بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

فصل برداشت گردو در تویسرکان امسال با باغ‌هایی پربارتر از سال گذشته آغاز شده است؛ جایی که بارندگی‌های مناسب در مراحل حساس رشد و کاهش خسارت سرمازدگی، زمینه را برای افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی تولید فراهم کرده و پیش‌بینی می‌شود حدود ۲۴ هزار تن گردو از باغ‌های این شهرستان برداشت شود. این شهرستان با برخورداری از حدود ۸ هزار و ۳۰۰ هکتار باغ گردو، یکی از قطب‌های اصلی تولید این محصول به شمار می‌رود و افزایش عملکرد امسال، ظرفیت قابل توجه آن را در زنجیره تولید گردو نشان می‌دهد. همزمان با آغاز فصل برداشت و افزایش فعالیت گردوتکان‌ها، مدیریت جهاد کشاورزی تویسرکان با هدف کاهش حوادث ناشی از سقوط از درخت، کمیته پیشگیری از حوادث گردوتکانی را با مشارکت دستگاه‌های مرتبط تشکیل داده است. برگزاری آموزش‌های ایمنی برای باغداران و گردوتکان‌ها و تقویت نظارت بر رعایت اصول ایمنی از محورهای این برنامه برای کاهش آسیب‌های انسانی در فصل برداشت است.
«سجاد محمداصغری» مدیرجهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان با اشاره به ظرفیت این شهرستان در تولید گردو گفت: «در حال حاضر حدود ۸ هزار و ۳۰۰ هکتار از باغات شهرستان به کشت گردو اختصاص دارد و بخش عمده این باغ‌ها قدیمی و دارای سابقه طولانی هستند؛ به‌گونه‌ای که برخی درختان گردوی تویسرکان قدمتی بیش از ۴۵۰ سال دارند.» وی افزود: «شرایط اقلیمی و کوهستانی تویسرکان، همراه با ویژگی‌های محیطی منطقه زمینه مناسبی برای تولید گردو فراهم کرده و همین شرایط موجب شده گردوی این شهرستان از نظر کیفیت، مرغوبیت و میزان تولید، جایگاه قابل توجهی در کشور داشته باشد. این ظرفیت در سال‌های گذشته نیز مورد توجه قرار گرفته و باغ‌های گردوی تویسرکان در نظام‌های مرتبط با میراث کشاورزی نیز مطرح بوده‌اند.» اصغری درباره وضعیت سطح باغ‌های گردو در شهرستان اظهار کرد: «سطح زیرکشت فعلی حدود ۸ هزار و ۳۰۰ هکتار است و تغییر محسوسی نسبت به سال‌های گذشته نداشته است. البته در فرآیند اصلاح و احیای باغ‌ها، ممکن است بخشی از درختان به دلیل بروز تنش‌های محیطی، شرایط نامناسب آبی یا مسائل فنی حذف شوند، اما سطح کلی باغ‌های گردوی شهرستان همچنان در همین محدوده قرار دارد.»

