مصرف CNG از ۱۴.۸ به ۱۸.۵ میلیون مترمکعب در روز رسیده و مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز از منفی‌شدن رشد مصرف بنزین خبر داده است. آیا می‌توان این تغییر را نتیجه سیاست‌های اخیر دانست؟ سهم قیمت و محدودیت‌های کارت سوخت در گرایش مردم به CNG چه بوده است؟
به اعتقاد من، هم سیاست‌های قیمتی و هم اقدامات غیرقیمتی در این تغییر مؤثر بوده‌اند، اما اختلاف هزینه استفاده از دو سوخت و محدودیت‌های کارت سوخت در برخی استان‌ها، نقش مهمی در تصمیم مصرف‌کنندگان داشته است. وقتی استفاده از CNG برای راننده صرفه اقتصادی بیشتری پیدا می‌کند، انگیزه او برای جایگزین‌کردن بخشی از مصرف بنزین افزایش می‌یابد.
مصرف روزانه CNG کشور که تا ۱۵ شهریور حدود ۱۴.۸ میلیون مترمکعب بود، به حدود ۱۸.۵ میلیون مترمکعب رسیده است. در برخی استان‌ها نیز رشد مصرف به ۸۰ درصد رسیده است. این تغییر نشان می‌دهد امکان افزایش استفاده از زیرساخت‌های CNG وجود دارد و رفتار مصرف‌کنندگان نسبت به شرایط اقتصادی و دسترسی به سوخت تغییر می‌کند.
بااین‌حال، برای اینکه بگوییم چه میزان از کاهش مصرف بنزین مستقیماً ناشی از افزایش مصرف CNG بوده یا هر سیاست چه سهمی در این تغییر داشته است، باید آمار در یک بازه زمانی مشخص بررسی شود. همزمانی افزایش مصرف CNG و کاهش مصرف بنزین مهم است، اما برای ارزیابی دقیق، باید سایر عوامل مؤثر بر مصرف سوخت را هم در نظر گرفت.

اگر افزایش مصرف CNG تا حدی حاصل تغییر قیمت و محدودیت دسترسی به بنزین باشد، چه تضمینی برای ماندگاری آن وجود دارد؟ چه شرایطی ممکن است رانندگان را دوباره به مصرف بیشتر بنزین برگرداند؟
تداوم این روند به تصمیم‌های دولت و شرایط استفاده از CNG بستگی دارد. سه موضوع در این زمینه تعیین‌کننده است: حفظ اختلاف قیمت مناسب میان بنزین و CNG، دسترسی آسان به جایگاه‌ها و پایداری عرضه سوخت. اگر این شرایط برقرار باشد، می‌توان به ادامه رشد مصرف امیدوار بود. در مقابل، اگر صرفه اقتصادی CNG کاهش پیدا کند یا راننده برای تأمین سوخت با محدودیت مواجه شود، احتمال بازگشت او به بنزین وجود دارد. بنابراین، افزایش مصرف در یک مقطع زمانی به‌تنهایی به معنای تثبیت الگوی جدید مصرف نیست.
برای توسعه پایدار CNG باید مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر دیده شود. سیاست قیمتی می‌تواند انگیزه اولیه ایجاد کند، اما حفظ این انگیزه به عملکرد شبکه عرضه و اطمینان مصرف‌کننده نیز وابسته است. به همین دلیل، اقدامات مقطعی کافی نیست و لازم است برنامه توسعه این سوخت استمرار داشته باشد.

