رئیس انجمن آنستزیولوژی و مراقبت‌های ویژه ایران:
صندلی‌های خالی دستیاری بیهوشی پس از چند سال پر شد
سمیه افشین‌فر
گروه اجتماعی
در سال‌های اخیر کمبود متخصص بیهوشی یکی از چالش‌های نظام سلامت کشور بوده است، با این حال امسال برای اولین‌بار پس از چند سال، ظرفیت پذیرش دستیاری این رشته به‌طور کامل تکمیل شده است. افزایش تعرفه‌ها و توجه بیشتر مسئولان به رشته بیهوشی از جمله عواملی است که به گفته فعالان این حوزه، در استقبال پزشکان جوان از این تخصص تأثیر داشته است. با این حال، توزیع نامتوازن نیروی انسانی، مهاجرت متخصصان و فاصله تجهیزات و امکانات کشور با استانداردهای روز دنیا همچنان از چالش‌های جدی این رشته به شمار می‌رود. دکتر علیرضا سلیمی، متخصص بیهوشی و مراقبت‌های ویژه، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رئیس انجمن آنستزیولوژی و مراقبت‌های ویژه ایران، با اشاره به تکمیل ظرفیت پذیرش دستیاری بیهوشی در سال جاری این اتفاق را نشانه‌ای مثبت در مسیر بهبود وضعیت نیروی انسانی این رشته می‌داند و به «ایران» می‌گوید: «توزیع نامتوازن متخصصان و مهاجرت نیروهای باسابقه همچنان از مشکلات جدی این حوزه است.» او همچنین با اشاره به برگزاری هجدهمین کنگره بین‌المللی آنستزیولوژی، مراقبت‌های ویژه و درد با محور «نوآوری برای تاب‌آوری»، بر ضرورت حفظ استانداردهای درمانی و بهره‌گیری از فناوری‌های روز دنیا تأکید می‌کند.
کمبود متخصص بیهوشی
در مناطق محروم همچنان پابرجاست
سلیمی می‌گوید: «از نظر تعداد نیروی انسانی متخصص، همچنان با کمبود متخصص بیهوشی در کشور مواجه هستیم و تعداد متخصصان موجود اندکی کمتر از نیاز نظام سلامت است. با این حال خوشبختانه امسال به دلیل افزایش تعرفه‌ها و توجه مسئولان به رشته بیهوشی، ظرفیت پذیرش دستیاری این رشته به‌طور کامل تکمیل شد. صندلی‌های خالی دستیاری که طی سال‌های گذشته به یکی از موضوعات پرتکرار گزارش‌های رسانه‌ای تبدیل شده بود، امسال پس از چندین سال خالی نماند. نکته امیدوارکننده این است که پزشکان عمومی جوان و توانمندی که امکان انتخاب رشته‌های تخصصی دیگر را داشتند، به سمت بیهوشی آمده‌اند. این اتفاق یک تغییر مثبت است که می‌تواند در میان‌مدت بخش قابل توجهی از نیاز کشور را برطرف کند.
البته یکی از مشکلات اساسی که همچنان پابرجاست، توزیع نامتوازن نیروی انسانی است. در تهران و شهرهای بزرگ تمرکز متخصصان بیهوشی بیشتر است، در حالی که شهرهای کوچک و مناطق دورافتاده با کمبود جدی مواجه‌اند.» به گفته رئیس انجمن آنستزیولوژی و مراقبت‌های ویژه ایران، برای حل این مشکل باید راهکارهایی مانند افزایش درآمد متخصصان در مناطق محروم نسبت به مراکز بزرگ، فراهم کردن تسهیلات رفاهی و اجتماعی و ایجاد جذابیت‌های شغلی در این مناطق در دستور کار قرار گیرد. او می‌گوید: «در حال حاضر یکی از اهرم‌های مسئولان برای تأمین نیروی انسانی در مناطق محروم استفاده از طرح اجباری است، اما طبیعی است که با پایان دوره طرح، بسیاری از پزشکان جوان به سرعت به سمت شهرهای بزرگ حرکت می‌کنند. بنابراین باید شرایطی فراهم شود که ماندگاری متخصصان در مناطق دوردست صرفاً به الزام قانونی وابسته نباشد.»