رشد ۲۰ درصدی تولید گردو
اصغری، مدیرجهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان با اشاره به پیش‌بینی تولید گردو در سال‌جاری اظهار کرد: «برآورد ما برای تولید امسال حدود ۲۴ هزار تن است که نسبت به سال گذشته افزایش داشته است. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، میزان تولید امسال حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیشتر از سال قبل پیش‌بینی می‌شود.» وی بارندگی‌های مناسب و کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی را از عوامل مؤثر بر افزایش تولید دانست و گفت: «در برخی سال‌ها بارندگی‌های نامناسب در زمان گرده‌افشانی یا وقوع سرمازدگی می‌تواند عملکرد باغ‌ها را کاهش دهد، اما امسال شرایط بارندگی مناسب‌تر بود و خسارت سرمازدگی نیز نسبت به برخی سال‌های گذشته کاهش یافت. مجموعه این عوامل در بهبود عملکرد باغ‌های گردو مؤثر بوده است.» اصغری درباره میانگین عملکرد باغ‌های گردو در تویسرکان نیز اظهار کرد: «میانگین عملکرد حدود ۲.۵ تن در هکتار است، البته در باغ‌های نمونه و مدیریت‌شده، ظرفیت تولید به‌مراتب بالاتر است.» به گفته وی، در سال‌های گذشته باغدار نمونه کشوری تویسرکان توانسته در سطحی یک هکتاری، عملکردی نزدیک به ۶ تن و ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار به ثبت برساند که نشان‌دهنده ظرفیت افزایش بهره‌وری در باغ‌های این شهرستان است. وی در ادامه درباره وضعیت برداشت گردو گفت: «فصل برداشت گردو در تویسرکان اوایل پاییز است و همزمان با برداشت محصول، فعالیت‌های مرتبط با فرآوری، عرضه و خرید و فروش نیز افزایش پیدا می‌کند. برگزاری جشنواره گردو نیز یکی از برنامه‌هایی است که با هدف معرفی ظرفیت‌های تولیدی، اقتصادی و گردشگری شهرستان دنبال می‌شود.»
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان با اشاره به برگزاری سیزدهمین جشنواره گردو در شهرستان افزود: «این جشنواره در کنار برنامه‌های فرهنگی و همایش‌ها، گردوتکانی سنتی، بازدید از باغ‌ها و معرفی صنایع جانبی مرتبط با محصول نیز در دستورکار قرار دارد. این برنامه‌ها فرصتی برای ارتباط مستقیم گردشگران و خریداران با باغداران و معرفی محصول تولیدشده در شهرستان فراهم می‌کند.» اصغری درباره قیمت گردو در زمان برداشت نیز گفت: «در حال حاضر قیمت گردوی تازه با پوست سبز در باغ حدود ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم است و برگزاری جشنواره‌ها و افزایش ارتباط میان تولیدکننده و مصرف‌کننده موجب شده بخشی از مشتریان به ‌صورت مستقیم با باغداران ارتباط برقرار کرده و محصول را از باغ خریداری کنند.»

«فرآوری» حلقه مفقوده گردو
مدیرجهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان یکی از مهم‌ترین موضوعات پیش روی صنعت گردوی تویسرکان را توسعه فرآوری و بسته‌بندی محصول عنوان کرد و افزود: «در حال حاضر بخش قابل توجهی از محصول پس از برداشت، بدون فرآوری صنعتی گسترده وارد بازار می‌شود، در حالی که توسعه صنایع فرآوری می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای محصول ایجاد کند.»
طبق گفته «سجاد محمداصغری»، در شهرستان هنوز واحد صنعتی بزرگ و دائمی فرآوری گردو به شکل گسترده فعال نشده و بخشی از فعالیت‌های موجود در قالب مشاغل خانگی یا واحدهای فصلی و موقت انجام می‌شود. وی اضافه کرد: «چند طرح و حتی مواردی در زمینه ثبت اختراع مرتبط با فرآوری گردو وجود دارد که در صورت رسیدن به مرحله بهره‌برداری می‌توانند بخشی از ظرفیت فرآوری محصول را فعال کنند.» اصغری تأکید کرد: «هدف شهرستان تویسرکان این است که سرمایه‌گذاری در حوزه فرآوری گردو افزایش یابد؛ زیرا ایجاد واحدهای فرآوری و بسته‌بندی علاوه بر افزایش ارزش محصول، می‌تواند زمینه اشتغال بیشتری ایجاد کند و امکان حضور قدرتمندتر گردوی تویسرکان در بازارهای مختلف را فراهم آورد.» وی افزود: «در حال حاضر نیز در جلسات و برنامه‌های ترویجی، ضرورت حرکت از فروش محصول خام به سمت فرآوری و بسته‌بندی برای باغداران تشریح شده است.» مدیرجهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان درباره مکانیزه کردن برداشت گردو نیز اظهار کرد: «استفاده از دستگاه‌های مخصوص تکان دادن درخت و برداشت محصول در برخی مناطق امکان‌پذیر است، اما شرایط کوهستانی تویسرکان و شیب بالای بسیاری از باغ‌ها، استفاده از ماشین‌آلات بزرگ را با محدودیت مواجه می‌کند. به همین دلیل، دستگاه‌هایی با قابلیت حمل آسان‌تر و امکان استفاده در مناطق صعب‌العبور می‌تواند برای باغ‌های شهرستان کاربرد بیشتری داشته باشد.» وی افزود: «در حوزه مکانیزاسیون، یکی از شرکت‌های فعال شهرستان نیز دستگاه پوست‌گیر گردو تولید کرده که برای جدا کردن پوست سبز گردو مورد استفاده قرار می‌گیرد و این محصول دارای ثبت اختراع است و در نقاط مختلف کشور نیز عرضه می‌شود. توسعه چنین فناوری‌هایی می‌تواند بخشی از مشکلات مرحله پس از برداشت را کاهش دهد.»

