ترجمه:  مسعود یوسفی
گروه اقتصادی

6 ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نگرانی در واشنگتن فقط به تحولات نظامی و امنیت مسیرهای انرژی محدود نیست. در پسِ نوسان قیمت نفت و نگرانی از عرضه جهانی، یک مسأله قدیمی دوباره به مرکز توجه بازگشته است: ذخیره راهبردی نفت آمریکا دیگر آن حاشیه امن سابق را ندارد.
دولت‌های آمریکا طی سال‌های گذشته بارها از این ذخیره برای آرام‌کردن بازار، پایین‌آوردن قیمت بنزین یا پاسخ به بحران‌های ژئوپلتیک استفاده کرده‌اند. اما اکنون، در شرایطی که تنگه هرمز و زیرساخت‌های انرژی منطقه به یکی از کانون‌های اصلی تنش تبدیل شده‌اند، حجم نفت باقی‌مانده در انبارهای اضطراری آمریکا به پایین‌ترین سطح خود از اوایل دهه ۱۹۸۰ رسیده است.
این یعنی اگر بحران تازه‌ای در عرضه جهانی نفت رخ دهد، واشنگتن برای فرستادن یک پیام فوری به بازار- اینکه نفت کافی برای جبران کمبود وجود دارد- ابزار محدودتری در اختیار دارد. ذخیره راهبردی نفت آمریکا هنوز خالی نشده، اما به نقطه‌ای نزدیک شده که دیگر هر برداشت از آن، فقط یک تصمیم اقتصادی نیست؛ تصمیمی است با هزینه‌های فنی، سیاسی و امنیتی.
 
میراث بحران نفتی دهه ۷۰
ذخیره راهبردی نفت آمریکا یا 
SPR (Strategic Petroleum Reserve) محصول تجربه تلخ شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ است؛ زمانی که تحریم نفتی کشورهای عربی نشان داد بزرگ‌ترین اقتصاد جهان تا چه اندازه در برابر اختلال عرضه انرژی آسیب‌پذیر است.
واشنگتن پس از آن تصمیم گرفت برای روز مبادا، نفت خام را در مخازن عظیمی در زیر زمین ذخیره کند. این ذخایر در ۶۰ غار نمکی زیرزمینی در امتداد سواحل تگزاس و لوئیزیانا قرار گرفته‌اند. داخل حفره‌هایی که معمولاً طبیعی به وجود نیامده‌اند. ابتدا یک چاه عمیق داخل توده نمک حفر و سپس مقدار زیادی آب شیرین به داخل آن تزریق می شود.  آب، نمک را حل کرده و آب‌نمک حاصل خارج می شود؛  روشی که Solution Mining نام دارد و در نتیجه آن یک فضای عظیم استوانه‌ای‌شکل در دل نمک ایجاد می‌شود و بعد نفت خام را داخل آن تزریق می‌کنند. این حفره‌ها هر کدام 61 متر دارد و تا عمق حدود ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ متر زیر زمین فرو رفته‌اند؛ ‌سازه‌هایی که برای نگهداری بلندمدت نفت خام طراحی شده‌اند و در زمان بحران، می‌توانند بخشی از نفت مورد نیاز بازار را وارد چرخه مصرف کنند. ذخیره راهبردی آمریکا اکنون حدود ۲۸۹.۷ میلیون بشکه نفت دارد؛ رقمی که پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ محسوب می‌شود. اگر دولت ترامپ محموله باقی‌مانده ۳۹ میلیون بشکه‌ای را نیز در چارچوب توافق ماه مارس آزاد کند، حجم ذخیره به حدود ۲۴۳ میلیون بشکه خواهد رسید.
این عدد شاید در نگاه اول همچنان بزرگ به نظر برسد، اما اهمیت آن زمانی روشن می‌شود که بدانیم آمریکا در توافق هماهنگ‌شده با آژانس بین‌المللی انرژی و بیش از ۳۰ کشور دیگر، متعهد شد سهم بزرگی از عرضه اضطراری به بازار را تأمین کند. در مجموع قرار شد ۴۰۰ میلیون بشکه نفت آزاد شود که سهم آمریکا از آن ۱۷۲ میلیون بشکه بود. 
 
