زوزان نقشبندی
گروه اقتصادی

با نزدیک شدن به فصل سرما، بحث تأمین گاز و محدودیت‌های احتمالی در روزهای اوج مصرف بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور که در پی آسیب به برخی تأسیسات از مدار خارج شده، هنوز به طور کامل به چرخه تولید بازنگشته است. این در حالی است که ناترازی میان تولید و مصرف گاز پیش از این نیز وجود داشت و با کاهش بخشی از ظرفیت تولید، فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر از قبل شده است.
تجربه زمستان‌های گذشته نشان داده است که برخی مناطق کشور، بویژه استان‌های شمالی در روزهای سرد با افت فشار مواجه می‌شوند. گلستان، مازندران و خراسان شمالی از جمله این استان‌ها هستند. به گفته شرکت ملی گاز، امسال نیز با توجه به ظرفیت تولید موجود، وضعیت تأمین گاز در این مناطق با محدودیت‌هایی همراه خواهد شد.
در کنار بخش خانگی، نیروگاه‌ها برای تولید برق به گاز نیاز دارند. در بخش صنعت نیز میزان گازرسانی در روزهای اوج مصرف اهمیت دارد. صنایعی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی به گاز وابسته‌اند و هر گونه تغییر در میزان دریافت گاز می‌تواند بر روند فعالیت آنها اثر بگذارد. همچنین در صنعت پتروشیمی، گاز علاوه بر مصرف سوخت، در برخی واحدها به‌عنوان خوراک استفاده می‌شود.
 
شرایط جنگی و فشار مصرف خانگی 
بر شبکه گاز
در فصل‌های سرد سال، تغییر الگوی مصرف باعث افزایش تقاضای گاز می‌شود و مصرف بخش خانگی بالا می‌رود. هوشنگ صیدالی، مدیر هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز در گفت‌وگو با «ایران» با اشاره به شرایط جنگی کشور می‌گوید:«ما در کشور با شرایط جنگی مواجه هستیم و باید متناسب با این شرایط، برنامه‌ریزی لازم را داشته باشیم.»
او با اشاره به میزان تولید و مصرف گاز در زمستان سال گذشته توضیح می‌دهد:«سال گذشته در اوج مصرف، میزان تولید گاز کشور از مرز ۸۰۰ میلیون مترمکعب در روز هم عبور کرد. در ۱۴۰۴، مصرف بخش خانگی و صنایع جز در یک شبانه‌روز و در زمان اوج مصرف به ۷۳۷ میلیون مترمکعب رسید.»
به گفته صیدالی، بخش عمده‌ای از گاز تولیدی کشور در بخش خانگی مصرف می‌شود؛ در عین حال، تأمین سوخت نیروگاه‌ها برای تولید برق نیز از دیگر تعهدات شبکه گاز است. نیروگاه‌ها برای تولید برق به سه نوع سوخت گاز، گازوئیل و مازوت متکی هستند و بخشی از گاز تولیدی باید به این بخش اختصاص پیدا کند. 
همین مسأله در کنار مصرف بالای خانگی، بویژه در دو ماه دی و بهمن، می‌تواند شبکه گاز را با محدودیت‌هایی مواجه کند.
مدیر هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، کاهش مصرف خانگی را یکی از عوامل مؤثر در عبور از روزهای اوج مصرف می‌داند و تأکید می‌کند که همراهی مشترکان در این زمینه اهمیت زیادی دارد. او می‌گوید:«اولین شرط برای اینکه بتوانیم این مشکلات را پشت سر بگذاریم، این است که مردم امسال در بخش خانگی کمک جدی به ما کنند و مصرف خود را تا حد امکان کاهش دهند.»
به گفته او، اگر خانوارها در سراسر کشور بتوانند دمای خانه‌های خود را تنها یک درجه کاهش دهند، میزان صرفه‌جویی حاصل به حدود ۲۵ میلیون مترمکعب گاز در روز می‌رسد که رقمی معادل تولید یک فاز پارس جنوبی است. 

