بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

 آمار عملکرد بنادر و گمرکات استان در دوره جنگ، از تداوم قابل توجه جریان تجارت و افزایش سرعت عملیات تخلیه، ترخیص و جابه‌جایی کالا حکایت دارد؛ به‌گونه‌ای که ظرفیت‌های مدیریتی، گمرکی، بندری، حمل‌ونقلی و بخش خصوصی در یک سازوکار هماهنگ برای حفظ جریان کالا به کار گرفته شد. اهمیت این تجربه صرفاً در مدیریت یک دوره بحرانی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه نشان داد بوشهر از ظرفیت تبدیل‌شدن به یک «سپر زیرساختی» برای اقتصاد ملی برخوردار است؛ استانی که از مبدأ تولید انرژی تا مسیرهای انتقال، بنادر و شبکه توزیع، بخش‌هایی از زنجیره حیاتی اقتصاد ایران را به یکدیگر متصل می‌کند. از این منظر، تقویت زیرساخت‌های انرژی، توسعه ظرفیت بنادر و حمل‌ونقل، افزایش تاب‌آوری تأسیسات حیاتی و ارتقای هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی، نه تنها یک ضرورت استانی، بلکه بخشی از راهبرد ملی برای تضمین امنیت انرژی و استمرار زنجیره تأمین کشور محسوب می‌شود.
«ارسلان زارع» استاندار بوشهر در گفت‌و‌گو با «ایران» اظهار کرد: «استان بوشهر، سرزمین دریا، تاریخ، فرهنگ و مردمانی نجیب و سخت‌کوش، یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین استان‌های ایران در حوزه‌های اقتصادی، صنعتی، تجاری و انرژی است. این استان با برخورداری از سواحل گسترده خلیج فارس، بنادر مهم، ظرفیت‌های عظیم نفت، گاز و پتروشیمی، کشاورزی، آبزی‌پروری و جاذبه‌های ارزشمند تاریخی و طبیعی، نقشی ممتاز در اقتصاد ملی ایفا می‌کند.»

تداوم تولید و تأمین انرژی کشور
در روزهای جنگ
استاندار بوشهر اظهار کرد: «مزیت‌های اقتصادی استان تنها به صنایع بزرگ نفت، گاز و پتروشیمی محدود نمی‌شود؛ بلکه بوشهر در حوزه‌های تجارت و بازرگانی، اقتصاد دریا محور، کشاورزی، آبزی‌پروری، گردشگری نیز ظرفیت‌های کم‌نظیری دارد.» طبق گفته «ارسلان زارع»، در دوره مدیریتی جدید، توسعه اقتصادی و زیرساختی استان با تمرکز بر سرمایه‌گذاری، اشتغال، اقتصاد دریاپایه، انرژی، بنادر، کشاورزی، شیلات و گردشگری دنبال شده و به نحو شایسته از نتایج مصوبات سفر دکتر پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به بوشهر استفاده شده است. استاندار بوشهر ادامه داد: «بهره‌برداری و آغاز عملیات اجرایی صدها طرح و پروژه اقتصادی با سرمایه‌گذاری ده‌ها هزار میلیارد تومان، ایجاد هزاران فرصت شغلی، توسعه زیرساخت‌های بندری و حمل‌ونقل، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر و پیگیری پروژه‌های درمانی، آموزشی و عمرانی، از مهم‌ترین اقدامات این دوره به شمار می‌رود. این رویکرد با هدف تبدیل ظرفیت‌های راهبردی بوشهر به فرصت‌های پایدار برای تولید، سرمایه‌گذاری، اشتغال و ارتقای کیفیت زندگی مردم استان دنبال شده است».«ارسلان زارع» درباره نقش پراهمیت استان بوشهر در جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان در حفظ جریان تولید و تأمین انرژی کشور گفت: «استان بوشهر، بویژه منطقه پارس جنوبی، همواره نقش مهمی در تأمین گاز مصرفی کشور داشته و در جریان جنگ تحمیلی اخیر نیز نقش مهمی در حفظ امنیت انرژی کشور ایفا کرد.» وی تصریح کرد: «با وجود حملات و شرایط جنگی، کارکنان صنعت نفت و گاز با تلاش شبانه‌روزی موجب تداوم تولید و انتقال گاز و تأمین سوخت نیروگاه‌ها شدند و از اختلال جدی در تأمین انرژی کشور جلوگیری کردند. در واقع، مهم‌ترین عامل تداوم این فعالیت‌های اثربخش، انگیزه، روحیه و پشتکار کارکنان، متخصصان، کارشناسان و مدیران این صنعت مهم بوده است.»

