معاون بهداشت وزارت بهداشت در همایش روز جهانی غذا و تغذیه سالم:
۶۳ درصد بزرگسالان ایرانی اضافه وزن دارند
سمیه افشین‌فر
گروه اجتماعی
در حالی که میلیون‌ها نفر در جهان با فقر غذایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بخش قابل‌توجهی از مواد غذایی تولید شده پیش از مصرف یا بر سر سفره‌ها، به دورریز تبدیل می‌شود؛ معضلی که علاوه بر تحمیل هزینه‌های اقتصادی به خانواده‌ها، منابع طبیعی را هدر می‌دهد و به محیط‌زیست آسیب می‌زند. کاهش ضایعات غذایی بیش از هر چیز به اصلاح الگوی مصرف و ارتقای سواد سلامت خانواده‌ها نیاز دارد. روز گذشته همایش بزرگداشت روز جهانی «غذا و تغذیه سالم و روز جهانی مقابله با کاهش اتلاف و ضایعات غذایی» برگزار شد.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در این همایش با بیان اینکه سیمای بیماری‌ها در گذر زمان تغییر کرده است، گفت:«سیمای بیماری‌ها از بیماری‌های واگیر به سمت بیماری‌های غیرواگیر تغییر کرده،
بر این اساس، اهمیت نقش تغذیه طی این روزها بیش از گذشته است. ریشه بسیاری از بیماری‌های متابولیک و غیرواگیر به تغذیه و فرآیندهای مرتبط با متابولیسم برمی‌گردد، بنابراین توجه به این ارتباط می‌تواند تأثیر بسزایی در سلامت جامعه داشته باشد.»
رئیسی درباره شیوع اضافه وزن و چاقی در ایران گفت:«63 درصد بزرگسالان کشور به اضافه وزن و چاقی مبتلا هستند. بر اساس آمار، 38 درصد بزرگسالان دچار اضافه وزن و 25 درصد دچار چاقی هستند. زنان نیز بیش از مردان با چاقی مواجه هستند و میزان چاقی شکمی نیز 48 درصد است. چاقی شکمی از عوامل خطر اصلی سندروم متابولیک است و می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت افراد به همراه داشته باشد.» معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره وضعیت سوءتغذیه کودکان زیر پنج سال گفت:«اگرچه وضعیت کشور در برخی شاخص‌ها نسبت به میانگین جهانی بهتر است، اما با موضوع چاقی و اضافه وزن، لاغری و سوءتغذیه کودکان در برخی مناطق مواجه هستیم. بررسی وضعیت کودکان زیر پنج سال در مناطق مختلف کشور بیانگر این است که لاغری و سوءتغذیه در جنوب شرق کشور وجود دارد. آمارهای سال 2022 سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد 390 میلیون کودک و نوجوان پنج تا 19 ساله در جهان طی آن سال دچار اضافه وزن بودند که بیش از 160 میلیون نفر از آنها نیز به چاقی مبتلا بودند.»
به گفته رئیسی، میزان فعالیت بدنی کودکان و نوجوانان کاهش یافته است؛ بسیاری از کودکان، اغلب وقت خود را با تلفن همراه و رایانه سپری می‌کنند و تحرک کافی ندارند. این الگو در مدارس نیز مشاهده می‌شود و اضافه وزن در میان دانش‌آموزان نگرانی‌هایی را درباره سلامت نسل آینده ایجاد کرده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه بررسی نقشه‌های وضعیت تغذیه کودکان و نوجوانان نشان می‌دهد الگوی اضافه وزن و چاقی در مناطق مختلف یکسان نیست، گفت:«به‌طور مثال، چاقی و اضافه وزن در مناطق جنوب شرق کشور پایین‌تر است، اما مناطق مرکز و شمال شاخص بالاتری دارند.» رئیسی با تأکید بر اینکه نقشه‌های تغذیه‌ای باید مبنایی برای سیاست‌گذاری در کشور باشند، گفت:«تفاوت‌های موجود بیانگر نابرابری و فقدان دسترسی عادلانه و مناسب به امکانات و خدمات مورد نیاز است. بنابراین لازم است توجه بیشتری به مناطق دارای وضعیت نامطلوب تغذیه‌ای شود.»
رئیسی با اشاره به کمبود ریزمغذی‌ها در گروه‌های مختلف جمعیتی در کشور گفت:«آمارهای مربوط به کم‌خونی و کمبود ویتامین D اهمیت زیادی دارند. بر اساس آمار و ارقام، تقریباً نیمی از کودکان زیر پنج سال کشور با کمبود ویتامین D مواجه هستند، وضعیتی که قابل‌قبول نیست، بویژه اینکه پیشگیری از این کمبود با اقدامات ساده و کم‌هزینه امکان‌پذیر است.»
