بریکس با گسترش همکاریهای اقتصادی و مالی در مسیر تغییر نظم جهانی حرکت میکند
صفآرایی در برابر غرب
هجدهمین اجلاس سران بریکس با محوریت توسعه تجارت، سرمایهگذاری و بررسی مناقشات بینالمللی طی روزهای شنبه و یکشنبه در دهلی نو برگزار شد. نارندرا مودی، نخستوزیر هند، میزبانی این نشست را بر عهده داشت و پذیرای مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری کشورمان، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین و رهبران هشت عضو دیگر بریکس بود. بریکس ائتلافی از اقتصادهای نوظهور بزرگ و کشورهای در حال توسعه است که نام آن از حروف اول نام کشورهای برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی گرفته شده است. این گروه از اعضای اولیه خود گسترش یافته و اکنون ۱۱ کشور را دربرمیگیرد که مجموعاً حدود نیمی از جمعیت جهان و سهم بزرگی از انرژی، منابع و تولید اقتصادی جهان را در اختیار دارند.
این نشست در زمانی برگزار شد که قابلیت اعتماد ایالات متحده بهعنوان یک شریک امنیتی زیر سؤال رفته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا تهدید کرده است که در صورت عدم تحقق اهداف هزینهای سایر متحدان، از ناتو خارج خواهد شد. ایالات متحده از حمایت مالی از اوکراین عقبنشینی کرده است. و در خاورمیانه، متحدان آمریکا میبینند که امنیتشان بهواسطه جنگ آمریکا علیه ایران آغاز کرده، تضعیف شده است.
با این حال برای بسیاری از اعضا، جذابیت بریکس اقتصادی است. به گزاش نیویورک تایمز، این گروه بر یک دستور کار عمدتاً اقتصادی تمرکز کرده و در تلاش است تا یک بانک توسعه مشترک ایجاد کند، تجارت میان اعضایش را افزایش و وابستگیاش به دلار آمریکا را کاهش دهد. بانک توسعه جدید بریکس که مقر آن در شانگهای است، معادل میلیاردها دلار به کشورهای عضو و شریک برای پروژههای زیرساختی وام داده است. بسیاری آن را منبعی در دسترستر برای تأمین مالی در مقایسه با بانک جهانی یا صندوق بینالمللی پول میدانند. گوستاوو دی کاروالیو، تحلیلگر مؤسسه امور بینالملل آفریقای جنوبی، گفت که آفریقای جنوبی بریکس را کمتر بهعنوان وزنهای در برابر قدرتهای غربی و بیشتر بهعنوان بستری برای گزینههای جایگزین در اکوسیستم مالی پرنوسان جهانی میبیند. او گفت: «داشتن سطوحی از امنیت مهم است.» آقای دی کاروالیو گفت که آفریقای جنوبی احتمالاً بر بحثهای پیرامون بانک توسعه و وامدهی به ارز محلی متمرکز خواهد بود. او به استفاده آفریقای جنوبی از بانک توسعه جدید برای خطوط اعتباری جدید جهت تأمین مالی پروژههای زیرساختی اشاره کرد.
تقویت اقتصادها در شرایط تحریم
نشست امسال بر تقویت اقتصاد کشورهای عضو از طریق تجارت، همکاری در حوزه انرژی و تبادل دانش درباره هوش مصنوعی و فناوری تمرکز داشت. به گزارش الجزیره؛ آلیشیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد منطقه آسیا-اقیانوسیه در شرکت خدمات مالی فرانسوی Natixis، گفت رهبران بریکس درباره شیوههای پرداختهای فرامرزی در شرایط تحریمهای غرب علیه اعضای بریکس، یعنی روسیه و ایران، گفتوگو کردند.
این در شرایطی است که سران کشورهای بریکس در اجلاسیه امسال تحریمهای یکجانبه و ناقض قوانین بینالمللی که نمونه آن تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی آمریکا علیه ایران است، را صراحتاً رد و تصریح کردند که اعضای بریکس با تمامی تدابیر یکجانبه، تنبیهی و تبعیضآمیز که مطابق قوانین بینالمللی نیستند مخالفند.
کرملین روز پنجشنبه اعلام کرد که روسیه در نشست این هفته در دهلینو با دیگر کشورهای شریک بریکس درباره انجام تسویهحسابهای تجاری با استفاده از ارزهای دیجیتال گفتوگو خواهد کرد. مانوج کوالرامانی، رئیس برنامه ژئواستراتژی در اندیشکده مؤسسه تاکشیلا در بنگلور، گفت: «این موضوعاتی که رهبران بریکس درباره آنها گفتوگو میکنند، در واقع مسائل اساسیای هستند که میتوانند در بحبوحه درگیریهای جاری در جهان، به تأمین امنیت زنجیرههای تأمین و کاهش ریسک آنها کمک کنند.»
