در حافظه موقت ذخیره شد...
از تحقیق تا تأویل
نگاهی به تعدادی از کتابهای عربی درباره شخصیت و سیره پیامبر اکرم(ص)
با این همه، پژوهشگر فارسیزبان، بهرغم بهرهمندی از سنّتی غنی در حوزه سیرهنگاری فارسی، از دسترسی به این حجم گسترده از تولیدات عربی، عمدتاً به سبب فاصله زبانی، محروم مانده است؛ محرومیتی که ریشه در غفلت از منابع در دسترَس دارد و بیش از هر چیز از فقدان پیوندی میان دو سنّت زبانی علمی حکایت میکند. آشنایی با این تراث، ضرورتی چند لایه دارد: (۱) آگاهی از منهجهای متنوعی که معاصران عرب برای بازخوانی سیره بهکار بردهاند و میان تاریخنگاری کلاسیک، تأمل معنوی، تحلیل تربیتی و استنباط فقهی در نوساناند؛ (۲) فراهمآوردن بستری برای تعامل علمی میان سنّت سیرهپژوهی ایرانی-شیعی و سنّت عربی-اهلسنّتی؛ این تعامل در بسیاری از موارد -چنانکه در اثر سیداحمد احمدعلی درباره احادیث مشترک شمائل میان سنّت و امامیه میبینیم-هماکنون در پژوهشهای عربی آغاز شده است؛ (۳) بازشناسی ژانرهای متمایزی همچون دلائلالنبوة، شمائلنگاری و فقهالمغازی که در سنّت تألیفی فارسی کمتر بهطور مستقل بازنمایی شدهاند و شناخت آنها میتواند ایدههای جدیدی برای پژوهش در باب سیره و سنّت پیامبر اکرم(ص) بسازد.
تکنگاریهای موضوعی و تحلیلی درباره سیره نبوی
الأبعاد الإنسانیة والحضاریـــــــة فی شخصیة النبی؛ تألیف علی محمّد محمّد الصّلابی؛ انتشارات دار الأصالة. این اثر تلاشی اصیل برای بازخوانی سیره نبوی است که روایتی صرفاً تاریخی از آن به دست نمیدهد؛ الصّلابی سیره نبیّ را «الگوواره انسانی جامع» میداند که ابعاد اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی شخصیت پیامبر را در هم میتند. منهج نویسنده توصیفی-تحلیلی است که تحقیق تاریخی را با اصالتهای انسانی و هنجارهای اخلاقی درهم میآمیزد؛ به این صورت که رخدادهای سیره را صرفاً گزارش نمیکند؛ فراتر از آن، با رویکردی مقاصدی-استقرایی معانی کلان را از جزئیات استخراج و به زمینه سیاسی-اجتماعی-اقتصادی رخدادها پیوند میزند.
خواطر و تأملات فی السیرة النبویة الشریفة؛ تألیف دکتر محمود محمد عمارة؛ انتشارات المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة. اثری است در حوزه بازخوانی تأملی سیره پیامبر اسلام؛ نویسنده در این کتاب در پی پژوهشی تاریخی درباره حوادث سیره یا نقد منابع آن نیست؛ محور اصلی اثر، تأمل در دلالتهای ایمانی، اخلاقی و تربیتی رخدادهای سیره و نشان دادن ظرفیت آنها برای مخاطب امروز است. از همین رو، کتاب بیش از آنکه در سنت مطالعات دانشگاهی سیره جای گیرد، به ادبیات تأملات دینی و معنوی تعلق دارد. ساختار اثر بر مجموعهای از درنگها و برداشتهای نویسنده از فرازهای زندگی پیامبر اکرم استوار است. زبان آن روان و ادبی است و بنا دارد که میان روایت سیره و تجربه زیسته خواننده پیوند برقرار کند. مخاطب کتاب نیز بیش از آنکه پژوهشگران تاریخ اسلام باشند، عموم خوانندگان علاقهمند به سیره نبویاند.