مصرف سبزیجات، گوشت قرمز و لبنیات در ایران پایین‌تر از مقادیر توصیه شده است
رئیسی با انتقاد از انتشار اطلاعات نادرست در فضای مجازی توضیح داد:«گاهی اوقات افراد بر اساس مطالبی که در شبکه‌های اجتماعی می‌خوانند، درباره مصرف ویتامین D یا سایر داروها دچار تردید می‌شوند. این در حالی است که توصیه‌های مربوط به مصرف مکمل‌ها باید بر اساس شواهد علمی و نظر متخصصان باشد. این احتمال وجود دارد فردی بیماری زمینه‌ای داشته باشد، سیگار مصرف کند و تحرک کافی نداشته باشد، اما به دلیل مطالبی که در فضای مجازی خوانده است، درباره مصرف یک داروی ضروری نگرانی داشته باشد. در چنین شرایطی، به برخی رفتارهای پرخطر توجه نمی‌شود، اما درباره داروهای تجویز شده نگرانی‌های بی‌اساس شکل می‌گیرد. این مسائل از جمله واقعیت‌هایی است که باید در سطح جامعه با آنها مقابله کرد.»
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، آمار و ارقام نشان می‌دهد کمبود ویتامین D در 60 درصد نوجوانان، مادران باردار و زنان در سنین باروری وجود دارد. همچنین توجه به تأمین ریزمغذی‌ها در گروه‌های مختلف جمعیتی بویژه زنان و کودکان ضروری است.
او درباره اهمیت پیشگیری از کمبود ویتامین D در سنین پایین گفت:«مصرف ویتامین D در میان سالمندان نسبت به سایر گروه‌ها بهتر است. این احتمال وجود دارد فرد در دوران سالمندی با پوکی استخوان و شکستگی مواجه شود و مصرف دارو را
در آن‌بازه زمانی آغاز کند، این در حالی است که تقویت تراکم استخوان باید از دوران کودکی و نوجوانی مورد توجه قرار گیرد و ویتامین D برای سلامت استخوان، پوست، مو و ناخن و سلامت باروری نقش دارد.»
به گفته رئیسی، با کم‌خونی و بیماری‌های خونی مانند تالاسمی در برخی مناطق کشور مواجه هستیم و این موضوع ضرورت توجه بیشتر به وضعیت سلامت و تغذیه در این مناطق را نشان می‌دهد. معاون وزیر بهداشت درباره تجربه موفق کشور در کنترل کمبود ید، آن را یکی از دستاوردهای مهم حوزه بهداشت و سلامت کشور دانست و گفت:«در گذشته، کمبود ید در جامعه شیوع بالایی داشت و بسیاری از افراد با بزرگ‌شدگی غده تیروئید مواجه بودند، اما با اجرای برنامه غنی‌سازی نمک با ید و توصیه به مصرف نمک یددار، این وضعیت تا حد زیادی کنترل شد.»
رئیسی درباره تبلیغات نادرست در زمینه انواع نمک در شبکه‌های اجتماعی گفت:«متأسفانه برخی افراد و جریان‌هایی که با عنوان طب اسلامی یا عناوین مشابه فعالیت می‌کنند، مردم را از مصرف نمک یددار منع و انواع نمک دریا و نمک‌های رنگی را تبلیغ می‌کنند. این تبلیغات می‌تواند دستاوردهای بهداشتی کشور را با خطر مواجه کند.»
او با اشاره به نتایج پایش‌های انجام شده توضیح داد:«بر اساس آخرین بررسی‌های انجام شده، برخی استان‌ها مانند آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری مشکلاتی در زمینه دریافت ید دارند، اما وضعیت کلی کشور همچنان مطلوب است.»
معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره پایش نمک در مراحل تولید و عرضه گفت:«بررسی نمونه‌برداری از محصولات کارخانه‌هایی که ادعای تولید نمک یددار دارند، نشان می‌دهد برخی محصولات عرضه شده فاقد ید بوده‌اند. فروش چنین محصولاتی با عنوان نمک یددار، وضعیتی نامطلوب و غیرقابل قبول است و باید مورد توجه قرار گیرد.»
