کارواش‌ها و قالیشویی‌ها چگونه مصرف آب و هزینه شست‌وشو را مدیریت می‌کنند؟
حساب و کتاب آب در چرخه شست‌وشو
حدیث حدادی
گروه اقتصادی
افزایش هزینه آب، کارواش‌ها و قالیشویی‌ها را به استفاده بیشتر از تجهیزات کاهنده مصرف سوق داده است. با این حال، توسعه سیستم‌های تصفیه و بازچرخانی در این دو صنف وضعیت یکسانی ندارد.
در حالی که رئیس اتحادیه کارواش خودرو، هزینه بالای تجهیزات و نبود تسهیلات را از موانع گسترش بازچرخانی پساب می‌داند، رئیس اتحادیه قالیشویان از الزام کارخانه‌های این صنف به داشتن تصفیه‌خانه و نظارت محیط زیست بر فعالیت آنها خبر می‌دهد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران نیز با تأکید بر اینکه تعهد آبفا در قبال این واحدها صرفاً تأمین آب شرب و بهداشتی است، می‌گوید آب مورد نیاز فرآیند کاری آنها باید از منابعی مانند چاه یا سیستم‌های بازیافت و بازچرخانی تأمین شود.
اظهارات مسئولان این بخش‌ها نشان می‌دهد مدیریت مصرف آب در مشاغل پرمصرف، علاوه بر تعرفه‌گذاری و نظارت، به فراهم شدن امکان تأمین تجهیزات و توسعه فناوری‌های کاهنده مصرف نیاز دارد.
مبنای محاسبه بهای آب مشاغل
شیوه محاسبه بهای آب در بخش خانگی و غیرخانگی متفاوت است. علیرضا جزءقاسمی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران، با تشریح این تفاوت می‌گوید: «در بخش خانگی، آب بر اساس تعداد واحدهای مسکونی و حجم مصرف محاسبه می‌شود، اما در بخش غیرخانگی، مبنای محاسبه ظرفیت قراردادی است.»
به گفته وی، صنوف و صنایع هنگام راه‌اندازی کسب‌وکار خود، با مراجعه به شرکت آب و فاضلاب، اشتراک آب را بر پایه نیاز برآوردشده خریداری می‌کنند. این ظرفیت می‌تواند برای نمونه 5، ۱۰، ۵۰ یا ۱۰۰ مترمکعب باشد و تعرفه آن نیز با نرخ‌های خانگی تفاوت دارد.
جزءقاسمی درباره نحوه محاسبه مصرف مازاد توضیح می‌دهد: «آب مصرفی تا سقف ظرفیت تعیین‌شده، بر اساس تعرفه قراردادی محاسبه می‌شود و در صورتی که مشترک بیش از این ظرفیت مصرف کند، مازاد مصرف بر مبنای قیمت آب آزاد محاسبه و مشمول جریمه خواهد شد.»
وی می‌افزاید: «الگوی مصرف در بخش مشاغل غیرخانگی، در عمل همان ظرفیت قراردادی است. متقاضی با ارائه محاسبات مستند، میزان نیاز ماهانه خود را اعلام و شرکت آبفا نیز متناسب با آن، انشعاب واگذار می‌کند.»
سهم اندک آب در هزینه‌ها
و ضرورت اصلاح مصرف
مدیرعامل آبفای استان تهران معتقد است فاصله بهای آب با ارزش واقعی آن، از عوامل مؤثر بر شکل نگرفتن انگیزه کافی برای صرفه‌جویی است.
جزءقاسمی با اشاره به سهم آب در هزینه خانوارها و کسب‌وکارها می‌گوید: «قیمت آب چه در سبد هزینه خانوار و چه در هزینه‌های کسب‌وکارها و صنایع، رقم بسیار پایینی است. اعمال سیاست‌های قیمت‌گذاری تکلیفی و سهم ناچیز آب در هزینه تولید و خدمات، موجب شده رفتار بهینه مصرفی و صرفه‌جویی لازم در این بخش‌ها شکل نگیرد.»
