رضا صائمی
دبیر  گروه فرهنگی

چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران را نمی‌توان صرفاً رویدادی سالانه برای نمایش و داوری مجموعه‌ای از فیلم‌ها دانست. اهمیت این دوره، بیش از هر چیز، در همزمانی چند مسأله اساسی در سینمای ایران است. از جمله ضرورت بازخوانی هویت فرهنگی در شرایط اجتماعی و سیاسی پیچیده، گسترش فرصت برای فیلمسازان خارج از پایتخت، مواجهه با فناوری هوش مصنوعی و تلاش برای حفظ اعتبار بین‌المللی سینمای کوتاه. به همین دلیل، جشنواره امسال را باید فرصتی برای ارزیابی نسبت سینما با جامعه و آینده این هنر دانست.
اولین نکته قابل توجه، افزایش مشارکت فیلم‌سازان و تنوع جغرافیایی آثار است. به گفته بهروز شعیبی، دبیر جشنواره، ۷۴ درصد آثار ارسالی از شهرستان‌ها و ۲۶ درصد از تهران بوده‌اند. این آمار، اگرچه به‌تنهایی نشان‌دهنده تحقق عدالت فرهنگی نیست، از ظرفیت گسترده فیلم‌سازی در سراسر کشور حکایت دارد. سینمای ایران برای نوسازی خود نیازمند شنیدن صداهایی است که در مرکز تولید فرهنگی کمتر مجال دیده‌شدن پیدا می‌کنند.
محور مهم دیگر جشنواره امسال، شعار «اندیشه ایرانی؛ روایت جهانی» و توجه به تجربه جنگ رمضان است. بازگشت به هویت و حافظه جمعی، در شرایط بحران، می‌تواند زمینه‌ای برای بازاندیشی در ارزش‌ها، تاریخ و تجربه مشترک جامعه فراهم کند. با این همه، اهمیت سینمای متعهد به جامعه در آن است که از ثبت صرف رویدادها فراتر برود و به کشف لایه‌های انسانی، اخلاقی و عاطفی تجربه زیسته برسد. 
در کنار این مسائل، حضور پررنگ هوش مصنوعی در فیلمسازی، جشنواره را با پرسشی تعیین‌کننده روبه‌رو کرده است. اینکه آیا گسترش ابزارهای تولید تصویر به گسترش خلاقیت سینمایی نیز منجر می‌شود؟ شعیبی تأکید کرده است که هوش مصنوعی باید ابزار باشد، نه هدف. این تمایز اهمیت بنیادین دارد زیرا سهولت تولید تصاویر چشمگیر، لزوماً به معنای خلق سینمایی مؤثر نیست. آنچه به فیلم جان می‌دهد، درام، شخصیت‌پردازی، نگاه مستقل و توانایی برقراری ارتباط با مخاطب است. اهمیت چهل‌وسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران را باید در فرصتی جست‌وجو کرد که برای پیوند سه مؤلفه فراهم می‌آورد: ریشه‌داشتن در تجربه ایرانی، برخورداری از زبان و کیفیت حرفه‌ای سینما و توانایی گفت‌وگو با جهان. موفقیت این دوره نه فقط با تعداد آثار یا برگزیدگان، بلکه با میزان تأثیر آن بر مسیر حرفه‌ای فیلم‌سازان، گسترش عدالت فرهنگی و تقویت تفکر انتقادی در سینما سنجیده خواهد شد. جشنواره زمانی به رسالت واقعی خود نزدیک می‌شود که پس از پایان نمایش‌ها نیز اثرش در فیلم‌هایی که دیده می‌شوند، صداهایی که شنیده می‌شوند و افق‌هایی که برای آینده سینمای ایران گشوده می‌شوند ، باقی بماند.