روایت وزیر نفت از دو سال پرتنش دولت چهاردهم
سوخترسانی در جنگ، صادرات از خارک
پاکنژاد: با وجود بیش از ۵۵۰ حمله به جزیره خارک، تولید، سوخترسانی و صادرات نفت کشور متوقف نشد
صنعت نفت در دو سال گذشته در شرایطی فعالیت کرد که هم مسائل مربوط به تولید و تأمین انرژی ادامه داشت و هم دو جنگ تحمیلی اخیر، بخشی از زیرساختهای این صنعت را تحت تأثیر قرار داد. در این مدت، تأسیسات نفتی و انرژی در برخی از نقاط کشور هدف حمله قرار گرفتند و در جزیره خارک نیز، به گفته وزیر نفت، در جریان جنگ ۴۰روزه ۵۵۰ حمله انجام شد.
محسن پاکنژاد، وزیر نفت در گفتوگو با معاونت ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهوری، گزارشی از عملکرد وزارت نفت در دو سال فعالیت دولت چهاردهم ارائه کرد. او از تأکید و پیگیری مستمر مسعود پزشکیان برای تأمین پایدار انرژی و سوخت کشور گفت و مهمترین اقدامات این وزارتخانه را در حوزههایی مانند جبران ناترازی گاز، افزایش تولید نفت و گاز، کاهش گازسوزی، بهینهسازی مصرف انرژی و حمایت از معیشت مردم تشریح کرد. وزیر نفت همچنین با اشاره به شرایط دشوار صنعت نفت در دوره جنگ، از تداوم تولید و صادرات نفت، بازسازی تأسیسات آسیبدیده و حفظ جریان فعالیتهای این صنعت با وجود حملات گسترده خبر داد.
پاکنژاد در تشریح کارنامه دو ساله وزارت نفت در دولت چهاردهم، از مجموعه اقداماتی گفت که با هدف حفظ پایداری انرژی کشور در این مدت دنبال شده است. به گفته او، تأمین سوخت، مدیریت ناترازی گاز، افزایش تولید نفت و گاز، کاهش گازهای مشعل و اجرای برنامههای بهینهسازی مصرف انرژی، از مهمترین محورهای فعالیت این وزارتخانه بوده است. وزیر نفت همچنین با اشاره به شرایط ویژه صنعت نفت در دوران جنگ، تأکید کرد که با وجود آسیبهای واردشده به بخشی از تأسیسات، تولید متوقف نشد، عملیات بازسازی ادامه یافت و صادرات نفت نیز استمرار پیدا کرد.
ذخایر سوخت
اولین مسأله پیش روی وزیر نفت
وقتی محسن پاکنژاد در اولین روزها سکان وزارت نفت را در دست گرفت، یکی از اولین مسائلی که روی میز او قرار گرفت وضعیت ذخایر سوخت کشور بود.
پاکنژاد میگوید که در اولین نشست با مدیران ارشد وزارت نفت، وضعیت ذخایر بنزین و گازوئیل نیروگاهها را پیگیری کرده است. به گفته او، گزارش اولیه، بویژه درباره میزان ذخایر، چندان امیدوارکننده نبود. این نگرانی در شهریورماه اهمیت بیشتری پیدا میکرد، ماهی که با افزایش سفرها، مصرف بنزین معمولاً بالا میرود و همزمان وزارت نفت باید خود را برای ورود به فصل سرد آماده کند. مسأله فقط تأمین بنزین نبود. با کاهش دمای هوا، مصرف گاز بخش خانگی و تجاری افزایش پیدا میکند و در چنین شرایطی سهم گاز قابل تحویل به نیروگاهها محدودتر میشود.
وزیر نفت افزود: «برنامه را توضیح دادم و از همان روز، رئیسجمهوری مرتباً در مقاطع زمانی سه چهار روز یکبار موضوع را از من دنبال میکردند. تقریباً هفتهای یک جلسه نیز برگزار و دقیقاً وضعیت گاز و گازوئیل نیروگاهها را پیگیری میکردند.»
فشارافزایی پارس جنوبی، مقابله با افت تولید در سالهای آینده
یکی دیگر از مسائل مهم صنعت نفت که در آغاز دولت چهاردهم در دستورکار قرار گرفت، فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی بود؛ طرحی که به گفته محسن پاکنژاد، سالها قبل باید آغاز میشد اما اجرای آن به تأخیر افتاده بود.
