نانواییهای تهران برای مقابله با خاموشی آماده میشوند اما وام و سوخت هنوز تعیین تکلیف نشده است
نانواها در صف موتوربرق و وام
خاموشیهای برنامهریزیشده، نانواییها را هم به فکر تأمین برق اضطراری انداخته است؛ واحدهای صنفیای که قطع برق برای آنها تنها به خاموش شدن چراغها محدود نمیشود و میتواند روند خمیرگیری، آمادهسازی و عرضه نان را متوقف کند. اکنون فرمانداری تهران بر ضرورت تجهیز سریعتر نانواییها به موتوربرق و تأمین سوخت جایگزین تأکید کرده، اما اجرای فراگیر این طرح همچنان با چند پرسش مهم روبهروست: هزینه خرید تجهیزات را چه کسی میپردازد؟ وام وعده داده شده چه زمانی پرداخت میشود؟ و نانواییها در شرایط اضطراری، بنزین موتوربرق خود را از کجا تأمین خواهند کرد؟
چند روز پیش معاون برنامهریزی و توسعه فرمانداری تهران اعلام کرد، نانواییهای پایتخت باید هرچه سریعتر به موتوربرق اضطراری مجهز شوند و روند تأمین سوخت جایگزین برای این واحدها نیز سرعت بگیرد. این تصمیم در شرایطی مطرح شده که قطعی برق، بویژه در ساعتهای فعالیت نانواییها، میتواند چرخه تولید نان را مختل و برخی واحدها را ناچار به تعطیلی موقت کند.
فعالان صنفی میگویند، تجهیز نانواییها به موتوربرق، صرفاً نسخهای برای روزهای گرم تابستان نیست؛ بلکه بخشی از برنامه مدیریت بحران محسوب میشود؛ برنامهای که میتواند در زمستان و در صورت بروز اختلال در تأمین برق یا سایر شرایط اضطراری نیز اهمیت پیدا کند. با این حال، نانوایان معتقدند اجرای چنین طرحی بدون تسهیلات قابل دسترس، ضوابط ایمنی روشن و برنامه مشخص برای تأمین سوخت، فشار مالی تازهای بر واحدهای صنفی وارد خواهد کرد.
از توقف خمیرگیری تا دورریز مواد اولیه
فاطمه نظری، رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران، در گفتوگو با خبرنگار «ایران»، تجهیز نانواییها به موتوربرق را بخشی از برنامه بلندمدت مدیریت بحران میداند و میگوید: «این طرح فقط برای دوره اوج مصرف برق و تابستان پیشبینی نشده است. در حال حاضر، حدود ۳۰ درصد از نانواییهای مشمول، مکلف به اجرای آن شدهاند و اتحادیه نیز تلاش میکند دامنه اجرای طرح افزایش یابد.»
به گفته او، نانواییهای سنتی در سالهای اخیر بیش از گذشته از تجهیزات برقی در مرحله آمادهسازی خمیر استفاده میکنند. دستگاه خمیرزن، تجهیزات جانبی، روشنایی، تهویه و در برخی واحدها سامانههای فروش، همگی به برق وابستهاند. بنابراین با قطع برق، روند تولید نان در همان مرحله اول دچار اختلال میشود.
نظری توضیح میدهد: «در بسیاری از نانواییها خمیر با دستگاههای برقی آماده میشود. اگر برق هنگام خمیرگیری قطع شود، کار متوقف میماند و زمان تخمیر طولانیتر میشود. در چنین شرایطی ممکن است خمیر ترش یا غیرقابل استفاده شود و نانوا ناچار به دور ریختن آن باشد.»
این موضوع تنها زیان یک واحد صنفی نیست. دورریز آرد، مواد اولیه و زمان کار نیروی انسانی، در مقیاس هزاران نانوایی میتواند به اتلاف منابع منجر شود. از سوی دیگر، تعطیلی حتی دوساعته یک نانوایی در ساعات شلوغ، ممکن است صف نان را در محلهها طولانی کند و فشار مراجعهکنندگان را به واحدهای فعال افزایش دهد.
رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران تأکید میکند:« اطلاعرسانی پیش از اعمال خاموشیها نیز میتواند بخشی از زیان نانواییها را کاهش دهد.» به گفته او، اگر زمان محدودیت برق از قبل بهموقع اعلام شود، نانوا میتواند خمیرگیری را به ساعت دیگری منتقل کند و از فاسد شدن یا دورریز خمیر جلوگیری شود.