پیشگیری از حوادث گردوتکانی
اصغری در عین حال به حوادث ناشی از سقوط از درخت در فصل برداشت گردو اشاره کرد و گفت: «موضوع حوادث گردوتکانی یکی از مسائل جدی شهرستان است و از ابتدای سال، کمیته پیشگیری از حوادث با حضور دستگاه‌های مرتبط از جمله اورژانس، جهاد کشاورزی و فرمانداری تشکیل شده است. در این چارچوب، جلسات آموزشی برای کشاورزان، دهیاران و عوامل مرتبط برگزار و توصیه‌های لازم درباره پیشگیری از سقوط و نحوه ارائه کمک‌های اولیه مطرح شده است.» وی ادامه داد: «یکی از عوامل مؤثر در بروز این حوادث، ورود افراد فاقد تجربه کافی به عملیات گردوتکانی است. گاهی باغدار به دلیل نداشتن توان جسمی یا آشنایی کافی با کار در ارتفاع، فردی را برای برداشت محصول به کار می‌گیرد که تجربه لازم را ندارد و همین موضوع می‌تواند خطر سقوط را افزایش دهد.» مدیرجهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان استفاده از تجهیزات ایمنی را یکی از راهکارهای کاهش شدت حوادث دانست و افزود: «در این زمینه با چند شرکت برای تأمین کمربندهای ایمنی مخصوص کار در ارتفاع مذاکره شده و نمونه‌هایی نیز در اختیار باغداران قرار گرفته است. این تجهیزات در صورت وقوع سقوط می‌توانند از سقوط آزاد و برخورد شدید فرد با زمین جلوگیری کنند و زمان لازم برای امدادرسانی را افزایش دهند.» به گفته وی، قیمت این تجهیزات بسته به نوع و مدل متفاوت است و برخی نمونه‌ها حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان قیمت دارند. اصغری با بیان اینکه موضوع هزینه برای برخی باغداران یک مانع محسوب می‌شود، گفت: «علاوه بر خرید، موضوع اجاره تجهیزات نیز مطرح شده، اما هنوز این روش به شکل گسترده اجرایی نشده است.»

