رئیس‌جمهوری روز گذشته را با حضور در بیست‌وششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و نشست شانگهای پلاس پشت سر گذاشت. حضوری که در آن علاوه بر تشریح دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی، مجموعه‌ای از پیشنهادها و ابتکارات تهران برای گسترش همکاری میان اعضای این سازمان نیز مطرح شد. پزشکیان در سخنرانی‌های خود بر ضرورت تقویت چندجانبه‌گرایی، احترام به حاکمیت کشورها، مقابله با یکجانبه‌گرایی و پرهیز از رویکردهای مبتنی بر زور تأکید کرد. رئیس‌جمهوری همچنین پیشنهادهایی از جمله ایجاد بانک سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایه‌گذاری و کنسرسیوم انرژی را برای تقویت همکاری‌های اقتصادی اعضا مطرح کرد. او در نشست شانگهای پلاس نیز بر نقش کشورهای عضو، ناظر و شریک این مجموعه در شکل‌گیری جهانی چندقطبی مبتنی بر همکاری و احترام به قانون تأکید کرد. همچنین در جریان این سفر و با حضور پزشکیان، مجموعه‌ای از اسناد و تصمیمات همکاری در حوزه‌های مختلف از امنیت و اقتصاد گرفته تا فناوری، هوش مصنوعی، انرژی، محیط زیست و حمل‌ونقل نیز در نشست سران سازمان همکاری شانگهای تصویب و امضا شد.

نقشه راه ایران برای تقویت امنیت و همکاری در شانگهای
 پزشکیان در سخنرانی خود در بیست و ششمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری‌ شانگهای، با تشریح مهم‌ترین چالش‌های امنیتی و اقتصادی منطقه، بر ضرورت تقویت همکاری میان کشورهای عضو برای تحکیم ثبات و ترسیم آینده‌ای مشترک تأکید کرد.
او یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سازمان همکاری‌ شانگهای طی بیش از دو دهه گذشته را ایجاد بستر برای اعتمادسازی و همکاری در مواجهه با چالش‌های امنیتی مشترک عنوان کرد و گفت: «تجربه این سازمان نشان داده است که امنیت پایدار نه از طریق تقابل، بلکه از مسیر اعتماد متقابل، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و همکاری میان دولت‌ها حاصل می‌شود.» رئیس‌جمهوری ادامه داد: «امروز منطقه ما با مجموعه‌ای از تهدیدات پیچیده و درهم‌تنیده مواجه است. تروریسم، افراط‌گرایی خشونت‌آمیز، قاچاق مواد مخدر، جرایم سازمان‌یافته فراملی، جرایم سایبری و تهدیدات نوظهور امنیتی، همچنان صلح و ثبات منطقه‌ای را با چالش روبه‌رو می‌سازند.»
وی تصریح کرد: «در کنار این تهدیدات، تشدید رقابت‌های ژئوپلتیکی، گسترش سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه، استفاده از زور و قدرت نظامی، اعمال تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی، استفاده ابزاری از اقتصاد و فناوری و تضعیف اصول بنیادین حقوق بین‌الملل، نگرانی‌های جدی برای کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور ایجاد کرده است.
پزشکیان با اشاره به تحولات منطقه اظهار کرد: «تحولات اخیر در منطقه غرب آسیا، ایران، لبنان، غزه و کرانه باختری بار دیگر نشان داد که بی‌توجهی به قواعد حقوق بین‌الملل و تداوم رویکردهای مبتنی بر زور و فشار، نه تنها امنیت کشورها، بلکه ثبات کل منطقه و جهان را تهدید می‌کند.»
وی افزود: «تهاجماتی که در 13 ژوئن 2025 و 28 فوریه 2026 توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران انجام شدند، تجاوزی آشکار علیه اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل، علیه اصل منع توسل به زور و علیه حق حیات بودند.این تجاوزات با جنایت بزرگ به شهادت رساندن مقام معظم رهبری آغاز شد. متجاوزین به مدرسه‌ای در میناب حمله کرده و 168 نفر از دانش‌آموزان و معلمان مدرسه را قتل عام کردند. در همان روز، به ورزشگاهی در شهر لامرد استان فارس حمله کردند که 200 نفر شهید و مجروح در پی داشت. این تنها سه نمونه از جنایات بزرگ روز اول از یک جنگ 40 روزه بود. در برابر این حجم از وحشیگری، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان بالای نیروهای مسلح شجاع و غیور و بهره‌مندی از حمایت سراسری ملت شریف خود، شکست‌های سنگین و راهبردی را به آمریکا و رژیم اشغالگر تحمیل و پیروزی‌های درخشانی کسب کرد.»
