چین و کشورهای منطقه، کارزار فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران را ناکام میگذارند
ترامپ تنها میماند؟
وزیر خزانهداری آمریکا، اسکات بسنت، روز دوشنبه از آغاز عملیات «طرد اقتصادی» علیه ایران خبر داد و ادعا کرد: «از امروز، حلقه فشار را تنگتر خواهیم کرد و هر منبع درآمدی را که به تأمین مالی ایران کمک میکند، مسدود خواهیم ساخت.» این اقدام تحریمی، جدیدترین تلاش آمریکا برای تحت فشار قرار دادن ایران است؛ تلاشی که پس از ناکامی واشنگتن در تحقق اهداف خود از مسیر نظامی و دیپلماتیک، اکنون وارد مرحله تازهای شده است. وقتی دونالد ترامپ نزدیک به شش ماه پیش جنگ علیه ایران را آغاز کرد، امیدوار بود بتواند ایران را درهم بشکند. اما با ناکام ماندن بمبارانها در دستیابی به این هدف، واشنگتن مسیر دیگری را آزمود و روی مشوقهای اقتصادی حساب باز کرد. آمریکا در ماه ژوئن پیشنهاد لغو بخشی از تحریمها و میلیاردها دلار سرمایهگذاری را به ایران ارائه کرد، اما این رویکرد نیز به دلیل کارشکنیهای خود واشنگتن شکست خورد. اکنون، پس از ناکامی این گزینهها، آمریکا بار دیگر به ابزار تحریم و فشار اقتصادی روی آورده و در تلاش است تا ضربهای سنگین به اقتصاد ایران وارد کند.با این حال، تجربه سالهای گذشته تردیدی جدی درباره اثربخشی این سیاست ایجاد کرده است و بسیاری معتقدند کارزار جدید نیز، مانند تحریمهای پیشین آمریکا، به نتیجه مورد نظر واشنگتن منجر نخواهد شد. واکنشهای بینالمللی نیز نشان میدهد که واشنگتن برای پیشبرد کارزار فشار اقتصادی علیه ایران با موانع جدی روبهروست. چین، به عنوان مهمترین شریک تجاری ایران، با تشدید فشارهای آمریکا مخالفت کرده و روسیه نیز از منتقدان سیاست تحریمی واشنگتن است. حتی قطر، که از متحدان نزدیک آمریکا در منطقه به شمار میرود، نسبت به تشدید فشارها و پیامدهای آن برای ثبات منطقه ابراز نگرانی کرده است. تحلیلگران بینالمللی نیز معتقدند، آمریکا بدون همراهی چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس، با دشواری جدی مواجه خواهد شد.
در واکنش به اظهارات ترامپ، تحلیلگران معتقدند، سیاست جدید فشار اقتصادی واشنگتن، به طور مشخص سه کشور چین، امارات متحده عربی و ترکیه را که از مهمترین شرکای تجاری ایران به شمار میروند، هدف قرار خواهد داد. در همین راستا، لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، در نشست خبری روز سهشنبه به تهدیدهای آمریکا برای اعمال تحریم علیه کشورهای دارای روابط اقتصادی با ایران واکنش نشان داد و گفت: «روابط تجاری پکن و تهران مطابق قوانین جهانی است.» لین جیان اظهار کرد: «همکاری چین و ایران همواره در چارچوب حقوق بینالملل انجام شده است و نباید مورد مداخله یا اخلال قرار گیرد. چین تحولات مرتبط را با دقت زیر نظر دارد و تمام اقدامات لازم را برای قاطعانه دفاع کردن از حقوق و منافع خود اتخاذ خواهد کرد.»
این موضعگیری در حالی مطرح شد که پکن طی روزهای گذشته نیز چندین بار درباره پیامدهای سیاست فشار اقتصادی واشنگتن هشدار داده بود. سخنگوی وزارت خارجه چین روز دوشنبه اعلام کرد، «تحریم و اعمال فشار نهتنها کمکی به حل مسائل نمیکند، بلکه موجب تشدید تنشها خواهد شد و در راستای منافع هیچیک از طرفها نیست.» وی با اشاره به اینکه پکن تحولات مرتبط را از نزدیک دنبال خواهد کرد، افزود که برای حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود، اقدامات ضروری را اتخاذ خواهد کرد.
این دیپلمات چینی همچنین روزهای پنجشنبه و جمعه گذشته با محکومیت فشارهای آمریکا علیه ایران، تصریح کرده بود، «چین با تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی که فاقد مبنای حقوق بینالملل بوده و از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مجاز نشدهاند، مخالف است.»
در کنار چین، قطر نیز بر مخالفت خود با رویکرد تحریمی واشنگتن و ضرورت حل بحران از مسیر دیپلماسی تأکید کرده است. ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، درباره برنامه فشار اقتصادی آمریکا بر ایران گفت، «این تحریمها یکجانبه هستند و قطر از حل مناقشه با میانجیگری حمایت میکند.» ماجد انصاری گفت: «این تحریمها یکجانبه هستند. تحریم سازمان ملل نیستند. تحریمهای چندجانبه هم نیستند، بنابراین، این پرسش باید برای کسانی مطرح شود که تصمیم به اعمال این تحریمها گرفتهاند. از نظر ما اولویت همواره دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک از طریق گفتوگو بوده است.» روسیه نیز پیشتر موضعی مشابه اتخاذ کرده و درباره پیامدهای تشدید فشار اقتصادی آمریکا علیه تهران هشدار داده بود. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه نزد سازمانهای بینالمللی در وین، در همین رابطه در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «ایران چندین دهه است که تحت تحریمهای آمریکا قرار دارد. تهران در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ نشان داد توان ایستادگی در برابر سیاست فشار حداکثری را دارد. اگر واشنگتن واقعاً میخواهد به هر یک از اهداف خود دست یابد، راه نادرستی را برگزیده است. نتایج مثبت تنها از طریق دیپلماسی صادقانه قابل دستیابی است. هرچه ایالاتمتحده زودتر به این واقعیت پی ببرد، بهتر خواهد بود.»
مجموع این مواضع نشان میدهد، واشنگتن برای اجرای یک کارزار اقتصادی فراگیر علیه ایران، تنها با تهران مواجه نیست؛ بلکه باید با مخالفت شماری از شرکای مهم اقتصادی ایران و حتی برخی کشورهای منطقه نیز روبهرو شود. همین مسأله میتواند اجرای سیاست جدید آمریکا و تبدیل تهدیدهای تحریمی به فشار اقتصادی مؤثر بر ایران را بهمراتب دشوارتر کند.