اهمیت این طرح به افت طبیعی فشار مخزن بازمیگردد. وزیر نفت معتقد است، اگر فشار میدان کاهش پیدا کند، تولید گاز نیز افت خواهد کرد و این اتفاق میتواند ناترازی گازی را که طی ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته بهتدریج شکل گرفته، تشدید کند. این نگرانی در شرایطی مطرح شد که ناترازی گاز در سال ۱۴۰۳ به اوج خود رسیده بود. وی در ادامه میگوید، اولین قرارداد بزرگ صنعت نفت در اسفند سال ۱۴۰۳ با حضور رئیسجمهوری به امضا رسید.
جنگ؛ آزمونی برای تداوم تولید
و تأمین انرژی
جنگ ۱۲روزه یکی از اولین آزمونهای جدی صنعت نفت دولت چهاردهم بود. حمله به بخشی از زیرساختهای نفت و گاز، همزمان با افزایش مصرف بنزین، میتوانست ذخایر سوخت و روند تأمین انرژی را تحت فشار قرار دهد. با این حال، به گفته پاکنژاد، با وجود اصابت به پالایشگاه فجر جم و پالایشگاه فاز ۱۴ پارس جنوبی و افزایش مصرف بنزین تا مرز ۲۰۰ میلیون لیتر در روز، در ذخایر و انبارهای بنزین و سوخت تهران با مشکل جدی مواجه نشدیم. در بخش گاز نیز با وجود آسیب به تأسیسات، کمبود گستردهای ایجاد نشد.
در زمستان ۱۴۰۳، مسأله دیگری که در کنار افزایش تولید قرار گرفت کنترل مصرف بود. افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، فشار بیشتری بر تأمین گاز نیروگاهها وارد میکرد و به همین دلیل مدیریت تقاضا اهمیت پیدا کرد. پاکنژاد اجرای پویش «دو درجه کمتر» را یکی از عوامل مؤثر در کنترل مصرف دانست و گفت، پیشنهاد این طرح مستقیماً از سوی رئیسجمهوری مطرح شده بود.
افزایش ظرفیت تولید و جمعآوری ۱۱.۵ میلیون مترمکعب گاز مشعل
همزمان با مدیریت مصرف، برنامه افزایش تولید نفت و گاز نیز ادامه پیدا کرد. وی میگوید: «در حوزه افزایش تولید نفت، قراردادی برای افزایش ۲۵۰ هزار بشکه در روز وجود داشت که سازوکارهای آن نیازمند مطالعه، بررسی و اخذ مصوبات بود. این مصوبات در فاصله بعد از جنگ ۱۲روزه دریافت شد و وارد مرحله اجرا شدیم و تا آنجا که خاطرم هست، حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار بشکه در روز از این ۲۵۰ هزار بشکه را توانستیم محقق کنیم. در بخش گاز نیز توسعه درونمیدانی پارس جنوبی دنبال شد و بیش از ۳۰ حلقه چاه برای حفاری برنامهریزی شد که بخشی از آنها به تولید رسیدهاند.»
اهمیت این اقدامات در شرایطی بیشتر میشود که ناترازی گاز تنها با افزایش تولید قابل حل نیست و حفظ سطح تولید پارس جنوبی نیز به سرمایهگذاری و توسعه مستمر نیاز دارد. یکی دیگر از محورهای این دوره، جمعآوری گازهای مشعل بود، گازی که پیش از این سوزانده میشد و اکنون بخشی از آن به چرخه مصرف بازمیگردد. پاکنژاد میگوید: « از ابتدای دولت چهاردهم حدود ۱۱.۵ میلیون مترمکعب در روز به میزان جمعآوری گازهای مشعل اضافه شده و مجموع جمعآوری به حدود ۱۷ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.»
جنگ دوم، آسیب بیشتر
اما توقف در سوخترسانی نه
در جنگ ۴۰روزه، دامنه آسیبها گستردهتر شد. انبارهای نفت تهران از جمله ری، شهران و قوچک مورد حمله قرار گرفتند و آسیب به تأسیسات بارگیری انبار نفت ری، مسأله سوخترسانی به استانهای شمالی را به یک چالش فوری تبدیل کرد.
اهمیت این آسیب از آنجا بود که اختلال در تأسیسات بارگیری میتوانست مسیر معمول انتقال سوخت به تهران و استانهای شمالی را مختل کند.
به گفته پاکنژاد، همان شب برای جلوگیری از این اتفاق، بخشی از ظرفیت لجستیکی از جنوب و مناطق مرکزی به نقاط مورد نیاز منتقل شد و انتقال جادهای سوخت در دستورکار قرار گرفت. نتیجه این اقدامات، به روایت وزیر نفت، بازگشت شرایط از وضعیت نگرانکننده به یک وضعیت پایدار طی چند روز بود.