جراحی‌ها به بهای چندبرابر کار کردن متخصصان بیهوشی متوقف نماند
استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در پاسخ به این سؤال که آیا به دلیل کمبود متخصص بیهوشی، اعمال جراحی در کشور به تعویق افتاده است، توضیح می‌دهد: «با قاطعیت می‌توانم بگویم که در دوران جنگ و همچنین در شرایط مختلف و حوادث غیرمترقبه، اعمال جراحی در کشور به‌طور متوسط و در زمان مقرر انجام شده است. از این منظر ایران وضعیت بسیار خوبی دارد. حتی در برخی کشورهای توسعه‌یافته مانند کانادا، صف انتظار اعمال جراحی بسیار طولانی‌تر است. بنابراین تاکنون با وجود کمبود متخصص بیهوشی و سایر محدودیت‌ها، با تعویق گسترده اعمال جراحی به دلیل کمبود نیروی متخصص مواجه نبوده‌ایم. البته دلیل اصلی این وضعیت، ایثار، فداکاری و تلاش همکاران متخصص بیهوشی است که در بسیاری از موارد چند برابر ظرفیت معمول کار می‌کنند. در شهرهای کوچک، همکاران ما گاهی 20 تا 30 شب به‌صورت متوالی کشیک می‌دهند تا مردم از دریافت خدمات درمانی محروم نمانند.»
سلیمی در مورد وضعیت تجهیزات و امکانات بیهوشی در کشور و مقایسه این تجهیزات با استانداردهای روز دنیا می‌گوید: «در زمینه استانداردها، امکانات و تجهیزات باید بسیار دقیق و حساس باشیم. در حال حاضر به دلیل شرایط اقتصادی و تحریم‌ها، در برخی حوزه‌ها با فاصله گرفتن از فناوری‌های روز دنیا مواجه شده‌ایم. البته این شرایط از سوی دیگر موجب تقویت برخی تولیدات داخلی شده و امروز بخش قابل توجهی از تجهیزات و داروهای مورد نیاز در داخل کشور تولید می‌شود. با این حال، تولیدات داخلی بیشتر در سطح پایه و متوسط قرار دارند و در حوزه تجهیزات پیشرفته همچنان احساس نیاز می‌کنیم. باید مراقب باشیم به دلیل مشکلات اقتصادی و محدودیت‌ها، از دانش روز دنیا فاصله نگیریم و استانداردهای درمانی تحت تأثیر این شرایط قرار نگیرند. متخصصان بیهوشی و انجمن علمی بیهوشی تلاش می‌کنند این فاصله را کاهش دهند. برگزاری هجدهمین کنگره بین‌المللی آنستزیولوژی، مراقبت‌های ویژه و درد نیز برای همین انجام می‌شود تا متخصصان با تازه‌ترین دستاوردها و مباحث علمی این حوزه آشنا شوند.» سلیمی در مورد مهم‌ترین محورهای کنگره امسال می‌گوید: «محور اصلی فعالیت‌های ما در شرایط کنونی باید دارو، تجهیزات، آموزش و نوآوری برای تاب‌آوری باشد، مفهومی که با عنوان «نوآوری برای تاب‌آوری» شناخته می‌شود و اتفاقاً محور اصلی کنگره است. این کنگره از 27 تا 29 آبان برگزار می‌شود و هدف آن ایجاد فضایی برای همفکری، نوآوری و یافتن راهکارهایی است که بتوانیم بر مشکلات و محدودیت‌های موجود غلبه کنیم و تاب‌آوری نظام درمانی را افزایش دهیم.» او توضیح می‌دهد: «یکی از مهم‌ترین دستاوردهای کنگره، انتخاب محور نوآوری برای تاب‌آوری است. در این رویداد موضوعات متنوعی از جمله بیهوشی در جراحی مغز و اعصاب، جراحی قلب، بیهوشی اطفال، مراقبت‌های ویژه، فعالیت‌های مرتبط با بخش‌های آی‌سی‌یو و کنترل درد مورد بررسی قرار می‌گیرد و تلاش شده است طیف جامعی از مباحث تخصصی این حوزه پوشش داده شود. برای تقویت بخش نوآوری، فراخوان مقاله منتشر کردیم که در پی آن بیش از 250 مقاله به دبیرخانه کنگره ارسال شد. تعداد قابل توجهی از این مقالات نیز پس از بررسی علمی پذیرفته شده‌اند و در کنگره ارائه خواهند شد. در کنار برنامه‌های علمی، بخش فرهنگی نیز مورد توجه قرار گرفته است. جشنواره عکاسی از جمله برنامه‌های فرهنگی این رویداد است. هدف از برگزاری جشنواره عکاسی، ثبت و آرشیو لحظات تلاش، ایثار و زحمات متخصصان بیهوشی است تا از این مجموعه تصاویر در آینده برای معرفی بهتر این رشته به مردم و سایر گروه‌های تخصصی پزشکی استفاده شود.