التربیة والتعلیم فی سیرة الرسول محمد(ص)؛ تألیف مصطفی نمر دعمس. این اثر در سال ۲۰۲۵ به صورت الکترونیکی نشر یافته و پس از معناشناسی سیره، از روش سیرهپژوهی سخن به میان آورده و درصدد است که جهانشمول بودن سیره نبی را بهعنوان الگوی اخلاقی همگانی به اثبات برساند. با نظر به این هدف، از نبیّ تصویر یک مربّی اخلاق و معلّم تعلیم و تربیت ارائه داده تا وظیفههای تربیتی را از چهارچوب سیره استخراج کند. نگارنده معتقد است که بخش مهمی از اهداف تربیتی پیامبر به حوزه اعتقادات اختصاص داشته است و با ذکر این پیشفرض، قصد دارد که پُلی بزند به آن دسته از باورهای کلامی که نقش مهمی در تعلیم و تربیت دارند.
الحبیب زیارة جدیدة للسیرة النبویة؛ أحمد الدرینی؛ انتشارات دار الشروق. نویسنده اثر خود را با پرسشی کلیدی میآغازد: «محمّد-ص- چگونه در طول تاریخ فهم میشده است؟ ما چه از او آموختهایم و چه تصوری از ایشان برایمان پدید آمده است؟ چه تصویری از او باید بهدست آوریم و چگونه میتواند برای ما الهام بیافریند؟» او برای پاسخ به این پرسشها به سراغ کتب سیره رفته و شواهدی را جمعآوری کرده است که برای پاسخ به این پرسشها کارآمد باشد. هدف وی از بازخوانی سیره، ارائه تصویری اخلاقی و انسانی است که بتواند اسوه و الگو قرار گیرد و هر انسانی بتواند با مراجعه به اوصاف و احوال ایشان، رفتار خود را جهتبخشی
نماید.
سمط النجـــــــــوم العوالی فی أنباء الأوائل والتوالی؛ تألیف عبدالملک بن حسین بن عبدالملک العصامی مکی، شافعی مذهب (متوفای ۱۱۱۱ق)، اثری چهارجلدی است که با تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوّض توسط دار الکتب العلمیه در بیروت به چاپ رسیده (طبع اول، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۸م). مؤلف این کتاب را هنگام مجاورت در حرم مدنی تألیف کرده، از روز چهارشنبه سیزدهم ربیعالآخر ۱۰۹۴ق آغاز و در اواخر صفر ۱۰۹۸ق به پایان برده و سپس رویدادهای دو سال دیگر (تا پایان ولایت شریف احمد بن غالب) را نیز بر آن افزوده است. این کتاب در چهارچوب سیره نبوی، اخلاق نبوی، و شمائل نمیگنجد؛ اثری در تاریخ و تراجم و سیَر به شمار میرود که بازهای بسیار گسترده -از عصر نبوت تا نزدیک قرن دهم هجری- را در بر میگیرد؛ ساختار آن با ذکر نسب پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم از آدم ابوالبشر تا پدر ایشان عبدالله بن عبدالمطلب آغاز میشود، سپس به سیره نبوی، خلافت خلفای راشدین (تا خلافت حسن بن علی)؛ در ادامه به رویدادهای تاریخی سدههای بعد میپردازد و بهویژه در بخشهای پایانی حاوی اطلاعات کمیاب و ارزشمندی درباره اهل حجاز در ربع پایانی قرن یازدهم هجری است.
