دیدار رؤسای جمهور آمریکا و چین در واشنگتن تحت تأثیر رقابت فزاینده ۲ قدرت در هوش مصنوعی و تجارت قرار گرفت
«ترامپ» زیر سایه قدرتنمایی «شی»
ملاقات رهبران آمریکا و چین در واشنگتن، اگرچه نمایهای از یک استقبال باشکوه از رئیسجمهوری چین را به نمایش گذاشت اما ورای این زرق و برق، دست کم روایت رسانههای آمریکایی نشان میدهد اختلافات این 2 قدرت جهانی همچنان به قوت خود باقی است، رقابتی که در ادبیات روابط بینالملل و برگرفته از جنگ آتن و اسپارت، به «تله توسیدید» توصیف شده یعنی همان واژهای که به اتاق مذاکراتی شی و ترامپ هم راه پیدا کرده تا رهبر چین به همتای آمریکایی خود هشدار دهد از این «تله» فاصله بگیرد.
شی جینپینگ پس از ورود به کاخ سفید هشدار داد که دو کشور باید از «تله توسیدید» دوری کنند؛ نظریهای که بر اساس آن، یک قدرت در حال ظهور و یک قدرت تثبیتشده احتمالاً در نهایت وارد جنگ خواهند شد. اشارهای به پدیدهای که مورخ یونانی آن را توضیح داده است: زمانی که یک قدرت نوظهور، سلطه یک قدرت مستقر را به چالش میکشد و در نتیجه تنش میان آنها شکل میگیرد. وضعیتی که در بحبوحه افزایش تنشها بر سر هوش مصنوعی، تجارت و تایوان میتواند آمریکا و چین را در مسیر یک رویارویی نظامی قرار دهد. شی در حالی که ترامپ نظارهگر بود، گفت: «ما باید ارتباطاتمان را تقویت کنیم. چین و آمریکا از نظر شرایط ملی با یکدیگر متفاوت هستند، اما از طریق گفتوگویی صریح، عمیق و مستمر، دو کشور میتوانند یکدیگر را بهتر درک کنند، با کنار گذاشتن اختلافات، زمینههای مشترک را پیدا و اعتماد متقابل را تقویت کنند.»
او افزود: «چین و آمریکا بهعنوان دو کشور بزرگ، از همکاری سود میبرند و هر دو طرف در صورت رویارویی متضرر خواهند شد. نیروهای مسلح دو کشور باید گفتوگوی منظم خود را حفظ کنند و سازوکارهای ارتباطی برای مدیریت و پیشگیری از بحران را بهبود دهند.» بر این اساس شی همچنین ادامه داد و گفت: «ما نیازی نداریم از صحبت درباره رقابت اجتناب کنیم، اما رقابت ما باید سالم باشد و در چارچوب مشخصی باقی بماند. این رقابت باید مسابقهای برای رسیدن به یکدیگر باشد، نه کشمکشی که در آن یکی برنده و دیگری بازنده شود. چین و آمریکا باید خط قرمز نبود درگیری و رویارویی میان خود را حفظ کنند.» ترامپ آخرین بار ماه مه در پکن با شی دیدار کرده بود و احتمالاً دو رهبر در ماه نوامبر در اجلاسی در شنژن چین و بار دیگر در ماه دسامبر در نشستی در میامی با یکدیگر دیدار خواهند کرد. با این حال، سفر اخیر شی به واشنگتن از اهمیت ویژهای برخوردار بود؛ زیرا کاخ سفید پیش از ورود او اعلام کرده بود که این اولین سفر رسمی رئیسجمهوری چین به آمریکا در بیش از یک دهه گذشته است.
شبکه «سیانان» گزارش داد: تشریفات و نمایشهای رسمی میتوانند گمراهکننده باشند. سفر دولتی شی جینپینگ هیچ شباهتی به اجلاسهای میان رونالد ریگان، رئیسجمهوری آمریکا و میخائیل گورباچف، رهبر شوروی، ندارد؛ اجلاسهایی که مسیر جنگ سرد را به سمت پایانی آرام و مسالمتآمیز هدایت کردند.
طبق گزارش این رسانه آمریکایی مغضوب ترامپ، انتظار میرود این دیدار بدون توافقی برای حفاظت از بشریت به پایان برسد؛ توافقی که بتوان آن را با کاهش تسلیحات هستهای در دهه ۱۹۸۰ مقایسه کرد. چهل سال بعد، چنین اقداماتی میتواند شامل محدودیتهایی بر توسعه هوش مصنوعی یا ایجاد امکان دسترسی متقابل آمریکا و چین به اطلاعاتی درباره صنایع فناوری یکدیگر باشد تا اعتماد و ایمنی افزایش یابد.
