در حافظه موقت ذخیره شد...
«ایران» تأثیرات اجتماعی برگزاری دیدار استقلال و پرسپولیس در جامعه را بررسی میکند
دربـی؛ پادزهــر روزمرگی
استقلال و پرسپولیس در طول دهههای مختلف، هر یک بخشی از هویت هواداری جامعه شهری ایران را نمایندگی کردهاند. رنگ آبی و قرمز تنها رنگ پیراهن دو تیم نیست؛ بلکه برای میلیونها هوادار، این دو رنگ با خاطرات، هیجانات، پیروزیها، شکستها، کریخوانیها و حتی بخشی از خاطرات خانوادگی و اجتماعی آنها گره خورده است. بر این اساس دربی را نمیتوان صرفاً با معیارهای فنی فوتبال مورد ارزیابی قرار داد. این جدال مهیج عرصهای برای بروز احساسات جمعی، رقابت، همبستگی و تخلیه هیجانات اجتماعی نیز به شمار میرود.
به اعتقاد کارشناسان و صاحبنظران، ورزش یکی از مهمترین عرصههایی است که افراد در آن میتوانند هویت جمعی خود را به نمایش بگذارند. هواداری از یک تیم فوتبال، به فرد احساس تعلق میدهد؛ تعلقی که در بسیاری از مواقع از خانواده و دوستان گرفته تا محیط کار و فضای مجازی امتداد پیدا میکند. دربی، این احساس تعلق را به اوج میرساند. در روز مسابقه، میلیونها نفر که شاید در بسیاری از مسائل اجتماعی و اقتصادی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، در یک موضوع مشترک با یکدیگر همهویت میشوند؛ پیروزی تیم محبوبشان.
بر این اساس دربی را میتوان نوعی «آیین جمعی مدرن» توصیف کرد؛ رویدادی که در آن جامعه بخشی از هیجانات خود را در قالب رقابتی کنترلشده و دارای قواعد مشخص بروز میدهد. شادی پس از پیروزی، اندوه شکست، گفتوگوهای پس از مسابقه، کریخوانیها و بازتاب گسترده نتیجه در شبکههای اجتماعی، همگی بخشی از همین فرآیند هستند.
جامعهشناسان بر این عقیدهاند، زندگی روزمره، چالشهای اقتصادی، دغدغههای شغلی و مسائل اجتماعی، نیاز به سرگرمی و تخلیه هیجانات را افزایش میدهد. یک مسابقه پرهیجان فوتبال میتواند برای ساعاتی ذهن افراد را از دغدغههای روزمره جدا کند و فرصت مناسبی برای تجربه هیجان جمعی فراهم آورد. البته این ظرفیت دو وجه دارد؛ همانگونه که میتواند به شادی و نشاط اجتماعی منجر شود، در صورت مدیریت نادرست هیجانات، ممکن است زمینهساز تنش و رفتارهای هیجانی نیز شود. بنابراین، کیفیت برگزاری مسابقه، فرهنگ هواداری و نحوه مدیریت فضای ورزشگاه و محیط پیرامونی آن اهمیت فراوانی دارد.
حضور هزاران هوادار، افزایش رفتوآمد، رونق موقت کسبوکارهای مرتبط با حملونقل، اقامت، رستورانها و خدمات شهری و همچنین افزایش توجه رسانهای به شهر میزبان، تنها بخشی از آثار برگزاری چنین مسابقهای است. به همین دلیل، محل برگزاری دربی صرفاً یک انتخاب ورزشی نیست و میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی برای شهر میزبان داشته باشد.
در این میان، برگزاری دربی پایتخت برای اولین بار در اصفهان، خود به یک عنصر جذاب و متفاوت در این داستان تبدیل شده است. اصفهان شهری با سابقه و فرهنگ غنی فوتبالی است؛ شهری که بخش مهمی از هویت ورزشی آن با دو باشگاه سپاهان و ذوبآهن گره خورده است. هواداران فوتبال اصفهان سالهاست که رقابت میان این دو باشگاه را دنبال کردهاند و از سوی دیگر، سپاهان نیز در سالهای اخیر یکی از جدیترین رقبای استقلال و پرسپولیس در فوتبال ایران بوده است.
بر این اساس، انتقال دربی تهران به اصفهان میتواند لایه تازهای به هیجان این مسابقه اضافه کند. این بار قرار نیست فقط هواداران دو تیم تهرانی در مرکز توجه باشند؛ فوتبالدوستان اصفهانی نیز بهعنوان شهر میزبان، بخشی از فضای پیرامونی مسابقه را شکل خواهند داد. حضور هواداران اصفهانی، حساسیتهای فوتبالی موجود میان سپاهان و دو تیم پایتخت و همچنین قرار گرفتن یکی از مهمترین مسابقات فوتبال ایران در شهری با فرهنگ فوتبالی مستقل، میتواند فضای اجتماعی متفاوتی نسبت به دربیهای برگزارشده در تهران ایجاد کند.
ولی این میزبانی فرصتی برای اصفهان است تا ظرفیتهای خود را در برگزاری یک رویداد بزرگ ملی به نمایش بگذارد. اگر مسابقه با برنامهریزی مناسب، مدیریت هواداران و استفاده درست از ظرفیتهای شهری برگزار شود، میتواند تصویری مثبت از اصفهان بهعنوان یک شهر ورزشی و گردشگری ارائه کند. در واقع، این مسابقه میتواند فراتر از نتیجه استقلال و پرسپولیس، به تجربهای مشترک برای فوتبال ایران
تبدیل شود.
اهمیت دربی را باید در چیزی فراتر از سوت آغاز و پایان مسابقه جستوجو کرد. این بازی بخشی از حافظه جمعی چند نسل از ایرانیان است؛ رویدادی که درباره آن پیش از مسابقه صحبت میشود، هنگام بازی با هیجان دنبال میشود و پس از پایان، ساعتها و اغلب روزها موضوع گفتوگو باقی میماند. دربی استقلال و پرسپولیس، در حقیقت آینهای از بخشی از جامعه ایران است؛ جامعهای که فوتبال را نه فقط برای نتیجه، بلکه برای تجربه هیجان، تعلق، رقابت، گفتوگو و شادی جمعی دنبال میکند.
حالا که این نبرد سنتی قرار است برای اولین بار در اصفهان برگزار شود، یک سؤال جذاب شکل گرفته است؛ آیا تغییر جغرافیای دربی میتواند به تغییر کیفیت و حالوهوای اجتماعی آن نیز منجر شود؟ پاسخ را باید در روز مسابقه جستوجو کرد؛ جایی که آبی و قرمزهای پایتخت در شهری با هویت فوتبالی مستقل، فصل تازهای از تاریخ این رقابت قدیمی را رقم خواهند زد.