بازخوانی معاصرانه متون مرتبط با سیره
تقریب السیرة النبویة واستنباط ما فیها من العبر والدروس؛ تألیف أحمد بن ناصر الطیّار؛ انتشارات مکتبة دارالحجاز. این کتاب بازخوانی و بازسازی معاصرانه از «البدایة والنهایة» ابنکثیر است؛ نویسنده معتقد است «سیره ابنکثیر، نگارنده مستقلی ندارد و چندمؤلفبودن و گستردگی ابواب، آن را برای انسان امروزی که مهارت بهرهگیری از موسوعهها را نیاموخته است، ناکارآمد میسازد.» در سیره ابنکثیر یک واقعه با اسانید و روایتهای متعدد بیان شده است که تعدد در اسناد و تکثّر در نقل، آن را برای فرد غیرمتخصص در سیره، دشوار میسازد. همچنین، چون متنی مرجع بوده است، روایت را به تفصیل با جزئیات ذکر میکند؛ تفصیلی که برای پژوهش بهکار میآید؛ اما مسیر مراجعه به آن را برای مخاطب غیرحرفهای مسدود میسازد. به همین سبب، سیره ابنکثیر را مختصر ساخته و در مواردی که ضرورت میدیده به سایر کتابهای مرتبط با سیره مراجعه کرده
است.
موسوعة محمد رسول الله صلی الله علیه وسلّم الوقفیه؛ تألیف احمد بن عثمان المزید (استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه ملک سعود) است که در شش مجلد توسط دار الوطن للنشر در ریاض منتشر شده (طبع اول، ۱۴۳۸ق/۲۰۱۷م). این مجموعه نخستین موسوعهای که شش دانش گوناگون از دانشهای سیره نبوی را در قالب تلخیص هشت اثر برگزیده از میراث علمای سلف گرد آورده است. روش مؤلف اختصار، حذف روایات ضعیف و مادون آن، حذف استطرادات، و حفظ عبارت و ترتیب اصل مصنّف بوده تا سیره نبوی برای آموزش و اقتدا در عقیده و عبادت و معاملات و اخلاق در دسترَس خواننده قرار گیرد. ساختار کلی موسوعه چنین است: نخست تلخیص «دلائل النبوة»ابونعیم اصفهانی (متوفای ۴۳۰ق)، سپس تلخیص «السیرة النبویة» ابن هشام (متوفای ۲۱۸ق)، آنگاه تلخیص «غایة السُّول فی خصائص الرسول» ابن الملقّن (متوفای ۸۰۴ق)، پس از آن تلخیص شمائل النبی ترمذی (متوفای ۲۷۹ق)، و در ادامه اثری مستقل از عثمان مزید (نگارنده کتاب) با عنوان «محمد الله والحقوق والقیم والأخلاق وعلاج مشکلات العالم المعاصر» بدین ترتیب، موسوعه بهطور همزمان دلائل نبوت، سیره، خصائص، و شمائل پیامبر اکرم را در بر میگیرد.
موسوعههای حدیثی و گردآوریهای موضوعمحور روایی
الجامــــــع البهی لدعوات النبیــّ؛ تألیـــــــــــف علی الأندرسبانی الخوارزمی؛ انتشارات دار الکتب العلمیة. این کتاب که برای اولبار تحقیق و تصحیح شده و متعلّق به قرن ۱۲ق است؛ آن را باید متنی در حوزه دعاپژوهی دانست. نگارنده که خود حدیثشناسی برجَسته است، با نظر به متون کلاسیکی که دعاهای پیامبرانه را گزارش داده است؛ یعنی با تکیه بر صحاح و مسندهای معتبر نزد اهل سنت، اقوال دعاگونه پیامبر را گردآوری میکند و آنها را دستهبندی ۱۶۰ باب میگنجاند. تعداد دعاهای گردآوردهشده، ۱۵۳۰ عدد است.
موسوعة العلّامة المحدّث المتفنّن سیدی الشریف عبدالله بن محمد بن الصدّیق الغماری الحسینی؛ که با مقدمه شریف دکتر عبدالمنعم بن عبدالعزیز الصدّیق و زیر نظارت دکتر محمود سعید ممدوح توسط دار السلام در قاهره منتشر شده است. مجموعهای چندجلدی از آثار حدیثی، فقهی و اعتقادی این محدّث مغربی است که یکی از عناوین دربرگرفتهشده در آن «فضائل النبی» است؛ محدوده خاصی از دانش حدیث که به گردآوری احادیث ناظر بر برتری، مکانت و مناقب پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم بر سایر انبیا و مخلوقات اختصاص
دارد.
