فرزاد ملازاده
خبرنگار

 
عدالت آموزشی در آذربایجان شرقی دیگر صرفاً به معنای ساخت مدرسه و افزایش تعداد کلاس‌های درس نیست؛ این مفهوم در دولت چهاردهم با عبور از مرز توسعه فضاهای آموزشی، به حوزه کیفیت یادگیری، توانمندسازی معلمان، حمایت از دانش‌آموزان نیازمند کمک آموزشی و آماده‌سازی نسل جدید برای زیست در عصر فناوری و هوش مصنوعی گسترش یافته است. در این مسیر، ۲۹۱ پروژه آموزشی شامل یک هزار و ۴۰۵ کلاس درس در گام اول نهضت توسعه عدالت آموزشی تعریف شده که میانگین پیشرفت آنها به ۸۸ درصد رسیده است؛ در گام دوم نیز ۴۹۹ پروژه با ۲ هزار و ۹۳۰ کلاس درس در حال اجراست. همزمان، حذف مدارس کانکسی و سنگی، بهسازی بیش از ۱۵ هزار کلاس درس، افزایش پوشش تحصیلی ابتدایی به ۹۹.۵۲ درصد و اجرای طرح‌های حمایت از دانش‌آموزان دارای افت تحصیلی، بخشی از این مسیر است. در سوی دیگر، آموزش بیش از ۴۷۲ هزار نفرساعت به معلمان، شکل‌گیری اجتماعات یادگیری حرفه‌ای و مشارکت بیش از ۲۰۰ هزار دانش‌آموز در طرح‌های فناوری و هوش مصنوعی، نشان می‌دهد سیاست آموزشی استان در حال تغییر است؛ تغییری که می‌کوشد فاصله میان دسترسی برابر به مدرسه و فرصت برابر برای یادگیری باکیفیت را کاهش دهد.
بر اساس این گزارش، در گام اول نهضت توسعه عدالت آموزشی، ۲۹۱ پروژه آموزشی در استان ثبت شده که در مجموع شامل یک هزار و ۴۰۵ کلاس درس و حدود ۱۳۸ هزار و ۸۲۹ مترمربع فضای آموزشی است. میانگین پیشرفت پروژه‌های این مرحله ۸۸ درصد اعلام شده است. همچنین در گام دوم، ۴۹۹ پروژه در قالب ۲ هزار و ۹۳۰ کلاس درس و حدود ۲۹۵ هزار و ۹۳۰ مترمربع در دستور کار قرار گرفته که میانگین پیشرفت آنها در زمان تهیه گزارش ۱۲.۶ درصد بوده است.
یکی از شاخص‌ترین بخش‌های این برنامه، جایگزینی مدارس کانکسی با فضاهای آموزشی مستقل و استاندارد است. در این بخش ۸۲ پروژه با ۱۸۴ کلاس درس و ۸ هزار و ۳۶۴ مترمربع زیربنا تعریف شده که میانگین پیشرفت آنها به ۹۹.۷ درصد رسیده و ۸۱ پروژه تحویل شده است. همچنین برای ساماندهی مدارس سنگی استان، ۴۵ پروژه در قالب ۱۵۱ کلاس درس و ۱۲ هزار و ۶۵۳ مترمربع تعریف شده است. در این بخش تاکنون ۸ پروژه تحویل شده و میانگین پیشرفت پروژه‌ها ۶۲ درصد گزارش شده است. توسعه عدالت آموزشی تنها به ساخت مدارس جدید محدود نمانده است. در قالب نهضت تعمیرات، عملیات تعمیر، بهسازی و شاداب‌سازی ۱۵ هزار و ۲۱۰ کلاس درس در فضاهای آموزشی استان انجام شده است. در اجرای این طرح، گروه‌های جهادی، دانش‌آموزان، مردم، انجمن‌های اولیا و مربیان و سایر ظرفیت‌های مردمی مشارکت داشته‌اند. در همین راستا، پویش ملی «به‌ساز، مدرسه؛ بساز، مدرسه» نیز با مشارکت گسترده مردم دنبال شده و بر اساس گزارش استان، ۹ هزار و ۸۷۲ نفر در این پویش مشارکت کرده‌اند و مجموع مشارکت ثبت‌شده به ۲.۷۶ میلیارد تومان رسیده است.

