای کلاه سفید، گروهی از فناوران در لیگ سه‌روزه اینترنت اشیا (IoT) در آرامش به حل چالش‌ها می‌پرداختند. یکی از نکات جالب تیم‌های این لیگ، تفاوت سنی چشمگیر میان شرکت‌کنندگان بود. به گفته خان کلانتری، عضو هیأت علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، امسال برای اولین‌بار برخی از راه‌یافتگان به فینال لیگ اینترنت اشیا، دانش‌آموز دوره متوسطه بوده و با تیم‌هایی متشکل از اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها به رقابت می‌پردازند. او می‌گوید: «امسال در فینال این لیگ، شرکت‌کنندگانی از کرمان، تربت‌حیدریه و نیشابور داریم که از هوش تحلیلی بالایی برخوردار هستند و خود را به فینال رسانده‌اند.» محمدرضا زارعیان، ۱۵ساله از تربت‌حیدریه، یکی از همین فناوران نوجوان است که از رسیدن به این مرحله بسیار خوشحال است و با خوشحالی که در چشمش موج می‌زند، در جمله‌ای کوتاه می‌گوید: «باز هم موفق شدم، ادامه می‌دهم.»
در میان شرکت‌کنندگان در این لیگ، یک تیم سه‌نفره از دانشگاه اراک، شهید بهشتی و بوعلی سینا بیشتر به چشم می‌آمدند، چراکه با هر گامی که برای حل مسأله برمی‌داشتند، خوشحالی‌شان را با تمام وجود ابراز می‌کردند.
هرچند نزدیک شدن به شرکت‌کنندگان در این رقابت‌ها چندان ساده نبود و مخالفت جدی دبیر اجرایی رقابت را به دنبال داشت، اما در فرصتی کوتاه،
علی یوسفی از دانشگاه اراک توضیح می‌دهد: «اینترنت اشیا یک موضوع بین‌رشته‌ای است که هم بخش سخت‌افزاری و هم بخش نرم‌افزاری دارد.»
این فناور با اشاره به گلخانه کوچکی که در محل مسابقه وجود داشت، می‌گوید: «این گلخانه موضوع مسابقه همه تیم‌هاست و در این مرحله از لیگ، همه تیم‌ها تلاش دارند چالش‌های یک گلخانه را از راه دور حل کنند.»
او ادامه می‌دهد: «داخل این گلخانه، تعدادی سنسور تعبیه شده که دما، رطوبت هوا و خاک و سایر پارامترها را اندازه‌گیری و ارسال می‌کند. ما باید این داده‌ها را از طریق یک بورد دریافت کنیم و سپس طبق دستور داورها، برنامه مورد نیاز را بنویسیم و روی بورد آپلود کنیم. حالا عملگرهایی مانند فن، بخاری، آبپاش و... موجود در گلخانه، طبق شرایطی که ما به خواست داوران تعیین می‌کنیم، عمل می‌کنند.»
از رقابت‌های برنامه‌نویسی
تا هوش مصنوعی
طبقه منفی یک، فن بازار در پارک علم و فناوری هم کاملاً در آرامش است و تنها گاهی شرکت‌کنندگان برای ریختن چای از پشت میز خود بلند می‌شوند. اینجا همه اهل حل مسأله‌اند و با زبان برنامه‌نویسی آشنا.
درودیان از تیم توسعه کسب‌وکار «کوئرا»، مجری برگزاری لیگ برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی المپیک فناوری، می گوید: «رقابت تیم‌های برنامه‌نویسی در رشته‌های الگوریتم، پایتون، جنگو و دواپس و همچنین رقابت‌های هوش مصنوعی در بخش پردازش داده، پردازش تصویر و پردازش متن در حال برگزاری است.» او ادامه می‌دهد: «قرار بود برندگان بین‌المللی که به‌صورت آنلاین در این رقابت‌ها شرکت کرده بودند، در فینال مسابقات شرکت کنند، ولی در حال حاضر تنها سه تیم از لبنان در ایران حضور دارند و بقیه به‌صورت آنلاین در مسابقات فینال در حال رقابت با شرکت‌کنندگان داخلی هستند.» درودیان تأکید می‌کند: «در حوزه الگوریتم، چالش‌هایی از جنس حل مسأله به شرکت‌کنندگان داده می‌شود تا آن را حل کنند و تلاش برگزارکنندگان این است که تیم‌ها به سمت حل مسائل واقعی و کلان کشور بروند.»
المپیک فناوری پس از چهار روز به پایان رسید، اما برای شرکت‌کنندگانی که در این رقابت‌ها حضور داشتند، پایان مسابقه لزوماً به معنای پایان مسیر نبود. حالا هر تیم با تجربه‌ای تازه و مسأله‌هایی که در جریان رقابت با آنها روبه‌رو شده، به مسیر خود بازمی‌گردد؛ شاید بعضی از ایده‌هایی که در این چهار روز روی میز مسابقه شکل گرفتند، در آینده‌ای نه‌چندان دور، راه خود را به صنعت و زندگی روزمره مردم باز کنند.