افت دما و احتمال افزایش محدودیت‌های گاز در استان‌های سردنشین
با این حال، میزان آمادگی شبکه گاز برای زمستان امسال تنها به برنامه‌های مدیریت مصرف محدود نمی‌شود و شرایط آب‌وهوایی نیز در تعیین سطح تقاضا و فشار بر شبکه نقش مهمی دارد. صیدالی با اشاره به پیش‌بینی‌های مطرح ‌شده درباره احتمال سرمای بیشتر در سال ‌جاری می‌گوید که امسال از احتمال وقوع پدیده ال‌نینو و متفاوت بودن شرایط آب‌وهوایی سخن گفته شده است. در چنین شرایطی، افت بیشتر دما می‌تواند میزان مصرف گاز را افزایش دهد و فشار بیشتری بر شبکه وارد کند.
او در این‌باره تأکید می‌کند:«هرچه دما پایین‌تر بیاید، مشکلات ما بیشتر خواهد شد. در مقابل، هر چه مردم و صنایع برای مصرف بهینه همکاری بیشتری داشته باشند، محدودیت‌های ما در بخش‌های دیگر کمتر خواهد شد.»
با وجود این اولویت، صیدالی احتمال اعمال محدودیت در صورت افزایش مصرف و ناتوانی در کنترل آن را منتفی نمی‌داند. به گفته او، اگر مصرف گاز از سطح قابل مدیریت فراتر برود، شرکت ملی گاز ناچار خواهد بود محدودیت‌هایی را در برخی بخش‌ها اعمال کند.
او با اشاره به آسیب ‌دیدن تعدادی از تأسیسات تولید گاز در سال گذشته و خارج بودن آنها از مدار بهره‌برداری، بر تأثیر این وضعیت بر میزان تولید تأکید می‌کند و می‌گوید:«امیدواریم مردم عزیزمان شرایط امسال را درک کنند. تعدادی از تأسیسات تولیدی ما در سال گذشته آسیب دیدند و اکنون در مدار نیستند. قطعاً این مسأله تا حدودی روی میزان تولید گاز ما اثر داشته است.»
مدیر هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران توضیح می‌دهد:«با میزان تولیدی که سال گذشته داشتیم، همچنان در سه استان گلستان، مازندران و خراسان شمالی افت فشار داشتیم. بنابراین با در نظر گرفتن مشکلات سال گذشته و ظرفیت تولیدی که امسال از دست داده‌ایم، احتمال افت فشار بیشتر خواهد شد.» او با اشاره به احتمال سردتر بودن زمستان پیش‌ رو می‌گوید:«در بخش خانگی استان‌های شمالی و همچنین هشت استان دیگر که احتمال می‌دهیم با درجاتی از مشکل و محدودیت مواجه شوند، شرایط دشوارتری خواهیم داشت.»
او کاهش مصرف در سایر استان‌ها را یکی از راهکارهای جلوگیری از بروز مشکل در مناطق شمالی می‌داند و تأکید می‌کند که همکاری مشترکان در سراسر کشور می‌تواند از فشار بر شبکه گاز در این مناطق بکاهد. به گفته صیدالی، اگر سایر استان‌ها مصرف خود را تا حد امکان کاهش دهند، امکان تأمین گاز بخش خانگی در استان‌های شمالی با دشواری کمتری فراهم می‌شود.
مدیر هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، تأمین گاز مشترکان خانگی را اولویت اصلی این شرکت در زمستان پیش‌ رو عنوان می‌کند و می‌گوید:«خط قرمز ما مردم هستند. تمام تلاش خود را می‌کنیم تا جایی که امکان‌پذیر باشد، گاز هیچ مشترکی قطع نشود.»
صیدالی همچنین از تدوین سناریوهای مختلف برای مدیریت افت فشار احتمالی در استان‌های در معرض خطر خبر می‌دهد. به گفته او، شرکت ملی گاز وضعیت این استان‌ها را به‌طور مستمر رصد می‌کند و برای مواجهه با شرایط احتمالی، برنامه‌هایی در نظر گرفته است تا در صورت بروز افت فشار در هر یک از آنها، اقدامات لازم با هدف کاهش پیامدها و به حداقل رساندن محدودیت‌ها اجرا شود.
 
کارورهای انرژی در مسیر کاهش مصرف گاز
در کنار مدیریت مصرف خانگی، شرکت ملی گاز ایران امسال استفاده از ظرفیت کارورهای انرژی را نیز در دستور کار قرار داده است. این کارورها با شناسایی واحدها و بخش‌هایی که مصرف گاز آنها خارج از الگوی متعارف است، امکان رصد و اجرای اقدامات بهینه‌سازی را فراهم می‌کنند. هدف از این اقدامات، کاهش مصرف و بازگرداندن بخشی از گاز هدر رفته به چرخه مصرف است.
صیدالی در این‌باره می‌گوید:«امسال از ظرفیت کارورها استفاده کرده‌ایم و این کارورها فعالیت خود را آغاز کرده‌اند. آنها محل‌هایی را که مصرف خارج از عرف دارند، شناسایی و رصد می‌کنند و با اجرای اقدامات بهینه‌سازی، درصدد کاهش مصرف هستند.»
به گفته او، بخش انرژی و کربن شرکت ملی گاز ایران نیز به‌ صورت مستمر عملکرد این کارورها را دنبال می‌کند. این بخش هر هفته روند فعالیت کارورهای نوع یک و نوع دو را بررسی و پیگیری می‌کند تا بخشی از گازی که در سال‌های گذشته هدر می‌رفته است، از طریق اقدامات بهینه‌سازی به چرخه مصرف بازگردد.
 
افزایش قبوض و ضرورت مدیریت مصرف
صیدالی با اشاره به افزایش تعداد مشترکان خانگی نسبت به سال گذشته، این موضوع را یکی از عوامل افزایش مصرف گاز عنوان می‌کند. به گفته او، رشد تعداد مشترکان به افزایش تقاضا منجر می‌شود و در شرایطی که بخشی از ظرفیت تولید از دست رفته است، مدیریت توازن میان عرضه و تقاضا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
او در ادامه به افزایش قیمت گاز در سال گذشته و احتمال افزایش بیشتر تعرفه‌ها و مبالغ قبوض گاز در سال ‌جاری اشاره می‌کند. از نگاه او، هزینه قبوض می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر رفتار مصرفی خانوارها باشد و آنها را به سمت مدیریت و بهینه‌سازی مصرف سوق دهد.
مدیر هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران در این‌باره تأکید می‌کند که مشترکان باید گاز را متناسب با نیاز و ضرورت مصرف کنند. به گفته او، کاهش مصرف غیرضروری از یک سو می‌تواند به کنترل هزینه قبوض خانوارها کمک کند و از سوی دیگر با کاهش فشار بر شبکه، امکان تأمین گاز سایر بخش‌ها و جلوگیری از بروز محدودیت در نقاط مختلف کشور را افزایش دهد.
 
محدودیت گاز صنایع در زمستان امسال 
در کنار نگرانی‌ها درباره تأمین گاز بخش خانگی، وضعیت صنایع نیز یکی از چالش‌های پیش ‌روی شبکه گاز در زمستان امسال است. صنایع در زمستان سال گذشته با محدودیت‌هایی در تأمین گاز مواجه بودند. صیدالی می‌گوید:«با توجه به کاهش ظرفیت تولید و افزایش تقاضا در بخش خانگی، احتمال تشدید این محدودیت‌ها در سال‌ جاری برای صنایع وجود دارد.»