معاون برق و انرژی وزارت نیرو در گفتوگو با «ایران» پاسخ داد
خاموشیها کی تمام میشود؟
با وجود وعدههایی که پیش از آغاز شهریور درباره پایان خاموشیهای برنامهریزیشده مطرح شده بود، قطعی برق در بخشهایی از کشور همچنان ادامه دارد؛ قطعیهایی که نهتنها از نظر زمان وقوع، بلکه از نظر مدت نیز میان مناطق مختلف یکسان نیست. تماسها و پیامهای مخاطبان روزنامه ایران نشان میدهد برخی مشترکان در شهرهای شمالی، غربی و مناطق پیرامونی تهران، خاموشیهایی طولانیتر از دو ساعت را تجربه کردهاند و در بعضی موارد، زمان قطعی برق به حدود چهار ساعت در روز رسیده است.
این در حالی است که بسیاری از مشترکان تهرانی عمدتاً از قطعیهای حدود دو ساعته خبر میدهند؛ تفاوتی که این پرسش را برای مردم ایجاد کرده است که مبنای توزیع محدودیت برق میان تهران و سایر استانها چیست و چرا سهم برخی مناطق از خاموشیها بیشتر است.
پرسش دیگر مردم به خاموشی در ساعتهای شب بازمیگردد. بسیاری از مشترکان میگویند انتظار داشتند با کاهش نسبی دمای هوا و عبور از ساعات اوج مصرف روزانه، فشار بر شبکه کمتر شود؛ با این حال، خاموشیهای شبانه نیز در برخی مناطق گزارش شده است. در چنین شرایطی، مهمترین مطالبه مشترکان روشن است: خاموشیها دقیقاً چه زمانی پایان مییابد و آیا با نزدیک شدن به روزهای خنکتر شهریور، میتوان انتظار داشت برنامههای قطع برق متوقف شود؟
مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در گفتوگو با «ایران» پایان محدودیتهای برق را به کاهش تقاضای شبکه گره میزند، اما برای آن تاریخ مشخصی اعلام نمیکند. او با اشاره به تغییرات جوی و اجرای برنامههای مدیریت بار میگوید: «با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشیها در روزهای پیش رو بهطور کامل برطرف خواهد شد.»
این عبارت، هرچند میتواند برای مشترکان امیدوارکننده باشد، اما پاسخ قطعی به ابهام اصلی مردم نیست؛ چراکه زمان دقیق «روزهای پیش رو» مشخص نشده و پایان خاموشیها به شرطی وابسته است که تحقق آن به روند دما و میزان مصرف برق در کشور بستگی دارد.
مرز ۶۷ هزار مگاوات؛ شرط پایان محدودیتها
معاون برق و انرژی وزارت نیرو، موازنه شبکه برق را تابع دو مؤلفه اصلی تولید و مصرف میداند و توضیح میدهد که با وجود کاهش نسبی دما در برخی نقاط کشور، مصرف برق در نیمه جنوبی همچنان بالاست. به گفته او، تقاضای برق در روزهای اخیر از مرز ۷۱ هزار و ۴۰۰ مگاوات عبور کرده و هنوز فشار بر شبکه بهطور کامل کاهش نیافته است.
رجبی مشهدی میگوید وزارت نیرو انتظار دارد با خنکتر شدن هوا، میزان تقاضا در شبکه به کمتر از ۶۷ هزار مگاوات برسد؛ سطحی که از نگاه این وزارتخانه میتواند به بسته شدن پرونده خاموشیهای تابستانی منجر شود.
به بیان دیگر، فاصله میان مصرف فعلی و سطح هدفگذاریشده برای پایان خاموشیها، همچنان قابل توجه است. همین موضوع سبب میشود وزارت نیرو نتواند روز و ساعت مشخصی را برای توقف کامل محدودیتها اعلام کند. در واقع، پایان قطعیها بیش از آنکه یک تصمیم تقویمی باشد، به رفتار مصرف، شرایط آبوهوایی و میزان پایداری تولید نیروگاهها وابسته است.