راهحل اضطراری با هزینه سنگین
با وجود تأکید بر تجهیز واحدها به موتوربرق، مسأله اصلی برای بسیاری از نانوایان، توان مالی خرید این تجهیزات است. نظری میگوید:«هزینه خرید و نصب موتوربرق برعهده خود نانواییها گذاشته شده و قرار بوده برای کمک به اجرای طرح، وام ۱۰۰ میلیون تومانی در اختیار متقاضیان قرار گیرد.»
او میافزاید: «نامهنگاریهای مربوط به پرداخت این تسهیلات انجام شده، اما تا امروز وامی به نانوایان تحویل داده نشده است. اگر قرار است این طرح جدی به مرحله اجرا برسد، باید سازوکاری برای پرداخت سریعتر تسهیلات در نظر گرفته شود.»
پرداختنشدن وام در شرایطی مطرح میشود که قیمت موتوربرق در ماههای اخیر افزایش یافته و همه نانواییها نیز به یک دستگاه کوچک و کمظرفیت نیاز ندارند. بنابراین موتوربرقی که قرار است در زمان خاموشی پاسخگوی دستگاه خمیرزن، روشنایی، تهویه و بخشی از تجهیزات ضروری باشد، باید متناسب با توان مورد نیاز هر واحد انتخاب شود؛ موضوعی که هزینه خرید، نصب و نگهداری را افزایش میدهد.
در چنین وضعی، وام وعدهداده شده باید نه فقط از نظر مبلغ، بلکه از نظر نرخ سود، دوره بازپرداخت، شرایط ضمانت و سرعت پرداخت نیز برای نانوایان قابل استفاده باشد. در غیر این صورت، ممکن است تجهیز به موتوربرق به طرحی محدود در میان واحدهایی تبدیل شود که توان تأمین نقدی هزینهها را دارند.
نیمی مجهز شدهاند، اما روند کند است
محمد سلیمانی، رئیس اتحادیه نانوایان سنگکی تهران نیز میگوید:« طرح تأمین برق اضطراری به فصل تابستان محدود نیست. او تأکید دارد که موتوربرق برای نانواییها در قالب مدیریت بحران مطرح شده و ممکن است در فصل سرد نیز ضرورت خود را نشان دهد.»
به گفته سلیمانی، در دو تا سه ماه گذشته نزدیک به ۵۰ درصد نانواییهای سنگکی تهران به موتوربرق مجهز شدهاند. این آمار مربوط به نانواییهای سنگکی است و نباید با رقم ۳۰ درصدی اعلامشده از سوی اتحادیه نانوایان سنتی- که به واحدهای مشمول اجرای طرح اشاره دارد- یکسان در نظر گرفته شود.
او میگوید: «افزایش قیمت موتوربرق در سالجاری به یک معضل برای نانواییها تبدیل شده است. بسیاری از واحدها امکان پرداخت نقدی هزینه خرید این تجهیزات را ندارند. سال گذشته با هر شرایطی برای برخی نانواییها، از جمله واحدهای سنگکی و تافتون، موتوربرق تهیه شد، اما اکنون با این که روند تجهیز ادامه دارد ولی شتاب آن کمتر شده است.»
بر اساس اعلام رئیس اتحادیه نانوایان سنگکی تهران، در شهر تهران - بهجز منطقه یک، شمیران و شهرری - حدود هزار و ۱۰۰ واحد نانوایی سنگکی و حدود ۳ هزار و ۶۷۰ واحد نانوایی لواش، تافتون، بربری و دیگر انواع نانواییها فعالیت دارند. همین گستردگی نشان میدهد تجهیز کامل شبکه نانواییهای پایتخت، پروژهای کوچک و کوتاهمدت نیست و نیاز به برنامهریزی مالی و اجرایی دقیق دارد.
نان سنگکی با گاز پخته میشود، اما خمیرگیری برق میخواهد
در نانواییهای سنگکی، فرآیند پخت عمدتاً با گاز انجام میشود و همین موضوع ممکن است این تصور را ایجاد کند که خاموشی برق تأثیر چندانی بر فعالیت آنها ندارد. اما رئیس اتحادیه نانوایان سنگکی میگوید:« مشکل اصلی، مرحله پیش از پخت و تجهیزات وابسته به برق است.»
سلیمانی توضیح میدهد: «نانواییهای سنگکی در زمان پخت از گاز استفاده میکنند و در برخی شرایط میتوانند تولید را ادامه دهند؛ اما اگر برق هنگام کار دستگاه خمیرزن قطع شود یا آرد داخل دستگاه باشد و خمیر هنوز آماده نشده باشد، روند تولید متوقف میشود.»
به گفته او، نانواییها در زمان خاموشی معمولاً حدود دو ساعت ناچار به توقف فعالیت میشوند. بنابراین موتوربرق قرار نیست الزاماً همه تجهیزات یک نانوایی را در تمام ساعات روشن نگه دارد، بلکه هدف اصلی آن حفظ فرآیندهای ضروری مانند خمیرگیری، روشنایی و تجهیزات مورد نیاز برای جلوگیری از توقف کامل تولید است.
