رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه در آستانه روز ملی کودک :
کوله‌پشتی دانش‌آموزان شهید، سند مطالبه می‌شود
سمیه افشین‌فر
گروه اجتماعی
دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه میناب در یکی از تلخ‌ترین روایت‌های جنگ اخیر، از کلاس درس به متن یک پرونده قضایی رسیدند، پرونده‌ای که خانواده‌های آنان با همراهی نهادهای حقوقی، پیگیر ابعاد مختلف آن هستند. در آستانه روز ملی کودک، موضوع حقوق کودکان در شرایط جنگی بار دیگر اهمیت پیدا می‌کند، حقوقی که فقط به حفظ جان کودک محدود نمی‌شود و امنیت، آموزش، سلامت، حمایت روانی و دسترسی به عدالت را نیز دربر می‌گیرد. در همین چارچوب، مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه، پیگیری حقوقی و مستندسازی حوادث مرتبط با کودکان آسیب‌دیده از جنگ را دنبال کرده است. حسن عبدلیان‌پور رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه در گفت‌وگو با «ایران» از اقدامات حقوقی این مرکز برای حمایت از خانواده‌های دانش‌آموزان شهید میناب و مستندسازی خسارت‌های ناشی از جنگ می‌گوید.
به گفته عبدلیان‌پور، خانواده‌های شهدای دانش‌آموز مدرسه شجره طیبه میناب برای پیگیری حقوقی حادثه مورد حمایت قرار گرفته‌اند و دادخواست مربوط به این پرونده در شعبه ۵۵ دادگاه بین‌الملل تهران ثبت شده است. ثبت دادخواست، این پرونده را از سطح مطالبه عمومی و رسانه‌ای به فرآیند رسمی قضایی وارد کرده است؛ فرآیندی که در آن مستندات، شواهد و ارزیابی دقیق خسارت‌ها می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
اما برای پیگیری حقوقی یک حادثه، فقط روایت شفاهی کافی نیست. آنچه اتفاق افتاده باید ثبت، مستند و قابل ارائه در فرآیندهای حقوقی باشد. یکی از اقدامات انجام‌شده در این مسیر، طرح «کوله‌پشتی میناب» است، طرحی که با هدف حفظ روایت و مستندات مربوط به دانش‌آموزان شهید دنبال شده است.
کوله‌پشتی دانش‌آموز، در نگاه نخست بخشی از زندگی روزمره یک کودک است، کتاب و دفتر، مداد و وسایل مدرسه در آن قرار دارد اما در این پرونده، همین نشانه‌های ساده زندگی دانش‌آموزان می‌تواند بخشی از روایت یک حادثه و حافظه جمعی خانواده‌ها باشد.
در واقع، تلاش شده است روایت کودکان و خانواده‌های آنان در کنار اسناد و مدارک موجود ثبت شود تا این روایت‌ها از حافظه فردی فراتر رفته و در مسیر پیگیری حقوقی نیز مورد استفاده قرار بگیرد. بخش دیگری از اقدامات مرکز به استفاده از ظرفیت کارشناسان رسمی اختصاص دارد. عبدلیان‌پور می‌گوید: «در جریان جنگ تحمیلی اخیر، شمار قابل توجهی از کارشناسان برای همکاری در زمینه ثبت و ارزیابی خسارت‌ها اعلام آمادگی کرده‌اند. این کارشناسان می‌توانند در مستندسازی خسارت‌های واردشده به اماکن آموزشی، منازل و زیرساخت‌های مرتبط با زندگی خانواده‌ها نقش داشته باشند.»
رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه بر اهمیت این موضوع تأکید می‌کند و می‌گوید: «در یک پرونده حقوقی، تعیین دقیق ابعاد خسارت و ثبت کارشناسی آن می‌تواند بخشی از فرآیند اثبات و پیگیری مطالبات باشد.»
روایت کودکان، فراتر از مرزها
با این اوصاف پیگیری این پرونده فقط به ظرفیت‌های داخلی محدود نشده است. به گفته عبدلیان‌پور، مستندات مربوط به حادثه در اختیار حقوقدانان و وکلای کشورهای مختلف نیز قرار گرفته و تلاش‌هایی برای جلب حمایت حقوقی بین‌المللی انجام شده است. او می گوید: «هدف از این اقدامات، معرفی ابعاد حادثه و استفاده از ظرفیت‌های حقوقی موجود برای پیگیری حقوق کودکان و خانواده‌های آسیب‌دیده عنوان شده است.»
اما خانواده‌ای که کودک خود را در جنگ از دست داده، فقط با یک مسأله حقوقی مواجه نیست. سوگ، آسیب روانی و تغییر ناگهانی شرایط زندگی، بخشی از واقعیت زندگی این خانواده‌هاست. به همین دلیل، حمایت از آنان در برنامه‌های مرکز صرفاً به پیگیری قضایی محدود نشده است. به گفته رئیس مرکز وکلا ظرفیت مشاوران خانواده و روان‌شناسان نیز برای ارائه حمایت‌های لازم به خانواده‌های آسیب‌دیده مورد استفاده قرار گرفته است. عبدلیان پور می‌گوید: «حضور میدانی مسئولان مرکز در کنار خانواده‌های شهدای دانش‌آموز میناب نیز بخش دیگری از این روند بوده است. دیدارهایی که در آنها علاوه بر شنیدن مطالبات خانواده‌ها، بر استمرار پیگیری حقوقی پرونده تأکید شده است.»
رئیس مرکز وکلای قوه قضائیه می‌گوید: «روز ملی کودک شاید بیش از هر زمان دیگری فرصتی باشد برای طرح این پرسش که در شرایط جنگی، حقوق کودک چگونه باید دیده و پیگیری شود؟ به گفته عبدلیان‌پور، کودک در جنگ فقط یک قربانی نیست، او صاحب حق است. حق زندگی، امنیت، سلامت، آموزش، حمایت روانی، برخورداری از خانواده و دسترسی به عدالت، حقوقی هستند که حتی در شرایط بحرانی نیز نباید به حاشیه رانده شوند.
عبدلیان‌پور معتقد است پرونده دانش‌آموزان شهید مدرسه شجره طیبه میناب از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند. پرونده‌ای که یک سوی آن خانواده‌هایی ایستاده‌اند که فرزندانشان را از دست داده‌اند و سوی دیگر آن، مجموعه‌ای از اقدامات حقوقی، کارشناسی و مستندسازی قرار دارد. «از کلاس درس تا دادگاه، مسیر کوتاهی نیست اما برای خانواده‌هایی که فرزندانشان را از دست داده‌اند، پیگیری حقوقی می‌تواند تلاشی برای ثبت حقیقت، حفظ اسناد و دنبال کردن حقوقی باشد که نباید با پایان حادثه به فراموشی سپرده شود.»