وی تأکید کرد: «این حملات تعرض به یک عضو سازمان همکاری‌ شانگهای و یک تمدن کهن بود. ما از سازمان و تمامی کشورهایی که این تجاوز را محکوم کردند و با ملت و دولت ایران ابراز همدردی کردند، قدردانی می‌کنیم.»
پزشکیان در ادامه سخنان خود اظهار کرد: «به دنبال 40 روز مقاومت جانانه مردم ایران در مقابل تهاجمات گسترده به تأسیسات نظامی، اقتصادی، زیرساخت‌ها و حتی مدارس و بیمارستان‌ها، تقریباً در تمامی شهرهای ایران و پس از ناکامی آمریکا در رسیدن به هیچ یک از اهداف از پیش تعیین شده، ناگزیر به آتش‌بس و پایان جنگ شد. حدود سه ماه مذاکره با میانجیگری دو کشور دوست و برادر پاکستان و قطر، نهایتاً در تاریخ 28 خرداد 1405 به توافقی منجر شد که به یادداشت تفاهم اسلام آباد معروف است. اما تعهد آمریکا به سندی که امضای رئیس‌جمهوری آن کشور را در زیر خود داشت کمتر از دو هفته به طول انجامید و زیاده خواهی و بدعهدی آن کشور نسبت به تعهدات خود آغاز گردید که هنوز هم ادامه دارد. بدیهی است که نقض تعهدات آمریکا با پاسخ متناسب ایران مواجه شد. اما اینجانب به صراحت می‌گویم چنانچه آمریکا به تعهدات خود در یادداشت تفاهم مزبور بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز بلافاصله عمل متقابل خواهد کرد. بر خلاف آمریکا، کشور من سابقه درخشانی در عمل به تعهدات و پیمان‌های بین‌المللی خود دارد و همواره بر اساس اصول حاکم بر حقوق بین‌الملل حرکت کرده است.»
وی افزود: «تجربه سال‌های اخیر به‌روشنی نشان داده است که امنیت و توسعه دو مفهوم جدای از هم نیستند و ماهیتی به‌هم‌پیوسته و تفکیک‌ناپذیر دارند. سازمان‌شانگهای برای ایفای نقش مؤثرتر در چندجانبه‌گرایی باید همزمان به ابعاد امنیتی و اقتصادی بپردازد.»
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران ادامه داد: «توسعه تجارت درون‌سازمانی، تسهیل فعالیت‌های گمرکی، توسعه کریدورهای حمل‌ونقل، اتصال بنادر و مراکز لجستیکی، افزایش ظرفیت‌های ترانزیتی و تقویت تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند این نقش را به همکاری‌هایی ملموس و قابل‌سنجش بدل کنند.»
پزشکیان اظهار کرد: «برای تحقق این چشم‌انداز اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران سه ابتکار مشخص را پیش روی اعضا قرار داده است:
نخست، تعمیق همکاری‌های مالی و بانکی که شامل بهره‌گیری گسترده‌تر از پول‌های ملی در تسویه‌حساب‌های میان کشورهای عضو و فراتر از آن، ایجاد سازوکارهای مشترک تسویه و تأمین مالی و در نهایت، تأسیس«بانک سازمان همکاری‌ شانگهای» می‌شود که گامی مؤثر برای افزایش ظرفیت همکاری اقتصادی اعضا و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره‌های تجارت و تأمین در برابر اختلالات خارجی است.
دوم، توسعه نهادهای حمایت از تجارت و سرمایه‌گذاری که شامل ایجاد اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایه‌گذاری سازمان همکاری‌ شانگهای  است؛ که امیدواریم با همراهی کشورهای عضو به نتیجه مطلوب برسد.
سوم، تحکیم امنیت انرژی با توجه به ظرفیت بالای کشورهای عضو در تولید و مصرف انواع انرژی است. ایجاد «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری ‌شانگهای» نمود عینی آن است که به عنوان الگویی باثبات از تولید، عرضه، انتقال و مصرف انرژی در جغرافیای وسیع این سازمان می‌تواند پیامدهای مثبتی برای کشورهای عضو و تقویت جایگاه سازمان در بازار جهانی انرژی داشته باشد.»
