مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل در گفتوگو با «ایران» آمادگی دستگاهها برای بارشهای احتمالی را تشریح کرد
اردبیل در آمادهباش النینو
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
هواشناسی اردبیل چندی پیش اعلام کرده بود که بارش پاییز استان در محدوده نرمال و بالاتر از نرمال پیشبینی میشود. این استان در سال آبی گذشته حدود ۲۹۲ میلیمتر بارش دریافت کرده که نسبت به سال قبل ۲۶ درصد افزایش داشته است.
ولی مسأله اصلی احتمال «بارش بسیار بیشتر از نرمال» نیست؛ بلکه احتمال وقوع بارشهای کوتاهمدت و شدید در کنار آسیبپذیریهای محلی است.
اردبیل در سالهای اخیر بارها اثر بارشهای شدید را در راهها، پلها، مزارع و مناطق مسکونی تجربه کرده است؛ حالا با پیشبینی بارش نرمال تا بیش از نرمال پاییز و همزمانی آن با تغییرات اقلیمی و پدیده «ال نینو»، سؤال اصلی میزان آمادگی استان برای مدیریت روانآب و سیلاب است.
با نزدیک شدن به فصل بارشهای پاییزی و انتشار هشدارها درباره احتمال تأثیرگذاری النینو بر الگوهای بارشی، مدیریت بحران استان اردبیل دامنه اقدامات پیشگیرانه برای مواجهه با بارشهای شدید و پیامدهای ثانویه آن را تشدید کرده است. پیشبینی افزایش بارندگی از نیمه دوم مهرماه، اکنون برنامهریزی دستگاههای اجرایی استان را از آمادگی عمومی به سمت پایش نقاط پرخطر، تقویت ظرفیت پاسخ و کاهش آسیبپذیری زیرساختها سوق داده است؛ چراکه افزایش شدت یا تداوم بارش، در صورت اشباع خاک و همزمانی با روانآبهای سطحی، میتواند احتمال آبگرفتگی معابر، طغیان رودخانهها و مسیلها، انسداد آبگذرها، رانش زمین و اختلال در شبکه راههای ارتباطی را افزایش دهد. در همین راستا، مدیریت بحران اردبیل با فعالسازی ظرفیت دستگاههای متولی، از راهداری و شهرداریها تا دهیاریها، هلالاحمر، آب منطقهای و مجموعههای خدماترسان، بر اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع بارش متمرکز شده است. شناسایی و پایش نقاط حادثهخیز، لایروبی دهانه پلها و آبگذرها، رفع موانع مسیر روانآبها، بررسی آمادگی ماشینآلات و تجهیزات امدادی و سازماندهی نیروهای عملیاتی، بخشی از این برنامه است؛ اقداماتی که با هدف کاهش زمان واکنش و جلوگیری از تبدیل مخاطرات هواشناختی به بحرانهای زنجیرهای در استان دنبال میشود.
«علیرضا علیپور»، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با اشاره به هشدارهای هواشناسی درباره وقوع پدیده ال نینو و پیشبینی بارشهای قابلتوجه از نیمه دوم مهرماه، بر ضرورت آمادهسازی زیرساختها، لایروبی مسیرهای عبور آب و جدی گرفتن هشدارهای هواشناسی تأکید کرد. او به «ایران» گفت: «پدیده النینو را نمیتوان صرفاً یک تهدید دانست؛ چرا که در صورت مدیریت صحیح، افزایش بارشها میتواند فرصتی برای تقویت منابع آبی و بخش کشاورزی باشد». علیپور درباره وضعیت پیشبینیهای جوی و احتمال تأثیر النینو بر کشور توضیح داد: «افزایش دمای سطح اقیانوس آرام میتواند موجب افزایش تبخیر و در ادامه شکلگیری تودههای ابری و تغییر الگوهای بارش در نقاط مختلف جهان شود. به گفته وی، افزایش بارش در برخی مناطق و بروز خشکسالی در مناطق دیگر از پیامدهایی است که در ارتباط با این پدیده مورد توجه قرار میگیرد.»