ایان لسر، پژوهشگر ارشد برجسته در صندوق مارشال آلمان در ایالات متحده، گفت در شرایطی که روابط روسیه با اروپا و آمریکا روزبهروز پرتنشتر میشود، نشست بریکس فرصتی برای ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، فراهم میکند تا روابط خود با کشورهای مهم جنوب جهانی را به نمایش بگذارد. او گفت: «این نشست همچنین فرصتی در اختیار روسیه و چین قرار داد تا از تمایل بسیاری از کشورها برای ایجاد موازنه در برابر سیاستهای تجاری و امنیتی نامطمئنِ ناشی از واشنگتن استفاده کنند.»
اهمیت این نشست از نظر زمان برگزاری آن نیز قابل توجه است؛ چراکه درست پیش از دومین نشست چین و آمریکا در سالجاری برگزار شد. انتظار میرود شی جینپینگ در جریان یک سفر رسمی دولتی در ۲۴ سپتامبر با دونالد ترامپ دیدار کند.
ژو بو، سرهنگ ارشد بازنشسته ارتش آزادیبخش خلق چین، گفت اگرچه گردهمایی رهبران بریکس موضوع جدیدی نیست و بخشی از برنامه سالانه نشستهای این گروه محسوب میشود، اما امسال این واقعیت که شی جینپینگ پس از هفت سال به هند سفر کرده است؛ اهمیت ویژهای دارد. او در نگاهی کلانتر گفت که نشست امسال بریکس نشان میدهد نظم جهانی در حال تغییر است؛ آن هم در شرایطی که جنگهای جاری و چالشهای اقتصادی ادامه دارند. او گفت: «بنابراین بریکس در آینده با مسائلی روبهروست که باید آنها را حل کند. یکی از این مسائل که برزیل، یکی از اعضای بریکس، آن را مطرح کرده، این است که کشورهای عضو این بلوک چگونه میتوانند بهتدریج تجارت خود را با ارزی دیگر انجام دهند و به دلار متکی نباشند.»
او افزود: «مسأله دوم این است که این سازمان چگونه میتواند نقش بزرگتری در ژئوپلتیک بینالمللی ایفا کند. در حال حاضر، قدرتهای اصلی بریکس درگیر جنگ هستند و پیدا کردن ادبیاتی برای اظهارنظر درباره این جنگها که برای همه اعضای بریکس قابل قبول باشد، چالشبرانگیز خواهد بود.»
اتحادی رو به گسترش
گسترش عضویت بریکس وزن و اهمیت قابلتوجهی به این گروه داده است. درواقع افزایش شمار اعضا نشاندهنده جذابیت روزافزون بریکس برای اقتصادهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه است؛ کشورهایی که به دنبال افزایش نقش خود در تصمیمگیریهای جهانی و کاهش وابستگی به سازوکارهای تحت سلطه قدرتهای غربی هستند. در همین راستا اعضای بریکس خواستار اصلاح نهادهای مالی جهانی، نمایندگی بیشتر کشورهای در حال توسعه و ایجاد گزینههایی در برابر نظامهای تحت سلطه غرب هستند. از همین رو، بریکس تلاش دارد ظرفیتهای اقتصادی و مالی اعضای خود را به همکاریهای عملی تبدیل کند و از طریق تقویت تجارت، سرمایهگذاری و همکاریهای مالی، جایگاه کشورهای در حال توسعه را در ساختار اقتصاد جهانی ارتقا دهد.
واقعیت این است که هرچه همکاریهای اقتصادی، مالی و تجاری میان اعضا عمیقتر شود، این گروه ظرفیت بیشتری برای تبدیل شدن به یک قطب اثرگذار در اقتصاد و سیاست بینالملل خواهد داشت. با این حال، تحقق این ظرفیت به میزان هماهنگی اعضا و توانایی آنها برای تبدیل اهداف مشترک به اقدامات ملموس بستگی دارد؛ موضوعی که اهمیت انسجام درون گروه را بیش از پیش برجسته میکند. به گزارش واشنگتن پست، ماهش ساچدو، دیپلمات بازنشسته هندی، در همین رابطه گفت: «بریکس به رویکردی منسجمتر و هماهنگی بیشتر میان اعضای خود نیاز دارد.»
ساچدو در ادامه گفت موفقیت بریکس را میتوان با گامهای کوچکتر سنجید. این گامها شامل حفظ انسجام گروه گسترشیافته، بهبود روابط با چین و تعمیق همکاریهای تجاری و مالی است. چنین اقداماتی میتواند به تدریج اعتماد میان اعضا را افزایش دهد و زمینه را برای همکاریهای گستردهتر در آینده فراهم کند.
به گفته او، این گروه همچنین میتواند نشان دهد که قادر است بستری برای کشورهای در حال توسعه فراهم کند. بریکس از این طریق میتواند به کشورهایی که تمایل ندارند میان بلوکهای غربی و غیرغربی یکی را انتخاب کنند، فضایی برای همکاری و پیگیری منافع مشترک ارائه دهد. او در ادامه گفت: «بریکس امکان دستیابی به دستاوردهای تدریجی ژئوپلتیکی را فراهم میکند، حتی اگر به پیروزیهای کامل منجر نشود.»