تأمین و تخلیه کالاهای اساسی از بنادر
 استاندار بوشهر در پاسخ به این سؤال که با توجه به وابستگی خوراک پتروشیمی‌ها به گاز بوشهر، حملات به تأسیسات پارس جنوبی چه میزان از ظرفیت تولید استان را تحت تأثیر قرار داده و این ظرفیت‌ها چگونه احیا شد، گفت: «متأسفانه شدت آسیب در تعدادی از پالایشگاه‌ها و برخی تأسیسات پارس جنوبی قابل توجه بود. در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، مجتمع‌ گازی و پتروشیمی‌ها از جمله مجموعه‌هایی مانند دماوند انرژی، انرژی مبین و پتروشیمی جم آسیب دیدند. با این حال، بازگشت فرآیند تولید با آواربرداری، تأمین قطعات و انجام تعمیرات با حضور مستمر نیروهای فنی به منظور احیای تولید در دستور کار قرار گرفته است.» استاندار بوشهر درباره نقش پراهمیت بنادر بوشهر در تأمین و تخلیه کالاهای اساسی و مواد اولیه کشور در دوارن جنگ نیز گفت: «در آغاز جنگ، انبارهای بنادر استان مملو از مقادیر بسیار زیادی کالاهای مختلف از جمله کالاهای اساسی و ضروری بود. با شروع جنگ، شورای ساماندهی مبادلات مرزی استان به صورت فوق‌العاده و تقریباً روزانه تشکیل می‌شد و با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و اختیارات تفویض شده به استان‌ها و استانداران، تمامی دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط، اعم از دولتی و بخش خصوصی، برای تخلیه انبارهای بنادر بسیج شدند.» طبق گفته این مقام مسئول، با این اقدام تلاش شد تا با کاهش جذابیت حمله به بنادر، از یک سو از انهدام کالاهای موجود در بنادر جلوگیری شود و از سوی دیگر کالاهای مورد نیاز بازار سریعاً به بازار رسانیده شود تا مردم و تولیدکنندگان احساس کمبود نکنند. این برنامه‌ها و اقدامات با فوریت و حساسیت فراوان انجام می‌شد.
رشد ۶۱ درصدی ترخیص کالا 
در دوران جنگ
استاندار بوشهر تصریح کرد: «در 40 روز جنگ تحمیلی با تردد 442 شناور تجاری، نزدیک به 3 میلیون و 250 هزارتن فرآورده‌های نفتی، 426 هزارتن کالای غیرنفتی و 4800 TEU کانتینر تخلیه و بارگیری شد.» طبق گفته این مقام مسئول، در این مدت بیش از 25 هزارتن کالای اساسی از طریق تجارت رسمی (شامل ۱۵ هزار تن برنج، ۳۵۰۰ تن حبوبات، ۳۰۰۰ تن ذرت، ۴۸ تن روغن، ۱۳۶۲ تن دانه‌های روغنی و 2097 تن سایر کالاهای اساسی) و 48 هزار تن از طریق رویه ملوانی (۴۳٠۳۳ تن برنج، ۱۱۹۱ تن حبوبات، ۱۸٠ تن چای، ۲۱۸ تن روغن، ۲۵۳۸ تن دانه‌های روغنی و ۸۳۱ تن سایر کالاهای اساسی) از گمرکات ترخیص و به بازار تزریق شد. وی افزود: «برای این مهم مدیران و کارکنان محترم تمام دستگاه‌های اجرایی، پشتیبان و امنیتی استان به صورت دو شیفت کار می‌کردند به گونه‌ای که با وجود اینکه میانگین ترخیص کالا از گمرکات استان در 11 ماه پیش از آغاز جنگ تحمیلی، 90 هزار تن در ماه بود؛ اما در دوره جنگ، این شاخص 61 درصد رشد داشته است. افزایش سرعت و عملکرد در حوزه تجارت سنتی نیز مشهود بود. در حالی که سرعت تخلیه و ترخیص لنج‌های باری، تقریباً 150 لنج در ماه است؛ اما در یک ماه اول جنگ تعداد 460 فروند شناور سنتی تخلیه شد». «ارسلان زارع» درباره تأثیر جنگ بر زنجیره حمل‌ونقل دریایی و جاده‌ای بوشهر و نحوه هماهنگی میان بنادر، گمرک، راهداری، شرکت‌های حمل‌ونقل و بخش خصوصی برای جلوگیری از ایجاد گلوگاه در انتقال کالا نیز گفت: «با تشکیل روزانه شورای ساماندهی مبادلات مرزی استان، تمام مسائل مربوطه به صورت مستمر پایش می‌شد تا علاوه بر فرآیندهای سامانه‌ای مانند سامانه مدیریت تردد و تعیین نقاط تماس اضطراری، مدیریت ارشد استان در قالب یک کارگروه ویژه، بتواند انجام امور، رفع مشکلات و تدوین برنامه‌ها را مدیریت کند.» طبق گفته این مقام مسئول، دستیابی به هدف تعیین شده در طرح «بنادر کوچک بدون بار» و تخلیه بار شناور‌های مستقر در این بنادر در هفته اول فروردین، نشانگر تلاش‌هایی است که به صورت شبانه‌روزی انجام شد. این در حالی است که در زمان جنگ، 13700 کامیون حامل کالاهای وارداتی از درب گمرکات استان عبور کرده و بالغ بر 201 هزارتن کالا را به انبارها و بازارهای داخل کشور رسانده است.