مرز بازرگان سال‌ها مهم‌ترین و پرترددترین مسیر زمینی ارتباط ایران و ترکیه بوده است؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از رفت‌وآمد کامیون‌ها، صادرات، واردات و ترانزیت میان دو کشور از آن عبور می‌کند. اکنون منطقه آزاد ماکو پیگیر ایجاد گذرگاه دومی با ترکیه از مسیر «چشم‌ثریا» است؛ طرحی که در صورت عبور از مراحل توافق دوجانبه، آماده‌سازی زیرساخت‌ها و اخذ مجوزهای گمرکی و مرزی، می‌تواند بخشی از وابستگی تجارت دو کشور به بازرگان را کاهش دهد و ظرفیت تازه‌ای در شمال‌غرب کشور ایجاد کند.
ایده گذرگاه دوم در شرایطی مطرح شده که همزمان برنامه بازگشایی مرکز مبادلات تجاری مشترک ایران و ترکیه در بازرگان نیز به مراحل نهایی نزدیک شده است. این مرکز که پیش‌تر با عنوان بازارچه مرزی سارسو شناخته می‌شد، از سال ۱۳۹۶ فعالیت عملیاتی نداشت و اکنون مسئولان منطقه آزاد ماکو از آمادگی زیرساخت‌ها و مذاکره با طرف ترکیه‌ای برای آغاز دوباره فعالیت آن خبر می‌دهند.
مجموع این اقدامات، از یک تغییر جهت در برنامه‌ریزی منطقه حکایت دارد: ماکو می‌خواهد در کنار نقش سنتی خود به‌ عنوان محل استقرار مرز بازرگان، به مجموعه‌ای از مسیرهای مرزی، خدمات لجستیکی و ارتباطات تجاری برای اتصال ایران به ترکیه، قفقاز و بازارهای فراتر از آن تبدیل شود. با این حال، فاصله میان اعلام برنامه‌ها و عملیاتی شدن آنها همچنان به میزان هماهنگی ایران و ترکیه، تأمین منابع و ایجاد زیرساخت‌های لازم وابسته است.
 
گذرگاه دوم؛ کاهش تمرکز بر بازرگان
حسین گروسی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو، از وجود مصوبه‌ای برای ایجاد مسیر مرزی جدید با ترکیه خبر داده و گفته است که در صورت اجرایی شدن طرح، ماکو در آینده دو گذرگاه در ارتباط با ترکیه خواهد داشت. مسیر مورد اشاره، «چشم‌ثریا» است؛ طرحی که در صورت نهایی شدن می‌تواند در کنار مرز بازرگان، مسیر تازه‌ای برای تردد و تجارت میان دو کشور فراهم کند. اهمیت این موضوع از جایگاه بازرگان ناشی می‌شود. این مرز در مقابل گذرگاه گوربولاک ترکیه قرار دارد و یکی از اصلی‌ترین گلوگاه‌های تجارت زمینی ایران با ترکیه و اروپا به شمار می‌رود. تمرکز حجم بالای تردد کامیون‌ها در یک مرز، همواره نیاز به افزایش ظرفیت پایانه‌ای، پارکینگ، خدمات گمرکی، انبارداری و مدیریت صف را ایجاد می‌کند. وجود یک مسیر مکمل، دست‌کم در سطح برنامه‌ریزی، می‌تواند انعطاف‌پذیری شبکه حمل‌ونقل را افزایش دهد و در زمان افزایش بار ترافیکی یا بروز اختلال در یک مسیر، گزینه جایگزین در اختیار تجارت خارجی قرار دهد.
اما تحقق چنین مزیتی خودکار نیست. گذرگاه دوم به توافق رسمی دو طرف، استقرار گمرک و دستگاه‌های کنترل مرزی، احداث راه‌های دسترسی، تأمین تجهیزات و تعریف رویه‌های روشن برای تردد مسافری یا تجاری نیاز دارد. بنابراین، «چشم‌ثریا» فعلاً یک پروژه در دست پیگیری است و نمی‌توان آن را ظرفیت عملیاتی تجارت ایران و ترکیه به حساب آورد.
 
بازارچه‌ای برای تجارت مرزنشینان
در کوتاه‌مدت، بازگشایی مرکز مبادلات مشترک ایران و ترکیه در بازرگان، برنامه‌ای با امکان تحقق سریع‌تر به نظر می‌رسد. این مرکز در نقطه صفر مرزی و در محدوده منطقه آزاد ماکو قرار دارد و طی سال‌های گذشته به دلیل مسائل مربوط به توسعه و نوسازی زیرساخت‌ها فعالیتی نداشت.
 به گفته مسئولان منطقه آزاد ماکو، ۴۰ غرفه در سمت ایران آماده شده و طرف ترکیه نیز زیرساخت‌های مورد نیاز خود را تکمیل کرده است. 
حسین ولی‌زاده، مدیر لجستیک و حمل‌ونقل سازمان منطقه آزاد ماکو، اعلام کرده که مذاکرات با هیأت ترکیه‌ای برای بازگشایی مجموعه آغاز شده و هدف، ساماندهی تجارت مرزی در قالب رویه‌های مرزنشینی و پیله‌وری است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، این مرکز تنها محل عرضه کالا برای مرزنشینان نخواهد بود و درخواست‌هایی برای تعریف رویه‌های گمرکی و استفاده از ظرفیت آن در تبادل کالا میان بازرگانان دو کشور نیز مطرح شده است. در صورت تحقق این هدف، بخشی از فعالیت‌هایی که امروز در مرز اصلی بازرگان متمرکز است، می‌تواند به این مرکز منتقل شود.
 
فرودگاه و جست‌وجوی مسیرهای تازه
در کنار برنامه‌های زمینی، منطقه آزاد ماکو توسعه ارتباطات هوایی را نیز دنبال می‌کند. پروازهای تهران ـ ماکو که پیش از جنگ تحمیلی در روزهای شنبه و سه‌شنبه برقرار بود، متوقف شده و مسئولان منطقه از پیگیری برای ازسرگیری آن خبر می‌دهند. به گفته مدیرعامل منطقه آزاد ماکو، فرودگاه از نظر عملیاتی آماده است، اما بازگشت پروازها منوط به تأیید سازمان هواپیمایی کشوری و مراجع مرتبط با شرایط امنیتی است.