چند روز بعد، چهار پالایشگاه گازی عسلویه نیز مورد اصابت قرار گرفتند. در ساعات اول، بخشی از تولید کاهش یافت، اما عملیات فنی برای بازگرداندن واحدها به مدار آغاز شد.
پاکنژاد در این باره میگوید: «در ساعات اولیه مجبور شدیم بخش مهمی از تولید را کاهش دهیم، اما ظرف چند ساعت بخشهایی را به مدار برگردانند. بازسازی نیز به فاصله کوتاهی آغاز شد.» به گفته وزیر نفت، یکی دو روز پس از حملات، عملیات آواربرداری و بازسازی شروع شد و بخشی از ظرفیت ازدسترفته تاکنون بازگشته است.
صادرات نفت حتی یک ساعت متوقف نشده است
در میان بخشهای مختلف صنعت نفت، صادرات با چالش متفاوتی روبهرو بود. حتی با وجود حملات گسترده به زیرساختهای نفتی و جزیره خارک، جریان صادرات متوقف نشد. پاکنژاد میگوید: «در فاصله جنگ ۴۰روزه، از نهم اسفندماه تا اواخر فروردین که به یک آتشبس موقت رسیدیم، صادرات نفت خام کشور حتی یک ساعت قطع نشد.»
پس از جنگ نیز مسأله به شکل دیگری ادامه پیدا کرد و محاصره مسیرهای دریایی، شیوه انتقال و تحویل نفت به مشتریان را تحت تأثیر قرار داد. در نتیجه، بخشی از فعالیتها به مسیرهایی خارج از خلیج فارس و دریای عمان منتقل شد. پاکنژاد با اشاره به شدت حملات به جزیره خارک میگوید: «جزیره خارک بیش از ۵۵۰بار مورد اصابت قرار گرفت؛ جزیرهای که حدود ۲۴ کیلومتر وسعت دارد، این سطح از اصابت بسیار زیاد است.»
تمرکز بر جبران
ظرفیتهای ازدسترفته
همزمان با ادامه برنامههای افزایش تولید، وزارت نفت اجرای پروژههای بزرگ برای جبران ظرفیتهای ازدسترفته را دنبال میکند. پاکنژاد میگوید: « طی هفت تا هشت ماه گذشته بخشی از این ظرفیتها قابلیت بازگشت داشته و روند اجرای پروژهها نیز با سرعت بیشتری دنبال شده است. یکی از طرحهای مورد تأکید، توسعه یکپارچه میدان آزادگان است.» وزیر نفت با اشاره به اینکه آزادگان شمالی و جنوبی پیشتر به صورت دو طرح جداگانه دیده میشدند، تأکید میکند: «آزادگان یکپارچه، یعنی آزادگان شمالی و جنوبی که پیش از این به عنوان دو طرح جداگانه دیده میشدند، در واقع یک مخزن و یک میدان هستند.»
ناترازی
مسألهای فراتر از افزایش تولید
ناترازی انرژی را نمیتوان صرفاً با افزایش تولید برطرف کرد. پاکنژاد نیز ناترازی را مسألهای میداند که طی سالها شکل گرفته و اکنون در ابعاد بزرگتری ظاهر شده است.
او در توضیح این مسأله میگوید: «دو مسیر برای مدیریت فاصله تولید و مصرف وجود دارد؛ افزایش تولید و بهینهسازی مصرف. با این حال، افزایش تولید به سرمایهگذاری و زمان نیاز دارد و اگر مصرف با سرعت بیشتری رشد کند، حتی افزایش تولید نیز ممکن است پاسخگوی تقاضای جدید نباشد.»
پاکنژاد صراحتاً میگوید: «من هیچوقت نمیگویم مصرف کم؛ میگویم مصرف متناسب.» یعنی مسأله اصلی، صرفاً پایین آوردن مصرف نیست، بلکه نزدیک کردن الگوی مصرف به میزان متناسب با ظرفیت تولید و منابع انرژی کشور است.
این نگاه در موضوع بنزین نیز مطرح شده است. وزیر نفت با اشاره به هزینه ارزی واردات بنزین، کاهش واردات را ممکن میداند اما اجرای چنین سیاستی را وابسته به اصلاح مصرف و همراهی جامعه میداند. به گفته او، رمز پیروزی طرحهای صرفهجویی، همراهی مردم است.