وی در ادامه گفت: «پاسخ به تروریسم، افراط‌گرایی و تهدیدات نوظهور امنیتی، نیازمند تقویت ظرفیت‌های نهادی و کارشناسی سازمان است. جمهوری اسلامی ایران در همین راستا، ایجاد مرکز راهبردی مطالعات امنیتی سازمان همکاری ‌شانگهای را پیشنهاد داده است. این مرکز با به کارگیری ظرفیت‌های علمی و کارشناسی کشورهای عضو، به شناسایی تهدیدات نوظهور، ارزیابی تحولات امنیتی و ارائه توصیه‌های تخصصی برای تقویت امنیت و ثبات منطقه‌ای یاری می‌رساند.»
پزشکیان افزود: «علاوه بر این‌ها، ابتکار ایجاد مجمع پارلمانی کشورهای عضو سازمان همکاری‌ شانگهای نیز با هدف تقویت گفت‌وگوی بین‌پارلمانی، تبادل تجربیات تقنینی و حمایت از همکاری میان کشورهای عضو، از سوی جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است.»
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در پایان تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که آینده چندجانبه‌گرایی به توانایی مشترک ما در حفظ گفت‌وگو و ایجاد سازوکارهای مؤثر همکاری بستگی دارد. از این‌رو، با تأکید بر اهمیت و جایگاه سازمان همکاری ‌شانگهای در تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، آمادگی خود را برای مشارکتی سازنده و فعال در فرآیندهای مرتبط با ارتقای این سازمان و حمایت از ابتکارات جدید در راستای تقویت انسجام، کارآمدی و همگرایی آن اعلام می‌دارد.»

 شانگهای پلاس می‌تواند سهم مهمی در تحقق جهان چندقطبی داشته باشد
رئیس‌جمهوری در نشست سران کشورهای عضو، ناظر و شرکای سازمان همکاری ‌شانگهای (شانگهای پلاس) هم با تأکید بر تحولات در حال وقوع در نظام بین‌الملل، بر ضرورت شکل‌گیری جهانی چندقطبی مبتنی بر چندجانبه‌گرایی، برابری حاکمیت دولت‌ها و حاکمیت قانون تأکید کرد.
پزشکیان حضور کشورهای عضو، ناظر و شرکای سازمان در قالب «شانگهای پلاس» را نیز مغتنم شمرد و اظهار کرد: «این قالب، با گستره جغرافیایی و ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی خود، می‌تواند به یکی از بسترهای مهم گفت‌وگو و همکاری میان کشورهای مؤثر در شکل‌دهی به نظم بین‌المللی آینده تبدیل شود.» رئیس‌جمهوری با اشاره به موضوع بحث امروز، یعنی نقش سازمان ملل متحد به‌عنوان رکن اساسی نظم عادلانه جهانی و سهم کشورهای‌ شانگهای پلاس در تحقق جهان چندقطبی، اظهار کرد: «این موضوع ما را با یک پرسش بنیادی مواجه می‌کند. جهان در حال تغییر است. توزیع قدرت اقتصادی، سیاسی و فناوری در حال تحول است. کشورهای بیشتری خواهان ایفای نقش مؤثرتر در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی هستند و واقعیت‌های جدید نظام بین‌الملل دیگر با ساختارهای شکل‌گرفته در دهه‌های گذشته انطباق کامل ندارد. اما پرسش اساسی این است که این تحول چگونه باید مدیریت شود؟»
وی افزود: «از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، پاسخ را نباید در جایگزین کردن یک مرکز قدرت با مرکز قدرتی دیگر جست‌وجو کرد. هدف نباید انتقال هژمونی از یک قدرت به قدرت دیگر باشد. جهان چندقطبی زمانی می‌تواند به یک نظم عادلانه منجر شود که با چندجانبه‌گرایی مؤثر، برابری حاکمیت دولت‌ها و حاکمیت قانون همراه باشد.»
پزشکیان تأکید کرد: «ما به سازمان ملل متحد به عنوان نهادی متعلق به یک دوره تاریخی خاص نگاه نمی‌کنیم که با تغییر توازن قدرت باید کنار گذاشته شود. برعکس، سازمان ملل متحد باید به نهادی تبدیل شود که واقعیت‌های جهان جدید را بهتر نمایندگی کند و بتواند مأموریت اصلی خود را در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، پیشگیری از جنگ و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات با کارآمدی بیشتری انجام دهد.»