افزایش پوشش تحصیلی
و بازگرداندن بازماندگان از تحصیل
در حوزه آموزش ابتدایی نیز توسعه عدالت آموزشی با تمرکز بر دسترسی برابر به آموزش دنبال شده است. نرخ پوشش تحصیلی دانش‌آموزان ۶ تا ۱۱ سال با احتساب مهاجرت خارج از کشور به ۹۹.۵۲ درصد رسیده است. در حوزه کیفیت‌بخشی، طرح «حامی» با هدف حمایت از دانش‌آموزانی که در سه درس فارسی، ریاضی و علوم دارای ضعف تحصیلی هستند، در استان اجرا شده است. این طرح در ۶۹۰ پایگاه و ۲ هزار و ۲۲۷ کلاس با مشارکت ۲ هزار و ۲۲۷ معلم اجرا شده و ۷ هزار و ۱۹۸ دانش‌آموز را تحت پوشش قرار داده است. بر اساس ارزیابی انجام‌شده، اجرای طرح حامی به ۶۹.۴۱ درصد بهبود عملکرد دانش‌آموزان نیازمند تلاش منجر شده است.
در بخش توانمندسازی نیروی انسانی نیز طرح «توانا» با تمرکز بر معلمان، مدیران، معاونان آموزشی و راهبران آموزشی و تربیتی اجرا شده است. مجموع آموزش‌های ارائه‌شده در این طرح به ۴۷۲ هزار و ۶۵۰ نفرساعت رسیده و ۱۹ هزار و ۵۴۳ نفر در آن مشارکت داشته‌اند. همچنین در قالب برنامه «اجتماعات یادگیری و یادگیری حرفه‌ای معلمان»، بیش از ۱۴ هزار نفر از معلمان، مدیران و راهبران استان عضو این اجتماعات شده‌اند و بیش از یک هزار و ۸۰۰ اجتماع یادگیری شکل گرفته است.

حرکت به سمت آموزش‌های نوین 
در بخش آموزش متوسطه، توسعه مهارت‌های فناورانه و هوش مصنوعی نیز در برنامه‌های استان قرار گرفته است. دانش‌آموزان استان در طرح‌های ملی حوزه فناوری و هوش مصنوعی از جمله «دیجی‌کارا»، «بینا» و «ایران دیجیتال» مشارکت داشته‌اند. در این بخش، بیش از ۱۰ هزار دانش‌آموز هنرستانی در طرح «دیجی‌کارا»، حدود ۴۰ هزار دانش‌آموز دوره متوسطه دوم نظری در طرح «بینا» و بیش از ۱۵۲ هزار دانش‌آموز دوره اول متوسطه در طرح «ایران دیجیتال» مشارکت داشته‌اند؛ طرح‌هایی که آذربایجان شرقی در برخی از آنها رتبه‌های برتر کشوری را نیز به دست آورده است.
در حوزه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای نیز جذب هنرجوی جدید در استان افزایش یافته و بر اساس گزارش عملکرد، ۴ هزار و ۵۰۰ هنرجوی جدید نسبت به سال‌های گذشته جذب هنرستان‌ها شده‌اند که رشد ۴۷.۶ درصدی را نشان می‌دهد. در برنامه توسعه هنرستان‌ها، ایجاد دو هنرستان جوار صنعت، ایجاد پنج هنرستان مهارتی با همکاری اداره‌ کل آموزش فنی‌وحرفه‌ای و ایجاد دو هنرستان با همکاری جهاد کشاورزی و مرکز تحقیقات کشاورزی استان پیش‌بینی شده است.

هوشمندسازی ۵۰۰ کلاس درس
در مسیر توسعه زیرساخت‌های آموزشی نوین، ۵۰۰ کلاس درس نیز با استفاده از تلویزیون‌های هوشمند و با مشارکت مردم هوشمندسازی شده است؛ اقدامی که در کنار تولید و توزیع محتوای آموزشی، بخشی از برنامه استان برای حرکت به سمت محیط‌های یادگیری جدید محسوب می‌شود. در حوزه تولید محتوای آموزشی نیز در دوره جنگ رمضان، برای مناطق مختلف استان ۷۸ فیلم آموزشی، ۳۱ درسنامه پودمان فنا، ۲۱۶ نمونه سؤال امتحانات نهایی، ۳۶۹ فیلم آموزشی و ۲۴۱ درسنامه متوسطه نظری تولید و توزیع شده است.

تغییر الگوی مدرسه‌سازی
یکی از رویکردهای مورد تأکید در گزارش، تغییر ساختار مدیریت احداث مدارس در دولت چهاردهم است؛ به‌گونه‌ای که مدل پیشین سه‌ ضلعی شامل خیرین، نوسازی مدارس و آموزش و پرورش، به الگویی چهارضلعی با حضور استانداری، خیرین و مردم، آموزش و پرورش و نوسازی مدارس تبدیل شده است. این رویکرد، مشارکت عمومی را به یکی از پایه‌های توسعه فضاهای آموزشی تبدیل کرده و پویش‌های مدرسه‌سازی و اقدامات خیرخواهانه را در کنار اعتبارات دولتی قرار داده است. کارنامه ارائه‌شده از سوی آموزش و پرورش آذربایجان شرقی نشان می‌دهد که نهضت توسعه عدالت آموزشی در استان، همزمان دو مسیر «توسعه فضا» و «ارتقای کیفیت» را دنبال می‌کند؛ از جایگزینی مدارس کانکسی و سنگی و تعمیر بیش از ۱۵ هزار کلاس درس تا افزایش پوشش تحصیلی، بازگرداندن بازماندگان از تحصیل، حمایت از دانش‌آموزان دارای افت تحصیلی، توانمندسازی معلمان و ورود آموزش هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین به مدارس.