موسوعة معجزات النبی صلی الله علیه وسلّم الصحیحة؛ گردآوری و تنظیم محمد احمد زُغدان است که توسط دار عبّاد الرحمن و دار البشیر منتشر شده است. این اثر، همانگونه که عنوان فرعی آن نیز بیان میکند، موسوعهای مشتمل بر ۶۲۹ معجزه صحیح منسوب به پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم است، که هم معجزات دوران حیات و هم آنچه پس از وفات ایشان و در طول سدهها و در روزگار ما رخ داده و نیز آنچه در آخرالزمان به وقوع خواهد پیوست را در بر میگیرد، همراه با تعلیقاتی از علمای امت؛ از اینرو این کتاب در چهارچوب سیره یا اخلاق نبوی یا شمائل نمیگنجد؛ آن را باید در قلمرو «دلائل النبوة و معجزات» جای داد؛ ژانری که به گردآوری شواهد خارقالعاده نبیّ، با تکیه بر صحت سندی، میپردازد.
موســـــوعة نضرة النعیــم فی مکارم أخــــلاق الرسول الکریم صلی الله علیه وسلّـــم؛ اثری دوازده جلـــــــــدی است که به قلم ۳۱ پژوهشگر و صاحبنظر اخلاق اسلامی، زیر نظارت صالح بن عبدالله بن حُمَید، تألیف و توسط دار الوسیله للنشر والتوزیع در جدّه به چاپ رسیده. محتوای جلد نخست شامل مقدّماتی درباره زندگی ابتلا و نفس انسانی و مفهوم و مجالات و حکمت ابتلاست، و در ادامه، جلدهای دوم تا هشتم به بیان دویست خُلق نیکو و جلدهای نهم تا یازدهم به صد و شصتویک خُلق ناپسند اختصاص یافته، بدینسان که برای هر خُلق، تعریف لغوی و شرعی، آیات قرآنی مرتبط، احادیث نبوی، شواهد عملی سیره نبوی در تحقّق آن خُلق، و سخنان سلف و علمای بزرگ ذکر میشود؛ جلد دوازدهم نیز به فهارس اختصاص
دارد.
الأحادیثُ المشترکة فی شمائل النبی صلی الله علیه وسلّم بین السنّة والإمامیة؛ تألیف دکتر سید احمد احمد علی (پژوهشگر مرکز البحوث والدراسات بالمبرة) است، اثری که بهعنوان جلد پنجم از سلسلهای موسوم به «سلسلة الأحادیث المشترکة بین أهل السنة والإمامیة» توسط مبرّة الآل والأصحاب در کویت منتشر شده (طبع اول، ۱۴۳۷ق/۲۰۱۶م، در ۲۰۸ صفحه). حقوق طبع این اثر بهصورت وقفی برای توزیع خیریه (بدون تصرف در ماده علمی) محفوظ است. وجه ممیز این اثر از دیگر آثار شمائل، رویکرد تطبیقی-مقارن آن است: گردآوری صرف احادیث شمائل از یک مذهب نیست؛ استخراج احادیث مشترک میان منابع اهل سنّت و امامیه درباره هیئت و صفات پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم، بهقصد نشاندادن اشتراک روایی میان دو مذهب در باب شمائل نبوی. ساختار کتاب بر پایه ابوابی همچون اسما و اوصاف، اصطفا و محبت، بشریت (سهو، عدم علم به غیب، خنده و گریه و خشم)، خصائص (سیادت بر بنیآدم، فصاحت، ختم نبوت، شفاعت)، معجزات (نبع آب، شقّ القمر، حنین جذع)، و اخلاق (کرم، زهد، حلم، تواضع، صدق، شجاعت، رحمت، حیا) سامان یافته است.