با این همه، برای مشترکانی که چندین هفته با خاموشیهای برنامهریزیشده مواجه بودهاند، این پاسخ همچنان ابهامهایی دارد. مردم میخواهند بدانند اگر افت دما یا کاهش مصرف به میزان پیشبینیشده محقق نشود، آیا برنامه خاموشیها ادامه خواهد یافت و وزارت نیرو چه سناریوی جایگزینی برای جلوگیری از تداوم محدودیتها در نظر گرفته است.
چرا مدت خاموشی در تهران و شهرستانها متفاوت است؟
یکی از محورهای اصلی اعتراض و پرسش مردم، تفاوت مدت خاموشی میان تهران و سایر استانهاست. برخی مشترکان میگویند در حالی که خاموشی در بخشهایی از پایتخت حدود دو ساعت است، در شهرهای دیگر یا مناطق اطراف تهران، قطعی برق گاه طولانیتر میشود. این تفاوت، بویژه در شرایطی که کسبوکارهای کوچک، نانواییها، واحدهای خدماتی و خانوارها از قطعی برق آسیب میبینند، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
رجبی مشهدی در توضیح این موضوع، به ساختار فنی شبکه توزیع برق تهران اشاره میکند. به گفته او، حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد از فیدرهای برق در تهران در زمره خطوط حساس و حیاتی قرار میگیرند. بیمارستانها، مراکز درمانی، ایستگاههای پمپاژ آب، مراکز امدادی، زیرساختهای حملونقل و دیگر تأسیسات مهم شهری به این خطوط متصل هستند و به همین دلیل، قطع برق آنها میتواند پیامدهای گستردهتری برای زندگی شهروندان و خدمات عمومی داشته باشد.
او میگوید: «مراکزی نظیر بیمارستانها، ایستگاههای پمپاژ و زیرساختهای کلیدی شهری روی این خطوط قرار دارند و به همین دلیل جلوگیری از قطع برق این فیدرها اولویت حفاظتی بالاتری دارد.»
این توضیح، بخشی از چرایی تفاوت خاموشیها را روشن میکند، اما همه ابهامها را برطرف نمیسازد. وجود فیدرهای حساس در تهران، لزوماً پاسخ کاملی به این پرسش نیست که چرا در برخی استانها یا شهرها، مدت قطعی برق به سه یا چهار ساعت میرسد. هنوز مشخص نیست سهم هر منطقه از محدودیتها بر اساس چه شاخصهایی تعیین میشود؛ برای نمونه، نقش میزان مصرف خانگی، فعالیت صنایع، ظرفیت نیروگاههای محلی، فرسودگی شبکه توزیع یا تعداد مشترکان حساس در هر استان تا چه اندازه در برنامه خاموشیها اثرگذار است.
شفاف شدن این سازوکار میتواند از شکلگیری این تصور جلوگیری کند که بار ناترازی برق بهطور نابرابر میان استانها توزیع میشود. مردم بیش از هر چیز انتظار دارند برنامه خاموشیها قابل پیشبینی، عادلانه و قابل توضیح باشد؛ بویژه برای مناطق و کسبوکارهایی که قطعی برق طولانیتر، خسارت اقتصادی بیشتری به آنها وارد میکند.
خاموشی شبانه، مسألهای فراتر از گرمای روز
خاموشیهای شبانه نیز یکی دیگر از دغدغههای مشترکان است. بسیاری تصور میکنند با غروب آفتاب و کاهش دمای هوا، بار مصرف برق باید بهطور محسوسی پایین بیاید و دیگر نیازی به اعمال محدودیت نباشد. اما شبکه برق در ساعات شب با چالش متفاوتی روبهرو است.
رجبی مشهدی در این باره توضیح میدهد که نیروگاههای خورشیدی، اگرچه در طول روز بخشی از نیاز شبکه را تأمین و از فشار بر نیروگاههای حرارتی کم میکنند، اما با غروب آفتاب از مدار تولید خارج میشوند. در نتیجه، بار تأمین برق در ساعات شب به نیروگاههای حرارتی و در حدی محدودتر، نیروگاههای بادی منتقل میشود.
از سوی دیگر، بخش مهمی از مصرف برق خانوارها در شب اتفاق میافتد؛ از روشنایی و وسایل سرمایشی گرفته تا فعالیت لوازم خانگی. بنابراین، کاهش تابش خورشید همزمان با تداوم بخشی از مصرف، میتواند شرایط شبکه را دشوار کند. بویژه در روزهایی که دمای شبانه در شهرهای جنوبی همچنان بالاست، استفاده از وسایل سرمایشی ادامه دارد و مصرف برق به اندازهای که انتظار میرود کاهش نمییابد.