اما چرا انتظارات اینقدر پایین است، بویژه در شرایطی که جهان نظارهگر رقابت آمریکا و چین برای کسب جایگاه پیشتاز در مسابقه تسلیحاتی هوش مصنوعی است؟ موضوع هوش مصنوعی بویژه نمادی از شکاف میان این دو رقیب است. هر یک معتقد است میتواند پیروز شود و هر دو به اهمیت رقابت میان دو ابرقدرت واقفاند؛ همانطور که ترامپ گفته است: «هرکس هوش مصنوعی را ببرد، پیروز است.» هر دو کشور در برابر هرگونه محدودیت معنادار در این حوزه مقاومت میکنند؛ حوزهای که برای حفظ رشد اقتصادی اهمیت حیاتی دارد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند چین در رقابت هوش مصنوعی عقبتر است و حاضر نخواهد شد با کند کردن متقابل روند توسعه این صنعت موافقت کند. چین معمولاً هر اقدامی برای محدود کردن پیشرفت فناوری خود را بخشی از راهبرد غرب برای محروم کردن این کشور از جایگاه جهانیای میداند که به باور پکن حق طبیعی آن است.
به نوشته سیانان، رهبر چین بهندرت گرمای شخصی مشابهی نسبت به ترامپ نشان میدهد و نشانهها حاکی از آن است که او بازی دیپلماتیک بلندمدتی را دنبال میکند؛ بازیای که مدتها پس از پایان دوره ریاستجمهوری چهلوهفتمین رئیسجمهوری آمریکا نیز ادامه خواهد داشت. مقامهای سابق گفتهاند که شی در مقایسه با سلف خود، هو جینتائو، تمایل بیشتری دارد در دیدارهای خصوصی وارد گفتوگوهای بدون متن از پیش تعیینشده شود. با این حال، او همچنان تحت تأثیر پروتکلهای حزب و سنتهای محتاطانه دیپلماتیک قرار دارد. او همچنین بهطور محسوسی از چاپلوسیهای پرزرقوبرقی که رهبران دیگر برای جلب نظر ترامپ به کار میگیرند، اجتناب کرده است.
تایوان؛ هشدار صریحتر پکن
در موضوع تایوان دو رهبر همچنان اختلاف داشته و شی از ترامپ خواست با استقلال تایوان مخالفت کند. خبرگزاری شینهوا روز پنجشنبه گزارش داد که چین از آمریکا میخواهد «به موضع درستِ مخالفت با استقلال تایوان پایبند باشد و با مسأله تایوان با احتیاط برخورد کند.» این یکی از صریحترین درخواستهای شی برای تغییر سیاست آمریکا در قبال تایوان بود. دولت ترامپ هنوز بهطور علنی به این درخواست پاسخ نداده است.
فعلاً هیچ
شاید هیچ حوزهای به اندازه بخش هوش مصنوعی شاهد چنین رقابتی نباشد. بسیاری از کارشناسان از چین و آمریکا خواستهاند اصول بینالمللی پایهای برای مدیریت این فناوری در حال توسعه ایجاد کنند؛ چیزی شبیه همکاری آمریکا و شوروی در زمینه کنترل تسلیحات هستهای در دوران جنگ سرد؛ با این حال، به نظر میرسید نه ترامپ و نه شی علاقهای به ایجاد چنین ضمانتها و محدودیتهایی ندارند.
بی بیسی گزارش داد: وقتی صحبت از هوش مصنوعی به میان میآید، چین و آمریکا اهداف بسیار متفاوتی از هرگونه توافق درباره رقابت برای توسعه این فناوری دارند. رابین کلینگلر-ویدا، استاد اقتصاد سیاسی در کینگز کالج لندن، به بیبیسی گفت: «از طرف آمریکا، موضوع اصلی خطرات وجودی و احتمالاً کند کردن روند توسعه هوش مصنوعی است. در حالی که در چین، مسأله شتاب بخشیدن به این روند، شاید پیروز شدن در رقابت فناوری هوش مصنوعی و استفاده از هوش مصنوعی در اقتصاد واقعی است.» گاردین نیز درباره ملاقات این دو رهبر گزارش داد: با وجود لحن هماهنگ و دوستانهای که هر دو رهبر در پیش گرفتند، تحلیلگران درباره امکان دستیابی به توافقهای باثبات و بلندمدت در مجموعهای از مسائل، ابراز تردید کردهاند.