موسوعهها و متون مرجع درباره شمائل النبیّ
موسوعة شمائل المصطفـــــی صلی الله علیه وسلّم؛ علم الشــــــمائل والصفات النبویة؛ تألیف عبدالعزیز بن ابراهیـــــــــــــم العُمَری است که بهعنوان اصدار صدونودوچهارم مجله «الوعی الإسلامی» توسط وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامیة کویت منتشر شده (۱۴۴۴ق/۲۰۲۳م). این جزء بخشی از مجموعه گستردهتر «رسول الله وخاتم النبیین» از همین مؤلف است. محتوای کتاب حول اوصاف خَلقی و خُلقی پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم سامان یافته: هیأت ظاهری (قامت، چهره، موی سر و محاسن)، سیمای عمومی و وقار، و در کنار آن، صفات باطنی ایشان همچون کرم، حیا، شجاعت، رحمت و تواضع، بههمراه سیره عملی ایشان در رفتارهای روزمره از قبیل نشستن و برخاستن، پوشش، خوراک، خواب، تبسم و سخنگفتن؛ رهیافت مؤلّف استناد به احادیث صحیح و توصیفات صحابه است که بهشکلی موضوعبندیشده و آموزشی، متناسب با مخاطب عمومی مجله، عرضه شده تا شناخت جامعی از هیئت و شخصیت نبوی رسول اکرم فراهم آورد.
الأنوار فی شمائل النبی المختار؛ تألیف محییالسنّة ابومحمد حسین بن مسعود بن محمد بن فرّاء البغوی شافعی (متوفای ۵۱۶ق)، اثری دوجلدی که با تحقیق علّامه شیخ ابراهیم الیعقوبی و مقدمه محمد الیعقوبی توسط دار المکتبی در دمشق به چاپ رسیده (طبع اول، ۱۴۱۶ق/۱۹۹۵م). این کتاب که بهصراحت در ذیل عنوان «شمائل» جای میگیرد؛ زبدهای از آنچه در کتب شمائل آمده را بدون تطویل گردآورده و بیشتر آن را با اسانید متصل به مؤلف روایت کرده است؛ کتاب مشتمل بر ۱۲۵۷ حدیث نبوی است که در صد و دو باب سامان یافته، و محقق در تعلیقات خویش احادیث را از مصادر موثّق تخریج و مشکل آنها را ضبط کرده، آیات قرآنی واردشده در ضمن احادیث را ذکر کرده، تعلیقی کوتاه برای افاده لمحهای از موضوع و فواید علمی مستنبَط از هر باب افزوده، و واژههای دشوار را نیز شرح داده است.
کتابُ الأربعین فی شــــــمائل النبــــی الأمین صلـــــــــــی الله علیه وسلّم؛ گردآوری فلاح بن صالح بن مشلَح الدَّجانی است. اثری کوتاه که با حدیث ابوهریره روایت مسلم درباره شدت محبت برخی از امت آینده به پیامبر آغاز میشود. وجه تمایز این اثر از سایر آثار شمائل، ساختار آن بر پایه عدد چهل است؛ قالبی شناختهشده در سنّت حدیثی «اربعینیّات» که معمولاً برای تسهیل حفظ و ترویج موضوعی خاص در میان عموم مردم بهکار میرود. مؤلفْ چهل حدیث را که بهطور خاص بر شمائل نبوی دلالت دارند گزینش کرده، بیآنکه در پی استیعاب کامل ابواب شمائل—آنگونه که ترمذی یا بغوی کردهاند—برآید؛ از اینرو، اثرش ماهیتی گزینشی و ترویجی-تبلیغی دارد، و تصنیف جامع یا شرحی تحقیقی نیست، و برای مخاطب عمومی و بهقصد سهولت حفظ و اشاعه سامان
یافته است.