خط قرمز ۲۵۰ میلیون بشکه‌ای
بحث فقط بر سر حجم نفت نیست؛ مسأله اصلی این است که ذخیره راهبردی زیر چه سطحی می‌تواند همچنان با ایمنی و کارایی قابل قبول فعالیت کند؟
سیدارت میسرا، استاد مهندسی نفت در دانشگاه تگزاس A&M، می‌گوید: «کف فیزیکی مطلق ذخیره راهبردی آمریکا حدود ۷۰ میلیون بشکه است. یعنی از نظر فنی، امکان باقی‌ماندن این میزان نفت در مخازن وجود دارد. اما کف عملیاتی، عدد بسیار بالاتری است: نزدیک به ۲۵۰ میلیون بشکه.»
به گفته او، مأموریت اصلی ذخیره راهبردی، آزادسازی سریع نفت در دل یک بحران است، نه صرفاً نگهداری نفت در غارهای نمکی. پایین رفتن حجم ذخیره از محدوده ۲۵۰ میلیون بشکه، می‌تواند زیرساخت و عملیات برداشت را وارد منطقه پرریسک کند؛ جایی که سرعت، ایمنی و قابلیت اتکای سامانه کاهش می‌یابد.
قانون آمریکا نیز نشانه‌ای از همین نگرانی است. بر اساس مقررات موجود، رئیس‌جمهوری نمی‌تواند برداشت‌های عادی و محدود از ذخیره را در صورتی که حجم آن به زیر ۲۵۲.۴ میلیون بشکه رسیده باشد، دستور دهد. البته در وضعیت اضطراری بزرگ، امکان صدور فرمان آزادسازی همچنان وجود دارد. اما تفاوت میان «امکان قانونی» و «توان عملیاتی» مهم است.
در یک بحران واقعی، بازار فقط به اعلامیه کاخ سفید واکنش نشان نمی‌دهد. معامله‌گران، پالایشگاه‌ها و خریداران نفت می‌خواهند بدانند آمریکا با چه سرعتی می‌تواند نفت را بیرون بکشد، آن را به بازار برساند و در صورت طولانی‌شدن بحران، چه میزان ظرفیت ذخیره برای مراحل بعدی باقی می‌ماند.
 
برداشت‌های بزرگ و پرشدنی که 
آسان نیست
ذخیره راهبردی آمریکا تنها در ماه‌های اخیر کوچک نشده است. از سال ۲۰۲۱، دولت جو بایدن حدود ۲۳۰ میلیون بشکه نفت از این ذخیره  را آزاد کرد. اقدامی که بخشی از آن با هماهنگی شرکای بین‌المللی و با هدف مهار قیمت نفت انجام شد.
بزرگ‌ترین بخش این برداشت‌ها پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ اتفاق افتاد. زمانی که دولت بایدن آزادسازی ۱۸۰ میلیون بشکه نفت را اعلام کرد. آن تصمیم در زمان خود بزرگ‌ترین برداشت از ذخیره راهبردی آمریکا به شمار می‌رفت و با هدف کنترل شوک ناشی از جنگ اوکراین اجرا شد.
واشنگتن پس از آن تلاش کرد ذخایر را دوباره پر کند، اما روند بازسازی موجودی‌ها کندتر از انتظار پیش رفت. سپس جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برنامه پرکردن ذخایر را عملاً متوقف کرد و آمریکا را بار دیگر به سمت برداشت سوق داد.
دولت ترامپ تاکنون ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر را آزاد کرده است. نفتی که شرکت‌ها باید در آینده بازگردانند. اما بازپرداخت صرفاً معادل حجم نفت تحویل‌گرفته‌شده نیست و قرار است با بهره، حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت بیشتر نیز به ذخیره برگردد؛ رقمی نزدیک به مصرف نفت آمریکا در دو روز.
با این حال، بازگشت این نفت قرار نیست فوراً آغاز شود. برنامه فعلی نشان می‌دهد بازپرداخت‌ها از اواخر امسال شروع می‌شود و تکمیل آن تا اواخر سال ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت. به بیان ساده‌تر، نفتی که در چند ماه و برای پاسخ به یک بحران آزاد شده، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا به‌طور کامل به انبارها بازگردد.
مشکل دیگر، پول است. سال گذشته کنگره فقط ۱۷۱ میلیون دلار برای پرکردن دوباره ذخیره اختصاص داد. رقمی بسیار پایین‌تر از برآوردی که در آن زمان برای تکمیل ذخایر مطرح می‌شد. برآوردها هزینه لازم برای پرکردن ذخیره را حدود ۲۰ میلیارد دلار نشان می‌دادند. فاصله میان این دو رقم، به‌خوبی نشان می‌دهد که شعار پرکردن دوباره ذخیره با توان مالی واقعی دولت، یکسان نیست.
 