به گفته رئیسی، مصرف سبزیجات، گوشت قرمز و لبنیات در ایران پایین‌تر از مقادیر توصیه شده است. او گفت:«متأسفانه میزان مصرف لبنیات تقریباً نصف مقدار توصیه شده است و یکی از مشکلات تغذیه‌ای کشور به شمار می‌رود. سرانه مصرف پروتئین در کشور حدود 65 گرم در روز است. میزان نیاز روزانه افراد به پروتئین با توجه به وضعیت متابولیسم و شرایط بدن متفاوت است، اما به‌طور میانگین، مصرف روزانه 0.8 گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن توصیه می‌شود.»
رئیسی درباره میزان مصرف چربی نیز گفت:«به‌طور کلی حدود 15 تا 30 درصد کالری روزانه می‌تواند از چربی تأمین شود، اما نکته مهم نوع چربی مصرفی است. میزان چربی اشباع مصرفی باید حداکثر 10 درصد و میزان چربی ترانس حداکثر یک درصد از کالری روزانه باشد.»
انتخاب ۱۲ قلم کالای مشمول کالابرگ با توجه به نیازهای تغذیه‌ای
دکتر محمداسماعیل مطلق، معاون دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، در این همایش با بیان اینکه امنیت غذایی فقط به معنای تولید و تأمین غذا نیست، گفت:«امنیت غذا مفهومی چندبعدی است که شامل تأمین پایدار مواد غذایی، دسترسی اقتصادی و فیزیکی مردم به غذا، کیفیت و سلامت مواد غذایی، وضعیت تغذیه جامعه و پایداری نظام غذایی می‌شود.» به گفته مطلق، تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب، افزایش هزینه تأمین غذای سالم، نابرابری‌های اقتصادی و منطقه‌ای و همچنین بحران‌ها و تنش‌های منطقه‌ای سبب مواجهه نظام غذایی کشور با چالش‌های متعددی شده است. بر این اساس، سیاست‌گذاری در این حوزه نیازمند رویکردی جامع، علمی و همکاری همه دستگاه‌های مسئول است. معاون دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی با تأکید بر اینکه امنیت غذایی تنها به تولید و تأمین مواد غذایی محدود نمی‌شود، از پیش‌بینی 221 اقدام در سند ملی امنیت غذا و تغذیه خبر داد و گفت:«در این سند 221 اقدام پیش‌بینی شده تا سلامت غذا در تمام مراحل تولید، برداشت، توزیع و مصرف، از مزرعه تا سفره مردم مورد توجه قرار گیرد. 6 کمیسیون تخصصی برای اجرای این اقدامات تعیین شده است.» مطلق درباره تدوین برنامه‌های حمایتی توضیح داد:«یکی از اقدامات مهم، بررسی و تعیین اقلام مشمول حمایت‌های یارانه‌ای بود. در این برنامه تلاش شد کالاهایی انتخاب شوند که بتوانند بخشی از نیاز مردم به پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها را تأمین کنند. انتخاب ۱۲ قلم کالای مشمول کالابرگ نیز با توجه به همین نیازهای تغذیه‌ای و با همکاری دستگاه‌های مختلف انجام شد تا حمایت غذایی از خانوارهای کم‌درآمد انجام شود.»
معاون دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی درباره اقدامات مرتبط با تأمین مواد غذایی در شرایط جنگ و بحران گفت: «برنامه‌ریزی‌ها به نحوی بود تا کمبود و بحران رخ ندهد و از نظر مواد غذایی تأمین مناسب داشته باشیم. در جریان جنگ 12 روزه، با وجود آسیب‌ها و تهدیدهایی که متوجه برخی زیرساخت‌ها و مراکز نگهداری مواد غذایی بود، با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت، وزارت بهداشت و سایر دستگاه‌ها، برنامه‌ریزی لازم برای تأمین مواد غذایی شهرها انجام شد. یکی از موضوعات مورد توجه این بود که شهرها بتوانند در شرایط بحرانی، ذخایر غذایی مورد نیاز خود را برای حدود یک ماه تأمین کنند تا در صورت بروز اختلال در مسیرهای توزیع و تأمین، مردم با کمبود مواد غذایی مواجه نشوند.»
او با اشاره به به‌روزرسانی شاخص‌های سلامت و امنیت غذایی کشور گفت:«بخش عمده شاخص‌های سلامت و امنیت غذایی کشور به‌روز شده است. دستگاه‌های مسئول با دستور رئیس‌جمهوری موظف شده‌اند شاخص‌های اصلی سلامت و امنیت غذایی را تدوین و برای بررسی و تصویب به شورای عالی سلامت و امنیت غذایی ارائه کنند. این شاخص‌ها تقریباً نهایی شده‌اند و تصمیم بر این است در نشست آینده
شورای عالی سلامت و امنیت غذایی مطرح شوند.»