المعسول فی شمائل الرسول صلی الله علیه وسلّم؛ اثر استاد دکتر حسن بن عبدالحمید بخاری است که توسط مرکز احسان لدراسات السنة النبویه (جده) با همکاری دار اطلس الخضراء منتشر شده (طبع اول، ۱۴۴۲ق/۲۰۲۱م، ۹۱۲ صفحه) و هزینه نشر آن از محل وقف «حسان لإحیاء السنّة النبویه» تأمین شده است. وجه تمایز این اثر از دیگر آثار شمائل، نسبت آن با متن ترمذی است: شرحی کامل بر شمائل ترمذی نیست؛ بل شرح بر مختصر آن است—یعنی گزیدهای که پیشتر احتمالاً توسط ألبانی حدیثشناس و تهذیبکننده تراث حدیثی، برجسته از میان احادیث ترمذی برگزیده شده بود—بخاری در این شرح، بهجای بسندگی به توضیح لغوی یا تخریج صرف، به تفصیل فقهی و استنباط فواید عملی از هر حدیث پرداخته و اقوال شارحان پیشین شمائل را نیز در ذیل هر باب گرد آورده، بهگونهای که اثر را از حد تحقیق متن فراتر برده و به شرحی تفصیلی-استنباطی بدل کرده است.
شمائل النبی صلی الله علیه وسلّم؛ تألیف امام حافظ ابوعیسی محمد بن عیسی ترمذی (متوفای ۲۷۹ق) است که با تحقیق و تخریج احادیث دکتر ماهر یاسین فحل و با نظارت و مراجعه بشّار عوّاد معروف توسط دار القلم در دمشق منتشر شده (طبع اول، ۱۴۴۵ق/۲۰۲۳م). این اثر یکی از کهنترین و مشهورترین تصنیفات مستقل در باب شمائل نبوی است که ترمذی آن را در ۵۶ باب سامان داده و در آن نزدیک به ۴۰۰ حدیث، با اندک تکرار، درباره هیئت ظاهری پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم—نظیر قامت، رنگ و صفت چهره، موی سر و محاسن—و نیز مَشی ایشان در امور روزمره همچون پوشش، خوراک، خواب، راهرفتن، تبسم، سخنگفتن و رفتار با خانواده و اصحاب گرد آورده است؛ رویکرد کتاب همان روش اهل حدیث با ذکر سند است، و بهسبب حسن ترتیب و تبویب، مرجع پایه برای اغلب آثار متأخر شمائل بهشمار میرود.
موسوعههای فقهی و استنباطی
از سیره نبوی
موســـــــوعة غزوات النبی المصطفــــــــی صلی الله علیه وسلّم -دروس و عبر-؛ تألیف امیر بن محمد المدری است که بهصورت مشترک توسط مکتبة خالد بن الولید و دار الکتب الیمنیه در صنعا منتشر شده (طبع اول، ۱۴۳۷ق/۲۰۱۶م). این موسوعه که در سلسلهای موسوم به «غزوات النبی المصطفی، دروس وعبَر» سامان یافته، هر غزوه یا سریّه از غزوات پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم مانند بدر، احد، خندق، خیبر، حنین، و تبوک را، در جزوهای مستقل روایت میکند و پس از بیان رویدادها، به استخراج درسها و عبرتهای اخلاقی، تربیتی، و راهبردی نهفته در هر واقعه میپردازد. از اینرو محتوای کتاب در امتداد سیره نبوی و بهطور خاص در حوزه «فقه المغازی/فقه الجهاد» جای میگیرد.
موسوعة فتاوی النبی صلی الله علیه وسلّم ودلائلها الصحیحة من السنّة الشریفة؛ که با شرحی موسوم به «المُنقّی فی بیان فتاوی المصطفی صلی الله علیه وسلّم» همراه است، تألیف ابن خلیفة علیوی (از فارغالتحصیلان جامعة الأزهر الشریف) است که در دو جلد توسط دار الکتب العلمیه در بیروت به چاپ رسیده (طبع اول، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م).
مؤلف در این اثر فتاوایی را که خود پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم صادر فرموده از مصادر اصلی اسلام و اصول دین گرد آورده و خود را به احادیث صحیح یا حسن یا قوی صالح برای استناد در افتا محدود کرده است. این موسوعه در دو جلد توسط ابن خلیفة علیوی گردآوری و توسط دار الکتب العلمیه در بیروت منتشر شده (طبع اول، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م)، و مؤلف در سرتاسر آن فتاوای صادرشده از خود پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلّم را—با اتکا بر احادیث صحیح، حسن، یا قوی صالح برای افتا—از امّهات کتب اسلامی و اصول دین استخراج کرده و بهترتیب ابواب فقهی سامان داده است؛ جلد نخست ابواب ایمان و اسلام، طهارت، صلاة، جنائز، زکات و صدقات، و صیام را در بر میگیرد، و ادامه ابواب فقهی—که عمدتاً مرتبط با فقه الإجتماع است—در جلد دوم پی گرفته میشود.