نفت ونزوئلا
راه‌حل یا وعده‌ای بلندمدت؟
دونالد ترامپ در روزهای گذشته گفته آمریکا ذخیره راهبردی خود را با استفاده از نفت ونزوئلا پر خواهد کرد. همزمان، انتظار می‌رود واشنگتن و کاراکاس به توافقی برسند که هدف آن احیای صنعت نفت آسیب‌دیده ونزوئلاست؛ صنعتی که سال‌ها تحریم، کمبود سرمایه‌گذاری و ضعف زیرساخت، تولید آن را از ظرفیت‌های بالقوه‌اش دور کرده است.
ونزوئلا یکی از بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد و توافق احتمالی می‌تواند به آمریکا امکان دهد کنترل بخشی از این منابع عظیم را به دست آورد. اما حتی اگر توافق سیاسی به‌سرعت حاصل شود، انتقال نفت ونزوئلا به ذخیره راهبردی آمریکا و بازسازی قابل‌توجه موجودی‌ها، فرآیندی زمانبر خواهد بود. کویــــــن بــــــــــــــوک، تحلیلگر مؤسسه 
Clearview Energy Partners، معتقد است چه آمریکا نفت ونزوئلا را مستقیماً وارد ذخیره راهبردی کند و چه آن را بفروشد تا منابع مالی خرید نفت داخلی را تأمین کند، پرکردن کامل ذخیره «ممکن است سال‌ها طول بکشد.» او همچنین به یک متغیر تعیین‌کننده اشاره می‌کند: انتخابات و تحولات سیاسی در آمریکا و ونزوئلا ممکن است مسیر هر توافقی را تغییر دهد.
نفت ونزوئلا، اگرچه می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد، اما نمی‌تواند یک‌شبه جای خالی نفتی را پر کند که طی چند سال برداشت شده است. 

معضل فرسودگی غارهای نمکی
ذخیره راهبردی آمریکا تنها با مسأله کمبود نفت مواجه نیست. زیرساختی که این نفت را نگهداری، برداشت و توزیع می‌کند نیز به سرمایه‌گذاری و بازسازی نیاز دارد.
دفتر پاسخگویی دولت آمریکا، موسوم به GAO، در گزارشی در ماه مه اعلام کرد انبارهای ذخیره‌سازی نفت آمریکا به‌طور کلی در وضعیت مناسبی قرار دارند، اما وزارت انرژی درباره یکپارچگی برخی چاه‌ها و تأسیسات نگرانی‌هایی دارد. دلیل اصلی، فرسودگی زیرساخت‌ها و همزمانی تعمیرات اساسی با نیاز احتمالی به برداشت سریع نفت است.
در این گزارش آمده است که توان برداشت، توزیع و پرکردن ذخایر در حال حاضر با محدودیت‌هایی روبه‌رو است و به‌دلیل مسائل دیرینه زیرساختی، در آینده نیز ممکن است آسیب‌پذیرتر شود. به‌ویژه آنکه ساخت‌وسازها و تعمیرات ضروری در حال انجام‌اند؛ اقداماتی که برای حفظ بلندمدت ذخیره لازم‌اند، اما در کوتاه‌مدت می‌توانند انعطاف عملیاتی آن را کاهش دهند. این همان تناقضی است که سیاست‌گذاران آمریکایی با آن روبه‌رو هستند: برای استفاده از ذخیره در بحران باید زیرساخت آماده باشد، اما برای آماده نگه‌داشتن زیرساخت، گاهی باید بخشی از ظرفیت آن را از مدار عملیات خارج کرد.
 
بازار نفت دیگر به ذخیره آمریکا 
تکیه کامل ندارد
کلیتون سیگل، پژوهشگر ارشد برنامه امنیت انرژی و تغییرات اقلیمی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا، در نشستی در ۲۴ اوت هشدار داد که ذخیره راهبردی نفت آمریکا «به‌طور خطرناکی پایین» آمده است. از نگاه او، ذخیره آمریکا کوچک‌تر شده، تنش در خاورمیانه ادامه دارد و توان مازاد اوپک برای افزایش سریع تولید نیز محدودتر از گذشته به نظر می‌رسد. در گذشته، واشنگتن می‌توانست با اعلام برداشت از ذخیره راهبردی، سیگنالی قوی به بازار ارسال کند و تا حدی از جهش قیمت‌ها جلوگیری کند. اما هرچه موجودی پایین‌تر برود و تردید درباره زیرساخت بیشتر شود، اثر روانی چنین اعلامی نیز کاهش پیدا می‌کند.
لوتز کیلیان، مدیر مرکز انرژی و اقتصاد بانک فدرال رزرو دالاس، می‌گوید با نزدیک‌شدن ذخیره به سطوح پایین‌تر، بازار به‌طور طبیعی درباره توان آمریکا برای آزادسازی نفت باقی‌مانده پرسش‌های بیشتری مطرح خواهد کرد. به گفته او، اگر برداشت از ذخیره با همین شتاب ادامه پیدا کند، نتیجه معکوس خواهد بود: بازار به جای آرام‌شدن، نسبت به کمبود نفت در آینده نگران‌تر می‌شود و قیمت‌ها بالاتر می‌روند.
ذخیره راهبردی نفت برای روزی ساخته شد که بازار به یک پشتوانه فوری نیاز دارد. اما امروز خود این ذخیره به بخشی از نگرانی بازار تبدیل شده است. آمریکا هنوز نفت اضطراری در اختیار دارد، اما فاصله میان «داشتن نفت» و «توان استفاده مؤثر از آن در بحران بعدی» هر روز کمتر می‌شود.
نوشته تیموتی گاردنر، آراثی سوماسخار
 و آنوشری آشیش موکرجی
منبع: رویترز