انجمن، کاهش روزانه حدود ۳.۵ میلیون لیتر مصرف بنزین را به افزایش مصرف CNG نسبت می‌دهد. برآورد صرفه‌جویی حداقل ۱۰ میلیون لیتری در ناوگان عمومی بر چه شرایطی استوار است و برای تحقق آن چه مشوقی پیشنهاد می‌کنید؟
با افزایش مصرف CNG از حدود ۱۴.۸ به ۱۸.۵ میلیون مترمکعب در روز، برآورد ما این است که روزانه حدود ۳.۵ میلیون لیتر از مصرف بنزین کشور کاسته شده باشد. این برآورد نشان می‌دهد CNG می‌تواند در کاهش فشار بر تأمین بنزین نقش عملی داشته باشد؛ البته قرار نیست به‌تنهایی جایگزین همه راهکارهای مدیریت مصرف شود.
کاهش مصرف بنزین به مجموعه‌ای از اقدامات، از جمله توسعه خودروهای دوگانه‌سوز، اصلاح سیاست‌های قیمتی، مدیریت مصرف و استفاده از ظرفیت زیرساخت‌های موجود نیاز دارد. دراین میان، پیشنهاد ما تمرکز بیشتر بر تاکسی‌ها و وانت‌بارهاست.
دولت می‌تواند برای خودروهایی که به‌جای بنزین از CNG استفاده می‌کنند، متناسب با میزان صرفه‌جویی قابل احراز، مشوق ریالی در نظر بگیرد. در این صورت، راننده بخشی از منفعت اقتصادی کاهش مصرف بنزین را دریافت می‌کند و انگیزه بیشتری برای ادامه استفاده از CNG خواهد داشت.
برآورد انجمن این است که اگر کل ناوگان حمل‌ونقل عمومی کشور از CNG استفاده کند، امکان کاهش حداقل ۱۰ میلیون لیتر در روز از مصرف بنزین وجود دارد. این عدد، ظرفیت بالقوه است و تحقق آن به تعداد خودروهای واجد شرایط، میزان پیمایش و سهم واقعی CNG در سوخت مصرفی آنها بستگی دارد. بنابراین، پرداخت مشوق نیز باید به مصرف واقعی و صرفه‌جویی قابل احراز متصل باشد.
برای افزایش مصرف CNG، اولویت با ساخت جایگاه‌های جدید است یا رفع مشکلات جایگاه‌های فعلی؟ از طرف دیگر، چگونه می‌توان هم سرمایه‌گذار را به حضور در این بخش ترغیب کرد و هم نگرانی رانندگان درباره ایمنی و استهلاک خودرو را کاهش داد؟
اولویت اول، استفاده حداکثری از جایگاه‌های موجود و رفع مشکلات اقتصادی و فنی آن‌هاست. در کشور زیرساخت گسترده‌ای ایجاد شده و برای آن سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی صورت گرفته است. پیش از آن‌که برای ساخت جایگاه‌های جدید تصمیم بگیریم، باید امکان بهره‌برداری بهتر از ظرفیت فعلی را بررسی کنیم.
درباره میزان سرمایه‌گذاری نیز نمی‌توان بدون مطالعه رقم واحدی برای کل کشور اعلام کرد. نیاز هر منطقه به وضعیت جایگاه‌ها، تجهیزات، ظرفیت شبکه و میزان تقاضا بستگی دارد. ممکن است در جایی رفع مشکل تجهیزات اولویت داشته باشد و در منطقه‌ای دیگر توسعه ظرفیت ضرورت پیدا کند.
برای جذب سرمایه‌گذار، اصلاح کارمزد جایگاه‌ها و ایجاد اطمینان درباره استمرار سیاست‌های حمایتی اهمیت دارد. سرمایه‌گذار باید بتواند شرایط اقتصادی فعالیت خود را پیش‌بینی کند؛ در غیراین صورت، انگیزه کافی برای ورود یا توسعه فعالیت نخواهد داشت.
در سمت مصرف‌کننده نیز نگرانی درباره ایمنی و استهلاک را باید با خدمات فنی و رعایت استانداردها پاسخ داد. تبدیل خودرو در مراکز مجاز، استفاده از تجهیزات استاندارد، کنترل کیفیت مخازن و سامانه سوخت‌رسانی و ارائه خدمات فنی مناسب ضروری است. استقبال پایدار از CNG زمانی شکل می‌گیرد که راننده هم از صرفه اقتصادی و هم از کیفیت و ایمنی استفاده از آن اطمینان داشته باشد.

بــــرش

شما منفعت جایگزینی هر لیتر بنزین با CNG را حدود ۳۰ سنت برآورد کرده‌اید. این عدد بر چه مبنایی محاسبه شده و چه تفاوتی با صرفه‌جویی راننده در هزینه سوخت دارد؟
مقایسه اقتصادی بنزین و CNG باید با در نظر گرفتن هزینه واقعی تأمین، ارزش صادراتی، هزینه توزیع و منافع حاصل از جایگزینی انجام شود. بنابراین، صرف مقایسه قیمت فروش این دو سوخت به مصرف‌کننده، تصویر کاملی از منفعت اقتصادی آنها ارائه نمی‌کند.
برآورد ما، بر پایه مقایسه ارزش صادراتی بنزین و گاز طبیعی، این است که جایگزینی هر لیتر بنزین با CNG می‌تواند حدود ۳۰ سنت منفعت اقتصادی ایجاد کند. این رقم ثابت نیست و با تغییر قیمت‌های صادراتی، نرخ ارز و هزینه‌های واقعی تأمین دو سوخت تغییر می‌کند.
بنزین ارزش اقتصادی بالایی دارد و کاهش مصرف داخلی آن می‌تواند نیاز به واردات یا فشار بر منابع تأمین را کاهش دهد. CNG نیز با اتکا به منابع گاز طبیعی و زیرساخت موجود، امکان جایگزینی بخشی از مصرف بنزین را فراهم می‌کند. این منفعت در سطح اقتصاد کشور با صرفه‌جویی مستقیم راننده تفاوت دارد. برای خانوار، مزیت اصلی CNG کاهش هزینه سوخت است که به اختلاف قیمت دو سوخت بستگی دارد. در سطح کلان، کاهش فشار بر تأمین بنزین و استفاده بهتر از منابع داخلی مطرح است. پیشنهاد ما این است که دولت بخشی از منفعت حاصل از کاهش مصرف بنزین را از طریق مشوق‌های هدفمند به رانندگان و ناوگان حمل‌ونقل عمومی منتقل کند. به این ترتیب، منفعت اقتصادی کشور با انگیزه مصرف‌کننده برای استفاده از CNG پیوند می‌خورد.