بــــرش
کنترل درد، حلقه مغفول‌مانده درمان بیماران
با وجود پیشرفت‌های پزشکی، تولید داروهای جدید و توسعه روش‌های نوین مداخله‌ای، همچنان بسیاری از بیماران پس از جراحی یا درگیر با دردهای مزمن، از درد کنترل‌نشده رنج می‌برند، مشکلی که به گفته متخصصان، علاوه بر محدودیت دسترسی به خدمات تخصصی، ناشی از ارزیابی ناکافی درد، تأخیر در شروع درمان و نگاه سنتی به کنترل درد است.
دکتر مهدی صنعتکار، متخصص بیهوشی و فلوشیپ درد، عضو شورای سیاست‌گذاری هجدهمین کنگره بین‌المللی آنستزیولوژی، مراقبت‌های ویژه و درد و استاد و مدیر گروه دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌وگو با «ایران» با تأکید بر اینکه درد پدیده‌ای چندبعدی و متأثر از عوامل جسمی، روانی و اجتماعی است، می‌گوید: «کنترل مؤثر درد صرفاً با تجویز داروهای مسکن امکان‌پذیر نیست و باید رویکردی جامع و فردمحور در پیش گرفته شود.» به گفته او، درد پس از جراحی نباید پیامدی اجتناب‌ناپذیر تلقی شود، زیرا کنترل مناسب آن در بهبود عملکرد تنفسی، تحرک زودهنگام بیمار، کاهش عوارض پس از عمل و تسریع روند بهبودی نقش دارد. در دردهای مزمن نیز به دلیل تغییرات سیستم عصبی و تأثیر عوامل روان‌شناختی، درمان به برنامه‌ای چندوجهی نیاز دارد. صنعتکار با اشاره به پیشرفت روش‌هایی مانند بلوک‌های عصبی تحت هدایت سونوگرافی، بی‌حسی‌های منطقه‌ای، رادیوفرکوئنسی و نورومدولاسیون، یکی از چالش‌های مهم این حوزه را نابرابری در دسترسی به خدمات تخصصی درد می‌داند و می‌گوید: «در حالی که این خدمات در تهران و برخی مراکز استان‌ها ارائه می‌شود، بیماران بسیاری از شهرهای کوچک و مناطق محروم برای دریافت درمان مناسب ناچار به مراجعه به شهرهای بزرگ هستند. توسعه کلینیک‌های درد در دانشگاه‌های علوم پزشکی، تربیت نیروی متخصص و تأمین تجهیزات مورد نیاز از ضرورت‌های این حوزه است.» این متخصص بیهوشی همچنین پوشش ناکافی بیمه‌ای برخی روش‌های نوین کنترل درد را از موانع درمان بیماران عنوان می‌کند و معتقد است سهم بالای پرداخت از جیب می‌تواند موجب تأخیر در درمان یا محرومیت بیماران از خدمات مؤثر شود. او می‌گوید: «گسترش پوشش بیمه‌ای این خدمات علاوه بر کاهش هزینه‌های درمانی، می‌تواند از مراجعات مکرر، مصرف طولانی‌مدت دارو و بستری‌های غیرضروری جلوگیری کند.» صنعتکار درباره مصرف داروهای مخدر تأکید می‌کند که نگرانی از وابستگی و سوءمصرف نباید به محرومیت بیماران از تسکین درد منجر شود. او می‌گوید: «تجویز این داروها باید بر اساس ارزیابی وضعیت بیمار، با کمترین دوز مؤثر و در کوتاه‌ترین مدت متناسب با شرایط درمانی انجام شود. همچنین استفاده از درمان‌های چندوجهی و روش‌های غیردارویی می‌تواند به کاهش نیاز به داروهای مخدر کمک کند.» عضو شورای سیاست‌گذاری هجدهمین کنگره بین‌المللی آنستزیولوژی، مراقبت‌های ویژه و درد، درباره محورهای علمی این کنگره می‌گوید: «تازه‌ترین دستاوردهای بیهوشی اطفال، قلب، مغز و اعصاب، پیوند اعضا، مدیریت راه هوایی دشوار، بیهوشی منطقه‌ای و افزایش ایمنی بیماران در جراحی‌های پیچیده در این کنگره بررسی می‌شود.» به گفته صنعتکار، کاربرد هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌های بالینی، مانیتورینگ پیشرفته و پایش عمق بیهوشی، حمایت‌های تنفسی پیشرفته در مراقبت‌های ویژه و روش‌های نوین درمان دردهای مزمن از دیگر محورهای این رویداد علمی است.
