وقتی زباله‌های پلاستیکی جاده می‌شوند
محبوبه ستارزاده
گروه علم و فناوری
در هندوستان روزانه حدود ۲۵ هزار تن ضایعات پلاستیکی تولید می‌شود؛ حجم عظیمی از زباله که بخش قابل‌توجهی از آن به دلیل دشواری فرآیند بازیافت، سر از محیط‌زیست در می‌آورد و به یکی از چالش‌های جدی این کشور تبدیل شده است. حالا مسئولان هند تصمیم گرفته‌اند با کمک فناوری، بخشی از این زباله‌های مخرب را به ماده‌ای مفید برای توسعه زیرساخت‌های کشور تبدیل کنند؛ ایده‌ای که یکی از جذاب‌ترین نمونه‌های آن، استفاده از ضایعات پلاستیکی در ساخت و آسفالت جاده‌هاست. در همین راستا، با همکاری متخصصان حوزه حمل‌ونقل و فناوران هندی، اولین بزرگراه این کشور در قالب یک طرح آزمایشی با ترکیبی از قیر و ضایعات پلاستیکی آسفالت شده است. در این فناوری از ترکیبی موسوم به LDPE-modified bitumen یا قیر اصلاح‌شده با پلی‌اتیلن باچگالی کم استفاده می‌شود؛ روشی که علاوه بر کمک به مدیریت حجم فزاینده زباله‌های پلاستیکی، می‌تواند میزان وابستگی هند به قیر وارداتی را نیز تا حد قابل‌توجهی کاهش دهد.
هند کشوری پهناور با شبکه‌ای گسترده از جاده‌هاست و توسعه، نگهداری و بازسازی این شبکه، بویژه در مناطق روستایی، هزینه بسیار زیادی به دولت تحمیل می‌کند. از سوی دیگر، افزایش تردد خودروها و شرایط آب‌وهوایی در برخی مناطق، فشار زیادی بر سطح آسفالت وارد می‌کند و باعث می‌شود جاده‌ها در مدت‌زمان کوتاه‌تری نیازمند تعمیر و بازسازی شوند. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد، استفاده از ضایعات پلاستیکی در ترکیب آسفالت می‌تواند هزینه اجرای پروژه‌های آسفالت را حداقل حدود ۲۰ درصد کاهش دهد. اگر این فناوری در مقیاس گسترده مورد استفاده قرار گیرد، صرفه‌جویی حاصل از آن در پروژه‌های متعدد راه‌سازی می‌تواند رقم قابل‌توجهی باشد.
اما این فناوری تنها یک راهکار برای کاهش هزینه‌های راه‌سازی نیست. یکی از مهم‌ترین مزایای آن، استفاده از بخشی از پلاستیک‌هایی است که بازیافت آنها دشوار است و در صورت رها شدن در طبیعت، آسیب‌های زیست‌محیطی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند. در این فرآیند از پلی‌اتیلن با چگالی کم (LDPE)، نوعی پلیمر ترموپلاستیک، استفاده می‌شود که با حرارت نرم می‌شود و پس از سرد شدن، بدون آنکه ساختار شیمیایی آن به شکل اساسی تغییر کند، دوباره سخت می‌شود؛ ویژگی‌ای که امکان استفاده از آن را در فرآیند تولید آسفالت فراهم می‌کند. در این روش، ضایعات پلاستیکی پس از طی مراحل مختلف آماده‌سازی و پردازش، به ترکیب آسفالت اضافه می‌شوند تا محصول نهایی از ویژگی‌های فنی مناسب‌تری برخوردار شود. این موضوع می‌تواند راهی برای تبدیل یک ماده دورریز و دردسرساز به ماده‌ای دارای ارزش افزوده باشد؛ به عبارت دیگر، پلاستیکی که پیش از این ممکن بود در طبیعت رها شود یا فرآیند بازیافت آن هزینه‌بر و دشوار باشد، به بخشی از زیرساخت حمل‌ونقل تبدیل می‌شود.
از جمله ضایعاتی که می‌توان در این فرآیند مورد استفاده قرار داد، می‌توان به لوله‌های پلاستیکی دورریز مورد استفاده در سیستم‌های آبیاری مناطق روستایی، پوشه‌ها و برخی محصولات پلاستیکی مصرف‌شده در مدارس و اداره‌ها، بطری‌های پلاستیکی، ظروف یکبارمصرف و سایر انواع پلاستیک‌های مصرفی اشاره کرد. مدیریت این حجم از پلاستیک، به‌خصوص در کشوری با جمعیت بسیار زیاد، اهمیت زیادی دارد و استفاده از آن در پروژه‌های عمرانی می‌تواند بخشی از فشار واردشده بر سیستم مدیریت پسماند را کاهش دهد.
البته مهم‌ترین نکته در این طرح، تنها استفاده از پلاستیک نیست، بلکه فناوری مورد استفاده برای تبدیل این ضایعات به بخشی از آسفالت مقاوم است. در این فرآیند، پلاستیک باید به شیوه‌ای کنترل‌شده آماده و با مواد مورد استفاده در آسفالت ترکیب شود تا محصول نهایی با برخورداری از استحکام مناسب، در برابر شرایط سخت محیطی نیز مقاومت بیشتری داشته باشد.
آسفالت تولیدشده با این روش می‌تواند مقاومت بالاتری در برابر فشار ناشی از تردد خودروهای سنگین داشته باشد و در برابر دمای بالا نیز عملکرد مناسبی از خود نشان دهد. این ویژگی بویژه برای کشورهایی مانند هند که برخی مناطق آن با گرمای شدید و ترافیک سنگین مواجه هستند، اهمیت زیادی دارد. آسفالتی که در برابر حرارت و فشار مقاوم‌تر باشد، کمتر دچار تغییر شکل و فرسودگی سریع می‌شود و در نتیجه می‌تواند عمر مفید جاده را افزایش دهد.
به این ترتیب، فناوری استفاده از پلاستیک در آسفالت می‌تواند همزمان چند هدف را دنبال کند: کاهش حجم ضایعات پلاستیکی، کاهش هزینه ساخت و نگهداری جاده‌ها، کاهش نیاز به برخی مواد اولیه وارداتی و افزایش دوام آسفالت. همین ترکیب مزایا باعث شده است استفاده از پلاستیک‌های دورریز در راه‌سازی به یکی از ایده‌های قابل‌توجه در حوزه فناوری‌های سبز و توسعه زیرساخت‌های پایدار تبدیل شود.
تجربه هند نشان می‌دهد که گاهی یک چالش بزرگ زیست‌محیطی می‌تواند با کمک فناوری به فرصتی برای توسعه زیرساخت تبدیل شود؛ یعنی به جای آنکه پلاستیک‌های دورریز صرفاً به عنوان زباله دیده شوند، می‌توان بخشی از آنها را پس از پردازش مناسب، وارد چرخه تولید کرد و از آنها برای ساخت جاده‌هایی مقاوم‌تر و کم‌هزینه‌تر بهره گرفت. اگر نتایج طرح‌های آزمایشی در مقیاس گسترده نیز موفقیت‌آمیز باشد، این فناوری می‌تواند چشم‌انداز تازه‌ای برای مدیریت ضایعات پلاستیکی و توسعه جاده‌های پایدار در هند و حتی دیگر کشورها ایجاد کند.