رئیس‌جمهوری ادامه داد: «برای تحقق این هدف، سازمان ملل متحد و شورای امنیت آن باید عملکردی عادلانه‌تر و مؤثرتر در مواجهه با تحولات جهانی داشته باشند. امروز، جهان با تجاوزات نظامی، نسل‌کشی، جرایم جنگی، تروریسم و تحریم‌های غیرقانونی مواجه است. عملکرد سازمان ملل متحد و شورای امنیت ملل متحد در مواجهه با این تحولات از جمله در غزه، لبنان و تجاوز اخیر به ایران بسیار ناامید‌کننده است.»
رئیس‌جمهوری ادامه داد: «اگر تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت پادمان‌ آژانس نیز در جریان یک درگیری نظامی هدف قرار گیرند، چه انگیزه‌ای برای کشورها باقی خواهد ماند تا به سازوکارهای بین‌المللی نظارت و راستی‌آزمایی اعتماد کنند؟ و اگر تهدید نظامی و توسل به زور همزمان با مذاکره و دیپلماسی دنبال شود، چگونه می‌توان اعتماد لازم برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات را حفظ کرد؟» پزشکیان تأکید کرد: «این پرسش‌ها نه درباره ایران بلکه درباره آینده نظم بین‌المللی هستند.»
وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران آغازگر جنگ نبود. بلکه از خود دفاع کرد. در عین حال، ایران همچنان دیپلماسی و مذاکره را مسیر اصلی حل اختلافات می‌داند. اما دیپلماسی بدون حسن نیت، بدون احترام به تعهدات و بدون پرهیز از توسل به زور، نمی‌تواند صلح پایدار ایجاد کند.»
رئیس‌جمهوری با اشاره به تجربه اخیر اظهار کرد: «تجربه اخیر و نقض مکرر تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلام‌آباد از سوی آمریکا نشان داد که حتی هنگامی که طرف‌ها به یک چارچوب سیاسی برای توقف درگیری و آغاز مذاکرات دست می‌یابند، نبود ضمانت اجرای مؤثر و بازگشت به سیاست فشار و تهدید، می‌تواند مسیر دیپلماسی را با شکست مواجه کند.»
پزشکیان تأکید کرد: « ما در برابر یک انتخاب تاریخی قرار داریم. می‌توانیم شاهد شکل‌گیری جهانی باشیم که در آن رقابت میان قدرت‌ها به چندپارگی، منازعه و بی‌ثباتی بیشتر منجر شود. یا می‌توانیم برای شکل‌گیری جهانی چندقطبی تلاش کنیم که در آن تنوع مراکز قدرت با همکاری چندجانبه، احترام به منشور ملل متحد و برابری حاکمیت دولت‌ها همراه باشد. جمهوری اسلامی ایران گزینه دوم را انتخاب می‌کند.»
وی در پایان خاطرنشان کرد: «کشورهای ‌شانگهای پلاس با ظرفیت‌های سیاسی، اقتصادی، جمعیتی و جغرافیایی خود، می‌توانند سهم مهمی در تحقق چنین جهانی داشته باشند. بیایید بیست‌وپنجمین سالگرد سازمان همکاری ‌شانگهای را نه تنها با گرامیداشت گذشته، بلکه با تعهد به آینده برگزار کنیم .»

برش

سران شانگهای حملات علیه ایران را محکوم کردند

بر اساس بیانیه‌ سازمان همکاری شانگهای که روز سه‌شنبه منتشر شد، کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران مجدداً مورد تأیید قرار داده و خواستار حل و فصل دیپلماتیک تنش‌های منطقه‌ای شدند.
در این بیانیه آمده است: «کشورهای عضو حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران مجدداً تأیید می‌کنند و خواستار حل و فصل مناقشه صرفاً از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک هستند.» به نقل از خبرگزاری نووستی، در بیانیه‌ای که پس از اجلاس بیشکک، قرقیزستان منتشر شد، آمده است : کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نگرانی عمیق خود را نسبت به تحولات خاورمیانه و ایران ابراز کردند. کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای همچنین در این بیانیه، مراتب تسلیت خود را به ایران به خاطر شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید ایران ابراز کردند.
در این بیانیه همچنین آمده است : کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای موضع خود را در محکومیت حملات نظامی علیه ایران که منجر به تلفات غیرنظامیان زیادی شده است، تأیید کرده‌اند و افزودند : کشورهای عضو همچنین حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران تأیید کرده و از حل و فصل دیپلماتیک حمایت کرده‌اند.