«النینو» فرصت است یا تهدید؟
«علیرضا علیپور»مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با اشاره به همکاری و تبادل داده میان سازمانهای هواشناسی کشورهای مختلف اظهار کرد: «پیشبینیهای هواشناسی در سطح بینالمللی بر مبنای تبادل اطلاعات انجام میشود و در سالهای گذشته نیز در برخی کشورها، پیشبینیهای مربوط به خشکسالی یا افزایش بارش با رخدادهای واقعی مطابقت داشته است. برای ایران نیز بر اساس پیشبینیهای موجود، انتظار میرود از نیمه دوم مهرماه شاهد افزایش بارش باشیم.» مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با بیان اینکه بارشهای شدید در مناطق کوهستانی میتواند در مدت کوتاهی حجم زیادی از روانآب را ایجاد کند، ادامه داد: «در مناطق کوهستانی، ظرفیت جذب آب محدودتر است و اگر بارشها با شدت بالا اتفاق بیفتد، روانآبها میتوانند در مسیر درهها و آبراههها متمرکز شوند و در مناطق پاییندست، سیلاب ایجاد کنند. بنابراین باید پیش از وقوع بارشهای پاییزی، مسیرهای عبور آب و زیرساختهای مرتبط آماده باشند.»
علیپور درباره اقدامات انجامشده برای افزایش آمادگی دستگاههای اجرایی استان نیز گفت: «با ابلاغ استاندار محترم، مسئولیتها میان دستگاههای متولی مشخص شده و جلسات آمادگی در آب منطقهای و ستاد مدیریت بحران استان برگزار شده است. در داخل شهرها، شهرداریها متولی مدیریت آبگرفتگی و بازگشایی مسیرهای عبور آب هستند و در خارج از محدوده شهری و در روستاها نیز دهیاریها و دستگاههای مرتبط باید نسبت به رفع موانع اقدام کنند.» وی افزود: «راهداری موظف شده نسبت به بررسی و لایروبی دهانه پلها و آبگذرهای واقع در محورهای مواصلاتی اقدام کند. در داخل شهرها نیز شهرداریها باید آبگذرها و مسیرهایی را که احتمال انسداد آنها وجود دارد، بررسی و پاکسازی کنند. در روستاها نیز دهیاریها مکلف شدهاند موانع موجود در مسیر عبور روانآبها را برطرف کنند. این اقدامات در حال انجام است و علاوه بر اجرای آنها، روند آمادگی دستگاهها نیز به صورت مستمر نظارت میشود.» مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل درباره اینکه آیا افزایش بارش ناشی از النینو را باید صرفاً یک تهدید برای کشور دانست، اظهار کرد: «النینو هم فرصت است و هم تهدید. اگر دستگاههای متولی بتوانند روانآبها و بارشهای مناسب را مدیریت و به منابع آبی و سدها هدایت کنند، افزایش بارش میتواند به تقویت منابع آب، بهبود پوشش گیاهی و شرایط مناسبتر برای کشاورزی کمک کند.»
اردبیل در آمادهباش حوادث جوی
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل ادامه داد: «در صورت تحقق بارشهای مناسب، بخش کشاورزی باید از این فرصت برای برنامهریزی بهتر در زمینه کشت، مدیریت منابع آب و توسعه پوشش گیاهی استفاده کند. البته افزایش رطوبت و بارش میتواند پیامدهایی نیز برای بخش کشاورزی داشته باشد و احتمال افزایش برخی آفات و بیماریها را به دنبال داشته باشد. بنابراین لازم است جهاد کشاورزی، آموزشهای لازم را به بهرهبرداران ارائه کند تا هم از ظرفیت بارشها استفاده شود و هم تهدیدهای احتمالی مدیریت شود.» علیپور با اشاره به اقدامات دستگاههای ملی در این زمینه گفت: «موضوع آمادگی در برابر شرایط جوی پیشرو از سوی سازمان مدیریت بحران کشور به دستگاههای اجرایی ابلاغ شده و وزارتخانهها نیز این موضوع را به زیرمجموعههای خود منتقل کردهاند. بنابراین اقدامات از سطح ملی آغاز شده و در استان نیز پیگیریهای لازم برای اجرای تکالیف دستگاهها در حال انجام است.» وی در پاسخ به این سؤال که در صورت همزمانی سیلاب با رانش زمین یا قطع راههای ارتباطی، مدیریت بحران استان چه سازوکاری برای پاسخگویی دارد، توضیح داد: «مدیریت بحران استان نقش فرماندهی و هماهنگی را بر عهده دارد و قرار نیست تمامی تجهیزات عملیاتی دستگاهها در اختیار این ادارهکل باشد. هر دستگاه متولی، تجهیزات و امکانات تخصصی خود را دارد و در زمان حادثه باید از ظرفیت خود استفاده کند.»این مقام مسئول افزود: «شهرداریها در محدوده شهری ماشینآلات سنگین، تجهیزات تخلیه آب و امکانات مورد نیاز را در اختیار دارند. راهداری نیز ماشینآلات تخصصی خود را دارد و دستگاههایی مانند هلالاحمر و آب و فاضلاب نیز متناسب با مأموریت خود امکانات و تجهیزات امدادی و عملیاتی دارند. در صورتی که ظرفیت یک دستگاه برای پاسخگویی به حادثه کافی نباشد، مدیریت بحران میتواند برای تأمین تجهیزات مورد نیاز از ظرفیت سایر دستگاهها استفاده کند.»