وی همچنین درباره منابع تأمین آب کارواش‌ها و قالیشویی‌ها تأکید می‌کند: «این واحدها نباید برای فرآیند عملیاتی و کاری خود از آب شرب استفاده کنند و باید از منابعی مانند آب چاه یا سیستم‌های بازیافت، تصفیه و بازچرخانی بهره بگیرند. تعهد شرکت آب و فاضلاب در قبال این مشاغل، صرفاً تأمین آب مصارف شرب و بهداشتی است.»
به گفته جزءقاسمی، در صورت مشاهده حفر چاه غیرمجاز، موضوع به شرکت آب منطقه‌ای معرفی می‌شود تا علاوه بر اعمال جرایم قانونی، اقدامات لازم برای انسداد چاه انجام شود. بهره‌برداری غیرمجاز از شبکه آب شهری نیز مشمول برخورد و جرایم قانونی خواهد بود.
افزایش هزینه آب در کارواش‌ها
در سوی دیگر، فعالان صنفی از افزایش هزینه تأمین آب و تأثیر آن بر قیمت تمام‌شده خدمات سخن می‌گویند. عبدالرضا محمدی طامه، رئیس اتحادیه کارواش خودرو، در گفت‌وگو با خبرنگار «ایران» می‌گوید: «تعرفه و هزینه‌های آب بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و این موضوع بر قیمت تمام‌شده خدمات اثر گذاشته است. نرخ خدمات کارواش‌ها نیز حدود ۶۰ درصد افزایش پیدا کرده است.»
وی درباره منابع آب مورد استفاده این واحدها توضیح می‌دهد: «آب مصرفی کارواش‌ها، آب شرب شبکه لوله‌کشی نیست و عمدتاً از طریق چاه و تانکر تأمین می‌شود. حداقل ۲۰ تا ۲۵ درصد کارواش‌ها چاه اختصاصی دارند و سایر واحدها با ذخیره‌سازی آب حمل‌شده با تانکر در مخازن فعالیت می‌کنند.»
این توضیحات نشان می‌دهد هزینه آب برای کارواش‌ها تنها به تعرفه شبکه محدود نیست و نحوه تأمین آن نیز در هزینه فعالیت این واحدها اهمیت دارد.
از شوینده‌های نانو
تا نازل‌های پرفشار
به گفته رئیس اتحادیه کارواش خودرو، بخشی از واحدهای این صنف برای کنترل مصرف به سراغ مواد شوینده و تجهیزات کاهنده رفته‌اند.
محمدی طامه می‌گوید: «در حال حاضر حدود ۵۰ درصد کارواش‌ها برای کاهش مصرف آب و برق از فناوری و مواد شوینده نانو استفاده می‌کنند. با واحدها درباره به‌کارگیری این مواد صحبت شده و استفاده از آنها مصرف آب را کاهش می‌دهد.»
وی البته به هزینه این روش نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «شوینده‌های خاص، قیمت تمام‌شده خدمات را تا حدودی افزایش می‌دهند، اما مصرف آب را به شکل محسوسی پایین می‌آورند.»
رئیس اتحادیه کارواش خودرو می‌افزاید: «علاوه بر مواد شوینده نانو، نازل‌های پرفشار نیز در کارواش‌ها به کار گرفته می‌شوند تا مصرف آب کنترل شود.»
با این حال، استفاده از ابزارهای کاهنده مصرف به معنای تجهیز همه کارواش‌ها به سیستم بازچرخانی نیست. به گفته محمدی طامه، برخی واحدها پساب خود را تصفیه می‌کنند، اما بخش عمده‌ای از کارواش‌ها به دلیل هزینه بالای تجهیزات تصفیه و بازچرخانی، توان ورود به این حوزه را ندارند.
بازچرخانی در انتظار تأمین مالی
هزینه خرید و نصب تجهیزات، مهم‌ترین مانعی است که رئیس اتحادیه کارواش خودرو برای توسعه بازچرخانی آب مطرح می‌کند.
محمدی طامه با اشاره به نبود حمایت مالی می‌گوید: «دولت تسهیلاتی برای نوسازی و نصب تجهیزات کاهنده مصرف و بازچرخانی به این صنف پرداخت نمی‌کند.» به گفته وی، حتی واحدهایی که دچار مشکل شده یا پلمب شده‌اند نیز تسهیلاتی دریافت نکرده‌اند.
