حدیث حدادی 
گروه اقتصادی

افزایش برداشت برنج، به گفته فعالان این بازار، با رونق فروش همراه نشده است. بخشی از محصول در کارخانه‌های شالیکوبی و انبارها باقی مانده، کشاورزان با افزایش هزینه‌های تولید روبه‌رو هستند و کاهش قدرت خرید نیز تقاضا را محدود کرده است. نمایندگان تشکل‌های تولید و تأمین برنج، راه بهبود گردش بازار را حمایت هم‌زمان از قدرت خرید خانوارها و تأمین مالی خرید محصول از کشاورزان می‌دانند.
به گزارش خبرنگار«ایران»، بازار برنج با دو مسأله به‌هم‌پیوسته مواجه است. تولیدکنندگان برای تأمین هزینه‌های تولید و ادامه فعالیت به فروش محصول نیاز دارند، اما در سوی دیگر بازار، قیمت برنج خرید را برای بخشی از مصرف‌کنندگان دشوار کرده است. اظهارات دو فعال صنفی در گیلان و مازندران نشان می‌دهد نگرانی آنها بیش از آن‌که متوجه کمبود موجودی باشد، به کندی معاملات و دشواری گردش محصول از مزرعه تا سفره مربوط است.

افزایش برداشت همراه با کندی فروش
امیــــــــــر آقاجانیــــــــــان، مدیــــــــرکل انجمن تأمین‌کنندگان برنج استان گیلان و از تولیدکنندگان این محصول، در گفت‌وگو با «ایران» از افزایش برداشت خبر داد و گفت: «برداشت برنج به‌دلیل مساعد بودن شرایط آب‌وهوایی امسال حدود ۲۰۰ هزار تن بیشتر از سال گذشته بوده است و در حال حاضر کمبودی در بازار وجود ندارد.» او با اشاره به موجودی محصول در کارخانه‌های برنج افزود: «تورم و افزایش قیمت کودهای شیمیایی و ادوات کشاورزی، شرایط تولید را دشوار کرده و کشاورزان به‌سختی محصول خود را می‌فروشند.»به گفته آقاجانیان، تمایل کشاورزان به فروش کاهش یافته است. با این حال، از توضیحات او روشن نیست که این وضعیت بیشتر ناشی از فاصله قیمت پیشنهادی خریداران با انتظار کشاورزان است یا کاهش تعداد خریداران. آنچه در روایت او برجسته است، باقی ماندن محصول در کنار افزایش هزینه‌های تولید است. وضعیتی که می‌تواند تأمین منابع مورد نیاز برای ادامه فعالیت کشاورزان را دشوار کند. آقاجانیان همچنین سامان‌دهی بازار و نظارت بر آن را ضروری می‌داند. او معتقد است موجودی برنج داخلی پاسخگوی نیاز کشور است و نیازی به واردات وجود ندارد. با این حال، ارزیابی نیاز وارداتی، علاوه بر موجودی انبارها، به آمار تولید، مصرف سالانه و ذخایر کشور وابسته است و نمی‌توان صرفاً از افزایش برداشت، بی‌نیازی از واردات را نتیجه گرفت.

کاهش قدرت خرید در سوی دیگر بازار
مهدی جعفریان، مدیر انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج ایران در شعبه مازندران، نیز در گفت‌وگو با «ایران» مسأله اصلی بازار را کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و افزایش هزینه‌های تولید عنوان کرد. او گفت: «زمانی که با کشاورز، فروشنده و مصرف‌کننده صحبت می‌کنید، همگی به شرایط موجود انتقاد دارند. چراکه اینها به‌صورت زنجیره‌ای و دومینووار به هم متصل هستند.»  جعفریان با اشاره به کاهش تقاضا حتی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای مجموعه خود، تأکید کرد که افت توان خرید مردم بر فروش تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان نیز اثر گذاشته است. به این ترتیب، کندی بازار تنها در مرحله عرضه شکل نمی‌گیرد و محدود شدن خرید خانوارها نیز گردش محصول و بازگشت منابع مالی به حلقه‌های تولید و توزیع را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اختلاف برآوردها درباره میزان تولید
جعفریان میزان تولید امسال را حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن برآورد کرده است. او درعین حال، رقم حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تن را به آمار سازمان جهاد کشاورزی نسبت داد. آقاجانیان قیمت مصرف‌کننده برنج ایرانی را حدود ۵۴۰ هزار تومان در هر کیلوگرم اعلام کرد و گفت:« عمده‌فروشان محصول را با قیمت حدود ۴۸۰ تا ۴۹۰ هزار تومان به تهران عرضه می‌کنند.» او هزینه تمام‌شده برای کشاورز را نیز «بدون احتساب الک» حدود ۳۳۰ تا ۳۵۰ هزار تومان عنوان کرد. این قیمت‌ها بدون مشخص شدن رقم برنج، کیفیت، زمان معامله و اجزای هزینه، قابل تعمیم به کل بازار نیستند. همچنین فاصله هزینه تولید با قیمت عمده‌فروشی و مصرف‌کننده را نمی‌توان مستقیماً سود کشاورز یا واسطه دانست و هزینه‌های فرآوری، حمل، بسته‌بندی و توزیع باید در چنین محاسبه‌ای مشخص باشد. جعفریان نیز از افزایش شدید هزینه سم، کود و شالیکوبی سخن گفت و میزان افزایش را ۱۰ برابر عنوان کرده است. او تأکید داشت که شرکت‌های رسمی، محاسبات هزینه و فرمول‌های قیمت‌گذاری خود را در اختیار دستگاه‌های نظارتی قرار داده‌اند و فروش آنها بر مبنای سود منطقی انجام می‌شود.

حمایت از خرید محصول 
و دسترسی خانوارها
پیشنهاد جعفریان برای بهبود وضعیت بازار، حمایت در دو بخش است. اول تقویت قدرت خرید مصرف‌کنندگان و پرداخت تسهیلات تشویقی به شرکت‌های بزرگ برای خرید و نگهداری محصول و عرضه آن در زمان نیاز.
به اعتقاد او، این اقدام می‌تواند به فروش محصول کشاورزان و تعادل بازار کمک کند. با این حال، اثربخشی حمایت از خرید و ذخیره‌سازی، به نحوه اجرای آن وابسته است. پیوند دادن تسهیلات به خرید مستند از کشاورزان، شفافیت موجودی و عرضه زمان‌بندی‌شده، می‌تواند کمک کند منابع حمایتی به گردش واقعی محصول تبدیل شود. در سوی تقاضا نیز حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوارها، بویژه گروه‌های کم‌درآمد، می‌تواند دسترسی به این کالای غذایی را تقویت کند و هم‌زمان به فروش تولیدکنندگان کمک برساند. مسأله بازار برنج، تنها میزان برداشت نیست. محصول باید با شرایطی به فروش برسد که ادامه تولید برای کشاورز امکان‌پذیر باشد و خرید آن نیز از دسترس مصرف‌کننده خارج نشود. حمایت از تولید و حمایت از قدرت خرید، در این بازار دو مسیر جدا نیستند؛ هر دو به گردش محصول از مزرعه تا سفره وابسته‌اند.