بــــرش
توصیههای مدیریت بحران به مردم
«علیرضا علیپور»، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با اشاره به سازوکار استانهای معین نیز گفت: «برای شرایطی که یک استان به تنهایی قادر به پاسخگویی به ابعاد یک حادثه نباشد، نظام استانهای معین پیشبینی شده است. استانهای همجوار در قالب لایههای مختلف میتوانند در زمان بروز بحران، در تأمین نیروی انسانی و تجهیزات به استان حادثهدیده کمک کنند.» وی افزود: «استان اردبیل در این چارچوب، استان معین گیلان است و در لایه دوم نیز استانهای آذربایجان غربی، مازندران و زنجان در نظر گرفته شدهاند. این سازوکار به این معناست که در صورت نیاز و در صورتی که ظرفیتهای استان حادثهدیده پاسخگوی شرایط نباشد، میتوان از ظرفیت استانهای معین برای کاهش آثار بحران استفاده کرد.»
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با اشاره به تجربههای قبلی این همکاریها گفت: «در جریان سیلاب پیربازار رشت، ۳۵ نفر از نیروهای هلالاحمر استان اردبیل به همراه تجهیزات لازم برای کمک به نیروهای امدادی اعزام شدند. همچنین در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر نیز بخشی از تجهیزات و ماشینآلات مورد نیاز به ارومیه ارسال شد. این تجربهها نشان میدهد ظرفیت استانهای معین در مواقع اضطرار میتواند در پشتیبانی از استانهای درگیر حادثه مورد استفاده قرار گیرد.»
علیپور درباره توصیههای مدیریت بحران به دستگاههای اجرایی و مردم نیز گفت: «مهمترین توصیه ما این است که هشدارهای هواشناسی جدی گرفته شود. دستگاههای اجرایی باید از هماکنون تجهیزات خود را بررسی کنند، تعمیرات مورد نیاز ماشینآلات و تجهیزات را انجام دهند و برای شرایط احتمالی آماده باشند.» وی ادامه داد: «در بخش عشایری نیز با توجه به احتمال بارشهای پاییزی، به ادارهکل امور عشایر توصیه شده کوچ پاییزه از مناطق ییلاقی به قشلاقی با برنامهریزی و در صورت امکان زودتر انجام شود تا عشایر با شرایط جوی نامناسب غافلگیر نشوند. در بخش کشاورزی نیز ضروری است آموزشها و توصیههای کارشناسی به کشاورزان ارائه و جدیتر گرفته شود.» مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل همچنین از مردم خواست هنگام صدور هشدارهای جوی از حضور در مناطق پرخطر خودداری کنند. علیپور تصریح کرد: «در زمان صدور هشدارهای هواشناسی، مردم باید از صعود به ارتفاعات و قلهها، حضور در حاشیه رودخانهها و مسیلها و اتراق در مسیر سیلاب خودداری کنند. فعالیتهای کوهنوردی و ورزشی در مناطق پرخطر نیز باید تا زمان رفع هشدار متوقف شود.»