معاون وزارت نیرو برای عبور از تنگنای بار شبانه، دو راهکار را در افق سال آینده مطرح میکند: توسعه نیروگاههای بادی و بازنگری در موضوع ساعت رسمی کشور. به گفته او، تغییر ساعت رسمی میتواند نزدیک به هزار مگاوات از اوج بار مصرف شبانه بکاهد.
طرح دوباره موضوع ساعت رسمی، نشان میدهد که وزارت نیرو کاهش مصرف را صرفاً با افزایش تولید دنبال نمیکند و به ابزارهای مدیریتی نیز توجه دارد. با این حال، اجرای چنین سیاستی نیازمند تصمیمگیری در سطحی فراتر از وزارت نیرو و بررسی آثار آن بر زندگی روزمره، فعالیتهای اقتصادی و الگوی کاری شهروندان است.
مدارس و دانشگاهها؛ سهم اندک در فشار فعلی شبکه
یکی دیگر از نگرانیها، احتمال افزایش مصرف برق پس از بازگشایی مدارس و دانشگاههاست. آیا با بازگشت مراکز آموزشی به فعالیت عادی، شبکه برق بار دیگر با فشار بیشتری روبهرو خواهد شد؟ رجبی مشهدی میگوید که بخش آموزشی در حال حاضر در وضعیت نیمهتعطیل قرار دارد و سهم تعیینکنندهای در فشار کنونی شبکه ندارد. به گفته او، تدابیر لازم برای تأمین برق مدارس و دانشگاهها پس از بازگشایی نیز پیشبینی شده است.
با وجود این، تجربه سالهای اخیر نشان داده است که مدیریت برق در فصل پاییز نیز به عوامل متعددی وابسته است؛ از تداوم گرما در مناطق جنوبی گرفته تا وضعیت تعمیرات نیروگاهها، ذخایر سوخت و میزان مصرف صنایع. به همین دلیل، صرف بازگشایی یا تعطیلی مراکز آموزشی نمیتواند تعیینکننده اصلی وضعیت شبکه باشد.
زمستان و تأمین سوخت نیروگاهها
در حالی که توجه افکار عمومی فعلاً بر پایان خاموشیهای تابستانی متمرکز است، اظهارات معاون برق و انرژی وزارت نیرو درباره ماههای سرد سال، چشمانداز محتاطانهتری ترسیم میکند. او میگوید با توجه به ناترازی باقیمانده در بخش گاز و آسیبهایی که زنجیره تأمین سوخت متحمل شده، کشور احتمالاً سال دشواری را در پیش دارد.
این هشدار از آن جهت مهم است که در زمستان، نیروگاههای حرارتی برای تولید برق به گاز وابستگی بالایی دارند، اما همزمان مصرف گاز خانگی و تجاری نیز افزایش پیدا میکند. در صورت کمبود گاز، نیروگاهها ممکن است ناچار به استفاده بیشتر از سوختهای مایع شوند؛ اقدامی که علاوه بر دشواریهای تأمین و حمل سوخت، میتواند آثار زیستمحیطی نیز به همراه داشته باشد. رجبی مشهدی تأکید میکند عبور از این شرایط، به برنامهریزی دقیق، هماهنگی میان دستگاهها و همراهی مشترکان در مدیریت مصرف نیاز دارد تا آسیبهای ناشی از کمبود سوخت نیروگاهها به حداقل برسد.
به این ترتیب، وعده پایان خاموشیهای تابستانی همچنان به افت دما و کاهش تقاضای برق وابسته است؛ اما بحث ناترازی انرژی با پایان تابستان تمام نمیشود. اگرچه وزارت نیرو از برطرف شدن محدودیتها در روزهای آینده سخن میگوید، نبود زمانبندی دقیق و نگرانی از تأمین سوخت در زمستان نشان میدهد مسأله برق، همچنان یکی از مهمترین دغدغههای پیش روی خانوارها، کسبوکارها و سیاستگذاران خواهد بود.