وی درباره ارتباط تجهیز کارواش‌ها با صدور و تمدید پروانه کسب نیز توضیح می‌دهد: «هنگام صدور یا تمدید جواز، گواهی تأییدیه استاندارد یا دستورالعمل مشخصی برای استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف آب از متقاضیان خواسته نمی‌شود و دریافت مدارک و تمدید پروانه طبق روال اداری انجام می‌گیرد.»
بر این اساس، از نگاه این مقام صنفی، توسعه بازچرخانی در کارواش‌ها با دو مسأله روبه‌رو است؛ از یک سو، تأمین هزینه تجهیزات برای بخشی از واحدها دشوار است و از سوی دیگر، استفاده از این تجهیزات در فرآیند صدور و تمدید جواز الزام مشخصی ندارد.
کنترل مصرف در قالیشویی‌ها
در صنف قالیشویی نیز افزایش هزینه آب، ضرورت کنترل مصرف را پررنگ‌تر کرده است. حجت محمدی کمسرخ، رئیس اتحادیه قالیشویان، در گفت‌وگو با خبرنگار «ایران» می‌گوید: «افزایش تعرفه آب در دوره‌های اخیر، هزینه شست‌وشو را حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بالا برده است و سایر هزینه‌ها نیز بر قیمت تمام‌شده خدمات اثر گذاشته‌اند.»
وی درباره استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف توضیح می‌دهد: «با توجه به هزینه‌ها، استفاده از آب به شیوه معمول مقرون‌به‌صرفه نیست و واحدهای صنفی ناچارند برای کنترل مصرف از ابزارها و نازل‌های پرفشار استفاده کنند.»
به گفته رئیس اتحادیه قالیشویان، بخشی از پساب قابل استفاده نیز پس از تصفیه، دوباره با آب ترکیب می‌شود و به چرخه شست‌وشو بازمی‌گردد.
بــــرش
الزام کارخانه‌های قالیشویی به تصفیه پساب
وضعیت الزامات زیست‌محیطی در کارخانه‌های قالیشویی، با آنچه رئیس اتحادیه کارواش خودرو درباره صنف خود بیان می‌کند، متفاوت است.
محمدی کمسرخ می‌گوید: «همه اعضای اتحادیه قالیشویان کارخانه مستقل ندارند و برخی تنها به صورت دفتر خدماتی فعالیت می‌کنند. کارخانه‌ها از اداره کل محیط زیست مجوز می‌گیرند و تصفیه‌خانه آنها باید فعال باشد.»
وی می‌افزاید: «اداره محیط زیست علاوه بر بررسی و تأیید برنامه‌ها، بازدیدهای ماهانه انجام می‌دهد. این نظارت‌ها شامل بررسی فیلترها و انجام آزمایش‌های آب نیز می‌شود.»
رئیس اتحادیه قالیشویان درباره ساختار فعالیت این صنف توضیح می‌دهد: «از حدود ۳۰۰ عضو اتحادیه، نزدیک به ۷۰ تا ۸۰ واحد دارای کارخانه قالیشویی هستند و سایر واحدها شست‌وشوی فرش‌های خود را به این کارخانه‌ها می‌سپارند. در برخی کارخانه‌ها نیز همزمان پنج شرکت فعالیت شست‌وشو انجام می‌دهند.»
اظهارات مسئولان آبفا و نمایندگان این دو صنف، از تفاوت شرایط تأمین آب، هزینه تجهیزات و الزامات نظارتی حکایت دارد. در کارواش‌ها، توسعه بازچرخانی با مانع تأمین مالی روبه‌رو است و در کارخانه‌های قالیشویی، فعال بودن تصفیه‌خانه بخشی از الزامات فعالیت محسوب می‌شود. در کنار تعرفه‌گذاری و برخورد با برداشت غیرمجاز، تسهیل دسترسی به تجهیزات کاهنده مصرف و بازچرخانی می‌تواند زمینه استفاده بهینه‌تر از آب را در این مشاغل فراهم کند.