در رقابت بر سر هوش مصنوعی، آمریکا محدودیتهای سختگیرانهای برای صادرات تراشههای ریز، نیمهرساناها، نرمافزار و تجهیزات ساخت تراشه اعمال کرده است تا توسعه فناوری هوش مصنوعی در چین را کُند کند.
نیویورک تایمز هم اینگونه ملاقات رهبران دو قدرت جهانی را روایت کرد: تمجیدهای ترامپ از شی پایانبخش روزی بود که به نظر میرسید او بر ایجاد رابطهای شخصیتر با شی تمرکز کرده است تا روابط میان دو کشور را تقویت کند؛ در حالی که شی در برخی مقاطع با صراحت بیشتری درباره چالشهای پیش روی دو طرف صحبت کرد. دو رهبر در پشت درهای بسته نیز به مسائل مهم و فوری پرداختند. ترامپ گفت قرار است درباره امنیت و «ابرهوش» گفتوگو کنند؛ اصطلاحی که او برای تغییر نام و برندگذاری دوباره هوش مصنوعی به کار میبرد، فناوریای که در هفتههای اخیر نگرانیهای جهانی زیادی ایجاد کرده است. بر اساس خلاصه رسمی چین از مذاکرات، دو رهبر در دیدار خصوصی خود همچنین درباره تجارت، تایوان، خاورمیانه و جنگ روسیه در اوکراین گفتوگو کردند.
ترامپ با وجود رقابت میان آمریکا و چین، دست دوستی به سوی شی جینپینگ دراز کرده است. ترامپ تابستان امسال چین را به «دخالت شوم در انتخابات» سال ۲۰۲۰ متهم کرد. پکن نیز از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در سالجاری، هیچ نشانهای از عقبنشینی از روابط تجاری خود با تهران نشان نداده است.
از زمان آغاز جنگ چندین مقام آمریکایی اعلام کرده اند که شرکتهای چینی حتی تصاویر ماهوارهای و دسترسی به یک ماهواره جاسوسی را در اختیار تهران قرار دادهاند؛ ماهوارهای که نیروهای نظامی ایران از آن برای انجام حملات علیه آمریکا در منطقه استفاده کردهاند.نشانه چندانی وجود ندارد که چین به وعدهای که در جریان سفر ترامپ برای دیدار با شی در پکن در اوایل سالجاری داده بود، مبنی بر افزایش چشمگیر خرید محصولات کشاورزی آمریکا، عمل کرده باشد اما ترامپ که زمانی از دولت اوباما به دلیل میزبانی از شی انتقاد کرده بود، این بار به نظر میرسید بیش از آنکه نقش یک رقیب را ایفا کند، بر ایفای نقش میزبان تمرکز دارد.
برش
تمدید آتشبس تجاری
موانع موجود بر سر راه دستیابی دو کشور به هرگونه توافق اساسی قابل توجه است. روز چهارشنبه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت «آتشبس» تجاری یکساله میان دو کشور برای دو ماه دیگر تمدید خواهد شد. تحلیلگران مالی انتظار دارند که پیش از پایان اجلاس این هفته، تمدید دیگری نیز صورت بگیرد؛ زیرا هیچیک از دو طرف خواهان ازسرگیری جنگ تجاری سال گذشته نیستند.
«بی بیسی» در این رابطه نوشت: با وجود این اما ترامپ و شی تصمیم گرفتند فراتر از همین توافق پیش نروند. در نتیجه، آمریکا همچنان وابستگی زیادی به مواد معدنی حیاتی چین دارد و پکن نیز همچنان اصرار دارد که واشنگتن باید بازار خود را به روی کالاهای چینی بیشتری، از جمله خودروهای برقی، باز کند. همچنین چشمانداز پیشرفت در موضوعات دیگری، مانند جنگ آمریکا با ایران، جنگ اوکراین و تنظیم مقررات مربوط به هوش مصنوعی، بسیار تیرهتر است. اینکه چین به وعدههای خود برای خرید بیشتر محصولات کشاورزی آمریکا و همچنین فروش بیشتر مواد معدنی کمیاب به ایالات متحده عمل نکرده، باعث شده چشمانداز توافق مبهمتر شود.
تحلیلگران معتقدند تمدید آتشبس جنگ تجاری نشان میدهد که ترامپ همچنان از پیشنهادهای امتیازی شی در زمینه تجارت رضایت ندارد و میخواهد فشار را حفظ کند. آتشبسی که سال گذشته در بوسان کره جنوبی به دست آمد، به یک رویارویی فرسایشی و اقدام متقابل دو طرف پایان داد؛ رویاروییای که در جریان آن تعرفههای آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد رسید و پکن نیز عرضه مواد معدنی کمیاب را محدود کرد.