ضرورت فرهنگ‌سازی برای ایمنی باغداران
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان بر ضرورت تبدیل استفاده از تجهیزات ایمنی به یک فرهنگ در میان باغداران تأکید کرد و گفت: «همان‌طور که استفاده از کمربند ایمنی در خودرو با فرهنگ‌سازی و اجرای الزامات قانونی به یک رفتار عمومی تبدیل شد، در باغ‌های گردو نیز باید به نقطه‌ای برسیم که بدون تجهیزات ایمنی، فرد اجازه صعود از درخت را نداشته باشد. در کنار آموزش، فرهنگ‌سازی و نظارت نیز باید تقویت شود.»
اصغری همچنین بیمه باغداران و فعالان این حوزه را یکی دیگر از ابزارهای کاهش تبعات حوادث دانست و اظهار کرد: «کارگزاری‌های بیمه در سطح شهرستان اطلاع‌رسانی لازم را انجام داده‌اند و باغداران می‌توانند بر اساس تعداد درختان و نوع پوشش مورد نیاز، باغ خود را بیمه کنند. همچنین امکان بیمه حوادث فردی باغدار یا فرد فعال در باغ نیز وجود دارد تا در صورت وقوع حادثه، بخشی از خسارت جبران شود.»
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان درباره اشتغال ایجادشده در بخش گردو نیز گفت: «حدود ۸ هزار باغدار در سامانه‌های مرتبط با حوزه باغبانی شهرستان ثبت شده‌اند که بخش قابل توجهی از فعالیت اقتصادی خانوارهای منطقه به باغداری و تولید گردو وابسته است. این اشتغال تنها به مرحله تولید محدود نمی‌شود و پس از برداشت نیز زنان و دیگر اعضای خانواده در فعالیت‌هایی مانند فرآوری و آماده‌سازی محصول مشارکت دارند.» وی افزود: «حدود ۲۵۰ واحد صنفی در شهرستان در حوزه خرید و فروش گردو فعالیت می‌کنند و در کنار آنها، فروشگاه‌های مجازی نیز به عرضه این محصول مشغول هستند. توسعه فروش مستقیم و مجازی می‌تواند ارتباط میان تولیدکننده و مصرف‌کننده را تقویت کند و بخشی از هزینه‌های واسطه‌ای را کاهش دهد.» اصغری در پایان با اشاره به جایگاه گردوی تویسرکان در برنامه‌های معرفی ظرفیت‌های کشاورزی و گردشگری شهرستان گفت: «ثبت و معرفی این ظرفیت در سطح ملی و بین‌المللی، علاوه بر مسئولیت برای حفظ کیفیت محصول، فرصت مناسبی برای توسعه گردشگری کشاورزی، معرفی باغ‌های سنتی و تقویت زنجیره اقتصادی گردو فراهم کرده است. استمرار این جایگاه نیازمند توجه همزمان به حفظ باغ‌های قدیمی، افزایش بهره‌وری، توسعه صنایع فرآوری، کاهش حوادث برداشت و ایجاد بازارهای جدید برای محصول است.»

بــــرش

گردوتکانی با ۹۵ مصدوم و ۲ فوتی

آغاز فصل برداشت گردو هر سال با افزایش حوادث ناشی از سقوط از درخت همراه است. طبق گفته «محمد ربیع یگانه» رئیس مرکز اورژانس ۱۱۵ و مدیریت حوادث دانشگاه علوم پزشکی همدان، در بازه زمانی ۲۰ شهریور تا ۲ مهر 1405، در پی حوادث ناشی از سقوط از درخت گردو در باغات استان همدان، ۹۵ نفر مصدوم و دو نفر جان خود را از دست دادند. وی با بیان اینکه در این بازه زمانی، تیم‌های درمانی اورژانس ۱۱۵ با حضور در محل حوادث، خدمات فوریت‌های پزشکی را به مصدومان ارائه کردند، ادامه داد: «شهرستان تویسرکان، به عنوان پایتخت گردوی ایران، با ۴۰ مصدوم و دو فوتی بیشترین آمار حوادث سقوط از درخت گردو را به خود اختصاص داده است.» وی در ادامه آمار مصدومان سایر شهرستان‌ها را نیز اعلام کرد و گفت: «در این مدت در شهرستان همدان ۱۲ نفر، ملایر ۲۵ نفر، نهاوند ۱۷ نفر و بهار یک نفر بر اثر سقوط از درخت گردو مصدوم شده‌اند.» رئیس مرکز اورژانس ۱۱۵ همدان تأکید کرد: «رعایت اصول ایمنی هنگام برداشت محصول و پرهیز از صعود به درختان بدون تجهیزات و شرایط ایمن، ضروری است.»