سخنرانی رئیس‌جمهوری مسعود پزشکیان در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در شرایطی ایراد شد که کشور درگیر جنگ تحمیلی با آمریکا و رژیم صهیونیستی است. این سخنرانی را می‌توان یکی از متفاوت‌ترین مواضع جمهوری اسلامی ایران در این تریبون جهانی دانست؛ نطقی که بر پایه روایتی صریح، مستند و انسانی بنا شد و تلاش کرد تصویر ایران را از «متهم» به «قربانی تروریسم و تجاوز خارجی» تغییر دهد.
 
کلیدواژه‌های سخنرانی:
ایران، دفاع و تروریست
بر اساس داده‌های فراوانی واژگان، «ایران» بیشترین کلمه‌ای بود که پزشکیان در سخنرانی خود به کار برد و کلمه «دفاع» نیز با بیشترین فراوانی در رتبه دوم قرار گرفت. عبارات «تروریست» و «آمریکا-اسرائیل» نیز هر کدام 12 بار در این سخنرانی تکرار شدند. این الگوی واژگانی نشان می‌دهد گفتمان پزشکیان بر سه محور استوار بوده است: هویت ملی، مشروعیت دفاعی و پاسخ به اتهام‌زنی طرف مقابل.
 
ایران؛ نقطه ثقل مطلق
واژه ایران با ۳۲ بار تکرار، نه‌تنها صدرنشین مطلق است، بلکه سهم آن از کل ۲۴۰ تکرار فهرست سی‌گانه به ۱۳.۳۳ درصد رسیده است. این میزان در مقایسه با سال‌های گذشته، بالاترین سطح تمرکز بر هویت ملی در سه سخنرانی اخیر است. نکته مهم آن است که ایران در این سخنرانی نه به‌عنوان یک موضوع مورد مناقشه، بلکه به‌عنوان مرجع مشروعیت همه مواضع به کار رفته است. هر مفهوم دیگر از دفاع تا مذاکره در نسبت با ایران معنا می‌یابد.
 خوشه قدرت و دفاع
 از بازدارندگی تا مشروعیت
واژه‌های «قدرت» (۱۸)، «دفاع» (۱۵)، «امنیت» (۷) و «مقاومت» (۵) مجموعاً ۴۵ بار تکرار شده‌اند که حدود ۱۸.۷ درصد از کل واژگان پرتکرار را تشکیل می‌دهد. این در حالی است که «صلح» تنها ۹ بار و «مذاکره» ۷ بار تکرار شده‌اند. نسبت قدرت به صلح در این سخنرانی دو به یک است؛ یعنی گفتمان پزشکیان در سال ۱۴۰۵ آشکارا بر بازدارندگی متمرکز شده است، اما نه بازدارندگی به‌عنوان هدف، بلکه به‌عنوان ابزاری برای دفاع مشروع.
نکته قابل تأمل آن است که «تروریست» با ۱۴ بار تکرار، تقریباً هم‌وزن «دفاع» (۱۵ بار) شده است. این تقارن تصادفی نیست: پزشکیان با وارونه‌سازی برچسب تروریسم، فضایی گفتمانی ساخته که در آن «دفاع» در برابر «تروریست» قرار می‌گیرد. به بیان دیگر، هر بار که «تروریست» به کار رفته، در خدمت مشروعیت‌بخشی به «دفاع» بوده است.
 
روایت انسانی جنگ
کودکان و شهید
حضور واژه‌های «کودکان» (۸ بار) و «شهید» (۶ بار) در فهرست سی‌گانه، نشان‌دهنده یک راهبرد بلاغی مشخص است: انتقال جنگ از سطح انتزاعی به سطح انسانی. این دو واژه در کنار «حمله» (۶ بار) و «بمب» (۴ بار)، روایتی از قربانی‌سازی غیرنظامیان ارائه می‌دهند که در آن ایران نه به‌عنوان یک قدرت تهاجمی، بلکه به‌عنوان ملتی آسیب‌دیده از تجاوز خارجی بازنمایی می‌شود. این راهبرد، مکمل گفتمان دفاعی است: از یک سو مشروعیت دفاع، و از سوی دیگر، اثبات تجاوز طرف مقابل.
 
دیپلماسی مشروط
مذاکره در سایه قلدری
واژه‌های «مذاکره» (۷ بار) و «گفت‌و‌گو» (۴ بار) در کنار «صلح» (۹ بار) مجموعاً ۲۰ بار تکرار شده‌اند. این بدان معناست که گفتمان دیپلماسی به‌طور کامل حذف نشده است. اما حضور همزمان «قلدری» (۴ بار) و «زور» (۳ بار) نشان می‌دهد این دیپلماسی مشروط است. رئیس جمهور پزشکیان با به‌کارگیری این ترکیب واژگانی، پیامی روشن منتقل می‌کند: ایران آماده گفت‌وگو است، اما نه زیر سایه تهدید و اجبار. این الگو را می‌توان «دیپلماسی مقاومت» نامید؛ نه عقب‌نشینی از مذاکره، و نه پذیرش مذاکره از موضع ضعف.
 
تنگه هرمز
بازگشت بازدارندگی راهبردی
حضور واژه‌های «تنگه» (۴ بار) و «هرمز» (۴ بار) در فهرست سی‌گانه، که در دو سال قبل سابقه نداشته، نشان‌دهنده ورود یک مفهوم راهبردی جدید به گفتمان پزشکیان است. این دو واژه در مجموع ۸ بار تکرار شده‌اند و به‌طور ضمنی، کارت برنده ایران در هرگونه تقابل نظامی را یادآوری می‌کنند. این اشاره، بدون آنکه مستقیماً تهدیدی مطرح شود، پیام بازدارندگی را به مخاطب جهانی منتقل می‌کند.
 
حرف آخر؛ گفتمان سه‌لایه
تحلیل واژگانی سخنرانی پزشکیان در سال ۱۴۰۵، سه لایه گفتمانی را آشکار می‌سازد: لایه نخست، اقتدار دفاعی مبتنی بر مشروعیت (قدرت، دفاع، امنیت)؛ لایه دوم، روایت انسانی از جنگ (کودکان، شهید، حمله)؛ و لایه سوم، دیپلماسی مشروط (مذاکره، گفت‌وگو، صلح در کنار قلدری و زور). این سه لایه، یک گفتمان منسجم را شکل می‌دهند که نه به‌طور کامل صلح‌محور است و نه صرفاً امنیتی. بلکه گفتمانی است که در آن، صلح از موضع قدرت طلب می‌شود و مذاکره تنها در چارچوب احترام متقابل معنا می‌یابد. ایران در مرکز این گفتمان، نه به‌عنوان تهدید، بلکه به‌عنوان ملتی مقتدر و مدافع حق خود بازنمایی می‌شود که از جنگ نمی‌ترسد، اما از مذاکره نیز نمی‌گریزد.