ترجمه و انتقال پژوهشهای سیره از زبانهای بیگانه به زبان عربی
الأنوار المحمدیة فی السیرة النبویة علی صاحبها أفضل الصلاة وأزکی التحیة؛ با جمعآوری السید الشیخ درویش سلیمان الوافی و ترجمه السید علیرضا صالح مولی خیلة باعلوی. نشر توسط مؤسسه yaysan Mur'iy indonesia (YAMUR).
این کتاب شامل گزیدهای از مطالب اخلاقی و مرتبط با سیره عملی است که بهنحوی هدفمند و بنابر مقاصد آموزشی و عملی، گردآوری شده است؛ این مطالب اخلاقی گاه بیواسطه از متون روایی برگرفته شدهاند و گاهی استنباطهای اخلاقی و عملی مؤلّف از سیره و خُلقوخوی نبیّ است. نگارنده از تنوع محتوایی بهره میبرد و در بعضی از فصلهای کتاب، قطعهشعری را از علمای سَلَف، خلاصه میکند و مضامین پُراهمیت آن را انعکاس میدهد. فصلهای ۱۸گانه این کتاب بسیار کوتاهاند و هر فصل از سه-چهار صفحه فراروی نمیکند. کتاب با دعاها، فتوحات و اشعاری در پیوند با پیامبر خاتمه مییابد. سید علیرضا صالح آن را به اندونزیایی ترجمه و تبیین کرده و مؤسسهای فرهنگی در اندونزی متکفّل نشر آن بوده است.
إمداد القیادة فی سیرة النبی الهدایة؛ تألیف محمد امداد حسین بیرزاده و ترجمـــــــــه ابراهیم محمّد ابراهیم السّیّد؛ انتشـــــــارات دارالفتح (۲۰۲۵م). شاید مهمترین اثر پژوهشیای باشد که در دو سال اخیر درباره سیره پیامبر و بههدف کاربردیسازی سیره بهچاپ رَسیده است. اصل کتاب به زبان اردو بوده که ابراهیم السّیّد آن را به عربی بازگردانده است. نویسنده ۲۳ ویژگی از ویژگیهای مرتبط با رهبری و سرپرستی را در سیره نبیّ اصطیاد کرده و اهمیت این ویژگیها در رهبری موفّق و کارآمد را آشکار ساخته است. در واقع میتوان مدّعی شد که اثری در حوزه فضیلتهای اجتماعی است و نوعی اخلاق کاربردی فضیلت بهحساب میآید و نشان میدهد که فضیلتهای انسانی چگونه در حوزه اجتماع و سیاست کاربردی میشوند و مسیر رهبری را دگرگون
میسازند.
پژوهشی اختصاصی درباره حضرت ابوطالب و نسبت او با پیامبر
أسمی المطالب فی ضعف رواة تکفیر أبی طالب؛ تألیف حیدر المالکی؛ انتشارات عتبه عباسیه (۱۴۴۶ق). این کتاب از جدیدترین کارهای پژوهشی است که پیوندهای ایمانی و قومی بین پیامبر و ابوطالب را برمیرَسد و خاستگاه حدیثی اتّهام کفر به ابوطالب را تحلیل میکند تا ضعیفبودن اکثر استنادهای روایی دلالتکننده بر کفر را به اثبات برساند. اهمیت آن را باید در نسبت ایمانی بین ابوطالب و پیامبر جستوجو کرد که با ارائه تصویری روشن و مستند به متون روایی، از مناسبتهای عملی حاکم بین ایشان، تصویری پیراستهشده
ارائه میدهد.