حلقه نهایی طرح هنوز مبهم است
خرید موتوربرق، تنها نیمی از مسیر است. نیمه دیگر، تأمین سوخت در زمان نیاز است؛ موضوعی که هنوز جزئیات اجرایی آن نهایی نشده است. سلیمانی میگوید:« سوخت این تجهیزات بنزین است و قرار شده در شرایط اضطراری، با کمک اتاق اصناف و هماهنگی با پمپبنزینها، سوخت مورد نیاز نانواییها تأمین شود.»
با این حال، هنوز روشن نیست هر نانوایی چه میزان سهمیه سوخت اضطراری دریافت میکند، شیوه شناسایی واحدهای دارای موتوربرق چیست و در صورت وقوع خاموشیهای گسترده، نانوایان چگونه و با چه سازوکاری به بنزین دسترسی خواهند داشت.
ابهام در این بخش میتواند کارایی طرح را کاهش دهد. نانوایی بدون موتوربرق در زمان قطعی برق از کار میافتد، اما نانوایی دارای موتوربرق نیز اگر به سوخت دسترسی نداشته باشد، تفاوت چندانی با واحد فاقد تجهیزات نخواهد داشت. به همین دلیل، لازم است دستگاههای مسئول، پیش از فراگیر شدن طرح، دستورالعملی روشن برای نحوه تأمین سوخت اضطراری، سقف مصرف و مسیر توزیع آن اعلام کنند.
شرطی که نباید نادیده گرفته شود
در کنار هزینه و سوخت، ایمنی نیز یکی از نگرانیهای جدی اجرای طرح است. رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران از وقوع آتشسوزی در یکی از نانواییهای مجهز به کپسول گاز خبر داده و میگوید:« در این حادثه یکی از کارگران دچار سوختگی شده و واحد تجاری همجوار نیز آسیب دیده است.»
هر چند جزئیات فنی این حادثه مشخص نشده، اما تجربه چنین اتفاقاتی نشان میدهد استفاده از تجهیزات اضطراری در محیطهای کوچک و پرحرارت نانوایی، بدون رعایت استانداردهای ایمنی، میتواند مخاطرهآمیز باشد. موتوربرقهای بنزینی باید در فضای دارای تهویه مناسب و خارج از محیط بسته قرار گیرند؛ سیمکشی و اتصال آنها به برق داخلی واحد نیز باید با تجهیزات استاندارد و توسط افراد متخصص انجام شود. نگهداری بنزین در محل نامناسب، نبود کپسول آتشنشانی و استفاده از کابلکشی غیراستاندارد، ریسک حادثه را افزایش میدهد.
نظری میگوید:« اتحادیه پیشنهاد استفاده از بیمه آتشسوزی و بیمه مسئولیت را برای افزایش ایمنی مطرح کرده است. این پیشنهاد میتواند بخشی از نگرانی نانوایان را کاهش دهد، اما جایگزین نظارت فنی، آموزش ایمنی و استانداردسازی محل نصب موتوربرق نیست.»
طرحی که به پاسخ رسمی نیاز دارد
اتحادیهها میگویند، زمانبندی دقیق اجرای کامل این طرح هنوز اعلام نشده است. در نتیجه، چند پرسش همچنان بیپاسخ مانده: بانک عامل پرداخت وام کدام است؟ تسهیلات دقیقاً از چه زمانی پرداخت میشود؟ آیا مبلغ وام با هزینه واقعی خرید موتوربرق متناسب است؟ چه نهادی ایمنی تجهیزات و نحوه نصب آنها را تأیید میکند؟ و مهمتر از همه، سوخت اضطراری نانواییها در روزهای بحران چگونه تأمین خواهد شد؟
تجهیز نانواییها به موتوربرق میتواند در کوتاهمدت، از توقف پخت نان و دورریز خمیر در زمان خاموشی جلوگیری کند اما موفقیت این برنامه به خرید چند دستگاه محدود نمیشود. اجرای مؤثر آن نیازمند تسهیلات بانکی قابل دسترس، سازوکار مشخص تأمین سوخت، رعایت الزامات ایمنی و اطلاعرسانی دقیق درباره زمان خاموشیهاست. در غیر این صورت، موتوربرق برای بخشی از نانواییها به هزینهای تازه تبدیل میشود؛ هزینهای که شاید توان پرداخت آن را نداشته باشند، اما نبودش در روز خاموشی، مستقیم بر سفره مردم و عرضه نان اثر میگذارد.
